Պանկրատիոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ենթադրաբար մարտական սկզբնադիրք պանկրատիոնում: Հին հունական կարմիր պատկերով ամֆորա, մ.թ.ա. 440 թ.

Պանկրատիոն ( հին հուն․՝ πανκράτιον (παν - բոլոր + κράτος - ուժ, հզորություն, լատ.՝ Pancratium) — մենամարտերի տեսակ՝ հնագույն օլիմպիական խաղերում: «Պանկրատիոն» բառը նշանակում է հասնող, ըմբռնող և հաղթող[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պանկրատիոնը Օլիմպիական խաղերի ծրագրի մեջ է մտել մ.թ.ա 648 թ.-ին:

Ըստ ավանդության՝ պանկրատիոնի ստեղծումը վերագրում են երկու հին հունական հերոսներին՝ Թեսևսին և Հերակլեսին: Թեսևսը մարտարվեստի օգնությամբ, որը ներառում է հարվածներ և պայքար, հաղթեց Մինոտավրոսին, իսկ այնուհետև, դառնալով արքա, ստեղծեց Իսթմոսյան խաղերը, որոնց ծրագրի մեջ մտնում էին նաև մենամարտերը: Հերակլեսը կիրառեց պանկրատիոնի տեխնիկան Նեմեյան առյուծի դեմ մարտնչելիս:

Ըստ անտիկ փիլիսոփա, նեոպլատոնականության հետևորդ Օլիմպիադորոս Կրտսերի, պանկրատիոնի չեմպիոնն էր հայտնի հին հունական փիլիսոփա և բանաստեղծ Պլատոնը՝ Սոկրատեսի աշակերտը և Արիստոտելի ուսուցիչը:

Օլիմպիական խաղերում պանկրատիոնի մրցելույթները սկսվում էին երրորդ օրը: Այս սպորտաձևի էությունը կայանում էր երկու չզինված մարզիկների միջև մենամարտի անցկացուման մեջ: Մրցույթները անցկացվում էին հատուկ պատրաստված տարածքում, որը ծածկված էր մանր ավազի շերտով: Հենց այս մենամարտերում էին որոշվում ամենաուժեղ, ամենաճարպիկ և տղամարդկային մարզիկները: Համարվելով ամենայուրօրինակ ու ամենադժվար մարզաձևը, պանկրատիոնն իր մեջ ներառում էր ըմբշամարտի հնարքներ՝ սկզբնադիրքում և պարտերում, կտրումներ և ցավային հնարքներ, խեղդում: Թույլատրվում էր հարվածներ հասցնել ձեռքերով, արմունկներով, ծնկներով, ոտքերով և գլխով:

Որոշ հետազոտողների կարծիքով պանկրատիոնի առաջացման հիմնական պատճառն այն էր, որ հաճախակիացել էին ըմբշամարտի մեջ խախտումները, ուստի ստեղծվեց մի մարզաձև, որը ազատ էր ամեն ինչում: Եվ այո՛, պանկրատիոնի առավելություններից մեկն այն էր, որ նրանում գրեթե չկային սահմանափակումներ: Բայց, այնուամենայնիվ, կային մրցավարներ: Նրա առաջադրանքն այն էր, որ նա թույլ չտա մահվան ելքով մենամարտերը:

Եթե մարտիկներից մեկը հանձնվում էր, ապա նա բարձրացնում էր բութ մատը կամ թփթփացնում էր հակառակորդի մարմնին: Մրցավարը պարտավոր էր ժամանակին դա նկատել: Ճիշտ է, ոչ բոլոր դեպքերում է հնարավոր եղել մարտը ժամանակին կանգնեցնել, մանավանդ այն դեպքերում, երբ մի մրցակիցը մյուսից ուժեղ էր, այն էլ մի քանի անգամ:

Պանկրատիայում հաղթողները դառնում էին ազգային հերոսներ: Հունաստանի լավագույն աղջիկները պատիվ ունեին օլիմպիական խաղերի հաղթողին դափնեպսակով պսակել: Որոշ հաղթողներ ընդգրկվում էին հատուկ պատվավոր ցուցակում, մ.թ.ա. II դարում, այսինքն՝ Օլիմպիական խաղերի գոյության գրեթե կես հազարամյակի ընթացքում այդպիսի ցուցակը բաղկացած էր ընդամենը 9 անունից:

Պանկրատիոնը նորագույն օլիմպիական խաղերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օլիմպիական խաղերի վերածննդի ժամանակ (1896 թ.) պանկրատիոնը օլիմպիական մարզաձևի կարգավիճակ չստացավ: Դեռևս 1895 թվականին Լիոնի կարդինալը, հայտարարելով սպորտը վերականգնելու մասին իր պաշտոնական դատավճիռը Պիեռ դե Կուբերտենին՝ ժամանակակից օլիմպիական խաղերի հիմնադիրին, հայտարարեց. «Մենք ընդունում ենք ամեն ինչ, բացի պանկրատիոնից»:

Պանկրատիոնը Օլիմպիական խաղերի ծրագիր վերադարձնելու որոշ ջանքեր գործադրվել են նախքան 2004 թ. Աթենքի օլիմպիական խաղերը: Հունաստանը, որպես հյուրընկալող երկիր, պանկրատիոնը ընտրել է որպես օլիմպիական կարգավիճակի թեկնածու:

2010 թ.-ին համախմբելու, ամբողջ աշխարհում պանկրատիոնը զարգացնելու և մասսայականացնելու համար I.F.P.A. և W.P.A.F. երկու միջազգային ֆեդերացիաները միավորվեցին:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Янзина Э. В., Панкратион. К вопросу об интерпретации греческих и латинских спортивных терминов. — 2010.
  • Юхно Ю. А. и др. Состав и структура соревновательной деятельности в панкратионе на современном этапе его развития // Физическое воспитание студентов. — 2011. — Т. 4. — С. 92-95.
  • Круковский Г.И. Принципы обучения борьбе панкратион — С. 423.
  • Պավսանիոս, «Էլլադայի նկարագրությունը», VI, VIII
  • Դիոդորոս Սիցիլիացի, IX
  1. карт