Պաշտպանիչ թել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
1940-1948 թվականների մեկ ֆունտ ստերլինգ՝ պաշտպանիչ թելով առաջին թղթադրամը

Պաշտպանիչ թել, թղթադրամները և փաստաթղթերը կեղծումից պաշտպանելու տարրերից մեկը: Իրենից ներկայացնում է թղթադրամի վրա բարակ գիծ (պոլիմերից, մետաղից և այլն)՝ 1 մմ և ավելի լայնությամբ: Առաջին անգամ պաշտպանիչ թելն օգտագործվել է 1940 թվականին մեկ ֆունտ ստերլինգ անվանական արժեքով թղթադրամի վրա[1]։ 2018 թվականի դրությամբ այն աշխարհի շատ երկրների դրամանշանների անբաժանելի մասն է: Դրամանենգները սովորել են բավականին որակով ընդօրինակել պաշտպանիչ թելի թաքնված հաստությունը կամ դրսից երևացող պաշտպանությունը: Սրանով պայմանավորված՝ 2010 թվականից շրջանառության մեջ են մտել ավելի բարդ տեխնոլոգիաների կիրառմամբ թղթադրամներ: Այսպես, պաշտպանիչ թելը 100 ԱՄՆ դոլարանոցի վրա իրենից ներկայացնում է միկրոոսպնյակների համակարգ, իսկ ռուսական թղթադրամները պարունակում են հոլոգրաֆիկ նկարների համալիր:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1829 թվականին թղթերի արտադրության առաջին գործարանի հիմնադիր Ջոն Դիքինսոնն Անգլիայում արտոնագրեց պաշտպանիչ թելով թղթի արտադրության տեխնոլոգիան[2]։ Նյութը, որից պատրաստվում էր թելը, մետաքս էր: Պաշտպանիչ մետաքսյա թելերով թուղթը հայտնի դարձավ այն բանի շնորհիվ, որ այն օգտագործեցին պատմության մեջ առաջին փոստային նամականիշի՝ «Սև Պեննի»-ի պատրաստման համար[2]։ 1867 թվականին ԱՄՆ-ում տրվեց պաշտպանիչ թելերով թղթի արտադրության արտոնագիր[2]։

Ժամանակակից թղթադրամների զանգվածային թողարկման մեջ տեխնոլոգիան առաջին անգամ կիրառվեց բրիտանացիների կողմից 1940 թվականին: Պատճառն իրենց ֆունտերը կեղծումից պաշտպանելու անհրաժեշտությունն էր, քանի որ Երրորդ Ռայխում դրա վրա աշխատում էր մասնագետների մի ամբողջ խումբ: Նորարարությունը մեծ տարածում գտավ: ԱՄՆ-ում դրանք սկսեցին կիրառվել 1990-ական թվականների սկզբներից: 2007 թվականի դրությամբ թողարկված թղթադրամների 80%-ը պարունակել է պաշտպանիչ թել[3]։

Պաշտպանիչ թելերի տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըսդ տեղակայման բնույթի՝ լինում են[4]՝

  • ամբողջությամբ թաքնված թղթադրամում (օրինակ 1 և 2)
  • մակերես դուրս եկած
    • «լողացող» տեսակի (օրինակ 3)
    • հատուկ պատուհաններում (օրինակ 6)
    • ամբողջ երկարությամբ, երբ թաքնված հատվածը գտնվում է ծայրերում

Թաքնված պաշտպանիչ թելերը հաստ չեն, տեսանելի են բացառապես լույսի տակ: Դրանք կարող են լինել[4]՝

  • ոչ թափանցիկ,
    • ամբողջությամբ թափանցիկ,
    • թափանցիկ գրվածքով և/կամ նկարով
    • թափանցիկ՝ ոչ թափանցիկ գրվածքով և/կամ նկարով (օրինակ 2)

