Պատեի ճակատամարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պատեի ճակատամարտ
Հարյուրամյա պատերազմ
Պատեի ճակատամարտ
'
Թվական հունիսի 18 , 1429 թվական
Վայր Պատե
Արդյունք Ֆրանսիացիների ջախջախիչ հաղթանակ[1]:
Հակառակորդներ
Blason France moderne.svg Ֆրանսիա Royal Arms of England (1399-1603).svg Անգլիա
Հրամանատարներ
Ժաննա դ՛Արկ, Էտյեն դե Վինոլ, Պոտոն դե Սենտրայլ Ջոն Տալբոտ, Ջոն Ֆաստոլֆ
Կողմերի ուժեր
1500, հեծելազոր 5000, նետաձիգ, հետևակ, հեծելազոր
Կորուստներ
մոտ 100 2500 սպանված, վիրավոր և գերի

Պատեի ճակատամարտ (ֆր.՝ Bataille de Patay, անգլ.՝ Battle of Patay), 1429 թվականի հունիսի 18-ին տեղի ունեցած հակամարտություն Ֆրանսիայի և Անգլիայի միջև: Ճակատամարտը դարձել է Հարյուրամյա պատերազմի եզրափակիչ փուլի առանցքային պահերից մեկը:

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1429 թվականի մայիսի 8-ին Ժաննա դ'Արկի բանակը իրականացրեց Օռլեանի պաշարումը՝ տապալելով անգլիացիների՝ դեպի հարավ ծրագրի առաջխաղացումը: Կարլ VII-ի պալատականների կողմից Ժաննա դ'Արկին պատճառած խոչընդոտների պատճառով, աղջիկը միայն մեկ ամիս անց կարողացավ դուրս գալ մարտի դաշտ: Այս անգամ ֆրանսիացիների նպատակը եղավ իրենց տիրապետության տակ վերցնել Լուարի անգլիական հենակետերը, որը հնարավորություն կտար հեշտ հսկելու հյուսիսում գտնվող անգլիական զորքերի տեղաշարժը և կասեցնելու նրանց ձեռնարկած հարձակումը:

Լուարի գործողությունները զարգանում էին արագորեն: Հունիսի 12-ին ֆրանսիական բանակը գրոհով գրավվեց Ժարժոն[2], հունիսի 15-ին՝ Մյոն Սյուր Լուարը[3], հունիսի 16-ին՝ Մոժանսին:

Անգլիական բանակը ամենահմուտ զորավարների՝ Ջոն Տալբոտի և Ջոն Ֆաստոլֆի հրամանատարությամբ հանդես եկան Լուարում՝ ձգտելով կասեցնել ֆրանսիացիների հարձակումը։

Դասավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անգլիական բանակը շարժվում էր բավական զգուշորեն՝ ձգտելով ֆրանսիացիներին անակնկալի բերել, սակայն հակառակորդը կարողացավ բացահայտել նրանց. ֆրանսիացի հետախույզները լսեցին բարձրաձայն գոռացող անգլիացի զինվորի, ում կողքով եղջերու էր վազել:

Ֆրանսիացիները որոշեցին միանգամից հարձակվել՝ թույլ չտալով անգլիացիներին պատրաստվել ճակատամարտի: Ֆրանսիացիների հիմնական զենքը ծանր հեծելազորն էր, չնայած այն բանի, որ նման մարտավարությամբ նրանք արդեն պարտություն էին կրել Կրեսի և Ազենկուրի մարտական գործողություններում: Ավանգարդ բանակը ղեկավարել են Էտյեն դե Վինոլը, Լա Գիր մականվամբ և Պոտոն դե Սենտրայլը: Ճակատամարտին մասնակցել են Ժաննա դ՛Արկը, Ժան II-ը, Ժան դե Դյունան և Արթուր III-ը:

Իսկ անգլիական բանակը ճակատամարտեց իրենց համար ավանդական մարտավարությամբ՝ առջևում նետաձիգերի ջոկատը, նրանց հետևում ավանգարդ ջոկատը՝ Տալբոտի ղեկավարությամբ, ավելի հետևում՝ Ֆաստոլֆի ջոկատը: Անգլիացիները գրավեցին հին հռոմեական ճանապարհի վրա գտնվող Ժանվալ անվանումով բնակավայրը: Ժամանակի սղության պատճառով անգլիացիները չհասցրեցին լիովին ընդլայնել իրենց նետաձիգերի և ավանգարդ ջոկատները, ինչն էլ դարձավ նրանց ջախջախիչ պարտության պատճառը:

Ճակատամարտը և նրա հետևանքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին հարվածով Ֆրանսիական ավանգարդ ջոկատին հաջողվեց տապալել հակառակորդի նետաձիգերին՝ օգտվելով նրանց շարքերի անկանոնությունից, և կարողացան հարձակվել միանգամից երեք ուղղություններով: Շատ կարճ պայքարից հետո Տալբոտի անգլիական ավանգարդ ջոկատը տապալվեց, իսկ ինքը՝ Տալբոտը, գերի ընկավ: Ֆաստոլֆի զորքը ավանգարդ ջոկատի պարտությունից հետո խուճապի մեջ ընկավ և փախուստի դիմեց[4]:

Անգլիացիները լիովին ջախջախվեցին: Զինվորների կեսից ավելին սպանվեցին, վիրավորվեցին կամ գերի ընկան: Ֆրանսիացիների կորուստը չգերազանցեց 100 մարդը: Պատեի ճակատամարտը նմանվել է Ազենկուրի ճակատամարտին:

Տալբոտը գերի ընկավ և գերության մեջ մնաց մինչև 1433 թվականը: Ֆաստոլֆը իր մի շարք զինվորների հետ փախավ մարտի դաշտից: Հետագայում Անգլիայում նրան համարեցին վախկոտ և Պատեի ճակատամարտի պարտության գլխավոր մեղավոր: Հնարավոր է, որ հենց ինքն էլ եղել է Շեքսպիրի գրական հերոսի նախատիպը՝ վախկոտ պարծենկոտ Ֆալստաֆը:

Ճակատամարտի բարոյական հաղթանակը առավել էր ռազմականից: Ճակատամարտի ելքը բարձրացրեց ֆրանսիացիների հայրենասիրական և մարտական ոգին և հույս անթնացրեց հաղթանակի: Անգլիացիները և իրենց դաշնակիցները այնպես էին վախեցել, որ հաջորդ՝ Ռեյմս քաղաքի մարտական գործողություններում, թույլ տվեցին ֆրանսիացիների առաջ շարժվել: Պատեի ճակատամարտը, Օռլեանի պաշարումը և Կարլ VIIՌեյմսում մղած ճակատամարտը եղել են Հարյուրամյա պատերազմի շրջադարձային դեպքերը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Leveel, 2002, էջ 80
  2. Barker, 2012, էջ 120
  3. Green, 2014, էջ 177
  4. Barker, 2012, էջ 122

Սկզբնաղբյուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]