«Լողացող» տեսակի պաշտպանիչ թելը պարբերաբար հայտնվում է մակերեսին: Լուսավորության տակ մեկ մուգ գծի տեսք ունի: Այսպիսի թելերի ստեղծման գործընթացը հանգեցնում է տեխնոլոգիական ջրային նշանների ստեղծման, որոնք ունեն մուգ, ուղղահայաց թելի, ուղղանկյուն գծի տեսք[4][5]։ Ռուսաստանի Նոու-հաու բանկերից մեկը մշակել է թղթի ստեղծման VFI (Variable Figure Image՝ փոփոխական կերպարի պատկեր) տեխնոլոգիան, որի դեպքում պաշտպանիչ թելը հայտնվում է մակերեսին՝ բարդ պատկերի տեսքով: «Լողացող» պաշտպանիչ թելի այս տեսակը կարելի է տեսնել 2010 թվականին թողարկված 500 և 1000 ռուբլի անվանական արժեքով թղթադրամների վրա: Նրանք նաև ունեն «քամելեոնի» և «կատվաձկան» պաշտպանիչ հատկություններ (օրինակ 6): Այս երկու տերմինները պաշտպանիչ թելերի ենթատեքստում իրենց յուրահատուկ հատկություններն են՝ նկարի փոփոխությունը, երբ նայում ես տարբեր դիրքերից[6][7][8][9]։

Պաշտպանիչ թելի պլաստիկ հիմքը հաճախ պատված է լինում մետաղյա ծածկույթով: Մետաղական ծածկույթը կարող է ծածկել ամբողջ թելը, նրանից ազատ հատվածներում գրվածքներ են կամ պատկերներ: Որոշ դեպքերում ծածկույթն օժտված է լինում մագնիսական և/կամ լուսարձակող հատկություններով՝ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների տակ (օրինակ 4):[10] Կախված ծածկույթի հատկություններից՝ լուսարձակումը կարող է լինել կա՛մ միատարր, կա՛մ փայլփլուն[11][12]։

Քրեյն ընկերության Motion™ տեսակի պաշտպանիչ թելերն իրենցից ենթադրում են միկրոոսպնյակների համակարգ (օրինակ 5): Ոսպնյակի տակ պատկերը տեսողական խոշորանում է, իսկ դիտելու դիրքը փոփոխելու դեպքում «լողում է» թելի վրա: 2017 թվականի դրությամբ այս տեխնոլոգիան օգտագործվում է ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Շվեդիայի և այլ երկրների թղթադրամների արտադրության մեջ[13]։

2009 թվականին «Գոզնակ» բաժնետիրական ընկերությունը հոլոգրաֆիկ տեխնոլոգիաների հիման վրա մշակել է պաշտպանիչ «Մոբայլ» նշանը (օրինակ 7): Այն առկա է 2010 թվականին թողարկված 5000 ռուբլի անվանական արժեքով թղթադրամների և 2015 թվականին թողարկված «Ղրիմի» հիշարժան 100 ռուբլիանոցի վրա[13]։ Այսպես, հինգ հազար ռուբլի թղթադրամի առջևի երևացող հատվածում տեսանելի է 5000 թիվը: Դիտման անկյունը փոխելիս նկատվում է նիշերի փոփոխություն՝ մեկը մյուսի համեմատ[14]։ Օլիմպիական 100 ռուբլի թղթադրամի վրա կա «Զեբր» պաշտպանիչ նշան: Թղթի մեջ առկա է 1.5 սմ լայնությամբ պոլիմերային ժապավեն: «Պատուհանի» տարածքում թղթի բացակայությունը հնարավորություն է տալիս տեսնել հատուկ էֆեկտներ[15][15]։

Պաշտպանիչ թելերը կարող են նաև անհավասար լինել: Ձևավոր կամ թևավոր թելերն ունեն անհավասար անկյունային եզրագծեր: «Թևերի» ձևերը տարբեր են: Դրանք կարող են գտնվել թղթային շերտի մեջ, դրանցից դուրս՝ կախված մշակողների առջև դրված առաջադրանքից և տեխնոլոգիական գործընթացից[9]։

Ընդօրինակման եղանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաշտպանիչ թելը, ինչպես և ջրանիշը, հանդիսանում է կարևոր տարր, որը բարդացնում է թղթադրամների կեղծումը: Պաշտպանիչ թելի կեղծման եղանակներից է մինչ սոսնձելը՝ կեղծ թղթադրամի մի կողմի մակերեսին շերտի տեղադրումը։ «Լողացող» թելը կեղծում են կնիքը կամ պատկերը կրկնակի տպագրելով: Հնարավոր է փայլաթիթեղի գիծ սոսնձել: Այսպիսի մեթոդները հնարավորություն չեն տալիս լուսավորության տակ հասնել տեսողական առումով թելի անընդհատության: Այս թերությունները վերացնելու համար կեղծարարները կարող են փայլաթիթեղի գիծ սոսնձել գծերի արտաքին հատվածին՝ կեղծ թղթադրամի երկու մասերի արանքում, օգտագործել մոխրագույն ներկ և այլն: Նմանակման այս եղանակով բավականին բարդ է ապահովել թելի տեսողական անընդհատությունն ու միատարրությունը, քանի որ խոսքը 2 տարբեր տեխնոլոգիական գործընթացների մասին է: Կեղծարարներն այս դեպքում ապավինում են մարդու անուշադրությանը[16][9]։

Տարածված մեթոդներից մեկն էլ թղթի վրա հատուկ արված կտրվածքների միջոցով թղթադրամի մի կողմից փայլաթիթեղով շերտավորումն է: Ինչպես նաև հնարավոր է թելի նախատեսված ելքի փոխարեն «պատուհանի» ստեղծումը[17]:

Օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Withdrawn Banknotes»։ www.bankofengland.co.uk (անգլերեն)։ Bank of England։ Վերցված է 2018-03-22 
  2. 2,0 2,1 2,2 Shell, 2007, էջ 226
  3. Shell, 2007, էջ 227
  4. 4,0 4,1 4,2 Авдошин, 2017, «Защитные нити: разновидности, способы имитации», էջ 21
  5. Зыков Д. Деньги в отражённом свете. Заметки о фальшивках и защите от них // Наука и жизнь. — 2000. — № 10.
  6. Авдошин, 2017, «Защитные нити: разновидности, способы имитации», էջ 23
  7. «Банкнота Банка России образца 1997 года номиналом 500 рублей модификации 2010 год»։ Центральный банк Российской Федерации։ Վերցված է 2018-03-20 
  8. «Банкнота Банка России образца 1997 года номиналом 1000 рублей модификации 2010 год»։ Центральный банк Российской Федерации։ Վերցված է 2018-03-20 
  9. 9,0 9,1 9,2 Киселёва Е. В поисках формы и содержания. Правильно подобранные нити существенно повышают защищенность полиграфической продукции // Водяной знак. —СПб., 2007. — № 10 (57).
  10. Авдошин, 2017, «Защитные нити: разновидности, способы имитации», էջ 22
  11. Буйлов М., Киселёва Е., Ячеистов К. Денежный самиздат // Коммерсантъ. — 2000. — № 45 (296).
  12. Ратников А. (11 октября 2013)։ «Ну что тут подделаешь. Как государства защищают банкноты от фальшивомонетчиков»։ lenta.ru։ Վերցված է 2018-03-21 
  13. 13,0 13,1 Авдошин, 2017, «Защитные нити: разновидности, способы имитации», էջ 24
  14. «Банкнота Банка России образца 1997 года номиналом 5000 рублей модификации 2010 года»։ Центральный банк Российской Федерации։ Վերցված է 2018-03-20 
  15. 15,0 15,1 «Памятная банкнота Банка России образца 2014 года номиналом 100 рублей»։ Центральный банк Российской Федерации։ Վերցված է 2018-03-20 
  16. Авдошин, 2017, «Защитные нити: разновидности, способы имитации», էջ 25—26
  17. Авдошин, 2017, «Защитные нити: разновидности, способы имитации», էջ 26

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]