Պայթող գլխի համախտանիշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պայթող գլխի համախտանիշ
Exploding head syndrome (EHS)
ԵնթադասՊարասոմնիա
Բժշկական մասնագիտությունքնի բժշկություն
ՀայտնաբերողՍայլաս Ուեյր Միտչել
ՀՄԴ-10G47.59

Պայթող գլխի համախտանիշ, հիվանդին թվում է, թե բարձր ձայներ է լսում, ինչպես օրինակ՝ ռումբի պայթյուն, կրակոցի ձայն և այլն [1][2][3]: Այս ձայները հիվանդն անսպասելի է լսում, նրանց տևողությունը կարճ է, և հիմնականում դրանք տհաճ ու նյարդայնացնող բնույթ են կրում [4]:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պայթող գլխի սինդրոմը համարվում է որպես պարասոմնիայի դրսևորում: Այն լսողական պատրանքի հազվադեպ հանդիպող տեսակ է: Հիմնական տարօրինակությունն այն է, որ այն դրսևորվում է այն պահին, երբ մարդը ո՛ չ ամբողջությամբ քնած է, ո՛ չ էլ արթուն [5]: Պայթող գլխի սինդրոմի առաջացման պատճառներն անհայտ են[5]: 2015 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունների արդյունքում այդպես էլ չհաջողվեց պարզել՝ ինչպիսի մարդիկ են առավել հակված այս հիվանդությամբ տառապելու և թե որքան է կազմում այս սինդրոմն ունեցող մարդկանց թիվը [6]: Նախկինում կար վարկած, որ այն առավել հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ, հատկապես հիսունանց կանանց, ովքեր տառապում են քնային կաթվածից: Սակայն 2015 թվականի հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ այս սինդրոմը մեծ տարածում ունի նաև երիտասարդների շրջանակներում: Հարցմանը մասնակցած յուրաքանչյուր հինգերորդ ուսանողը նշել է, որ առնվազն մեկ անգամ պայթող գլխի համախտանիշի զգացում է ունեցել:

Ուսումնասիրությունների արդյունքում կազմած վիճակագրությունը չապացուցեց, որ կանայք ավելի շատ են հակված պայթող գլխի սինդրոմ ունենալուն: Սակայն այն հաստատեց, որ այս սինդրոմով տառապող մարդկանց ավելի քան մեկ երրորդի մոտ դրսևորվել է քնային կաթված: Ավելին, ապացուցվել է, որ ոմանց մոտ պայթող գլխի սինդրոմն այն աստիճանի է դրսևորվել, որ լրջորեն ազդել է այդ մարդկանց հետագա կյանքի վրա [7]:

Առաջին անգամ հիվանդությունը հայտնաբերվել է 1876 թվականին: Սայլաս Ուեյր Միտչել անունով բժիշկը այն անվանել է զգայական խանգարումներ[6]: Իսկ պայթող գլխի համխտանիշ տերմինն առաջարկվել է 1920 թվականին ուելսցի բժիշկ և հոգեբույժ Ռոբերտ Արմսթոնգ Ջոնսի կողմից[6]: Սակայն հիվանդության առավել մանրամասն և հավաստի նկարագրությունը տրվել է միայն 1989 թվականին բրիտանացի նյարդաբան Ջոն Փիրսի կողմից[8]:

Ախտանիշեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պայթող գլխի համախտանիշով տառապող մարդիկ բարձր երևակայական ձայներ են լսում քնելիս կամ արթնանալիս: Փիրսն իր հետազոտությունների ժամանակ խնդրում էր հիվանդներին մանրամասն նկարագրել, թե ինչպիսի աղմուկ են հիմնականում լսում: Հիվանդները նշում էին, որ լսում են պայթյունի, կրակոցի բարձր ձայներ, որոտ, հրավառություն, աղմուկ, որից, կարծես, գլուխդ կպայթի: Քանի որ այդ աղմուկը շատ հանկարծակի և ուժգնորեն է լսվում, հիվանդները կարող են այնպես անակնկալի գալ, որ իրենց թվա, թե ցավ զգացին: Ոմանք աղմուկը նկարագրում էին որպես սարսափելի մռնչյուն, որը կարող է սպանել ինձ: Սակայն մանրամասն ուսումնասիրությունների արդյունքում ապացուցվել է, որ հիվանդությունը չի դրսևորվում ցավով: Իհարկե, կան դեպքեր, երբ հիվանդությունը մեղմ է դրսևորվում[9]:

Բացի աղմուկից որոշ հիվանդներ նշում են նաև վախի, սթրեսի, շփոթության զգացում, հաճախասրտություն, առատ քրտնարտադրություն, շնչարգելություն[2][9][10][11]:

Այս լսողական պատրանքների հաճախականությունը տարբեր է: Որոշ հիվանդներ նշում են, որ հիվանդության սրացումը տևել է 2-4 ժամ, շաբաթական մի քանի անգամ: Անգամ գրանցվել են դեպքեր, որ մեկ գիշերվա ընթացքում հիվանդությունը դրսևորվել է յոթ անգամ նույն անձի մոտ[9]:

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած որ պայթող գլխի համախտանիշի առաջացման պատճառներն անհայտ են, այժմ կան որոշ ենթադրություններ.

  • Ըստ որոշ գիտնականների պայթող գլխի համախտանիշն առաջանում է, երբ քնելիս ուղեղի տարբեր հատվածներ, ինչպես օրինակ՝ լսողական, տեսողական կամ շարժողական նեյրոները դադարում են աշխատել: Քնած ժամանակ լսողական նեյրոնները կարող են պատահաբար ակտիվանալ՝ սուր լսողական պատրանքների պատճառ հանդիսանալով,
  • Անկանոն քուն,
  • Խորը քնի խանգարումներ,
  • Վնասվածքներ միջին ականջում կամ ականջաբլթակում [3] [3]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի դրությամբ մի շարք կլինիկական փորձարկումների արդյունքում այդպես էլ չի հաջողվել որևէ ապահով և արդյունավետ միջոց գտնել պայթող գլխի սինդրոմի բուժման համար: Միայն շատ քիչ քանակությամբ հիվանդների է հաջողվել բուժել: Բուժման ընթացում օգտագործվել են զանազան դեղամիջոցներ՝ քլոմիպրամին, նիֆեդիպին, տոպիրամատ, կարբամազեպին, մետիլֆենիդատ[1]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Sharpless Brian A. (December 2014)։ «Exploding head syndrome»։ Sleep Medicine Reviews 18 (6): 489–493։ PMID 24703829։ doi:10.1016/j.smrv.2014.03.001 
  2. 2,0 2,1 Frese A., Summ O., Evers S. (6 June 2014)։ «Exploding head syndrome: Six new cases and review of the literature»։ Cephalalgia 34 (10): 823–827։ PMID 24907167։ doi:10.1177/0333102414536059 
  3. 3,0 3,1 3,2 «Exploding Head Syndrome - American Sleep Association»։ www.sleepassociation.org։ Վերցված է 2015-11-28 
  4. Sharpless Brian (December 2014)։ «Exploding head syndrome»։ Sleep Medicine Reviews 
  5. 5,0 5,1 Blom JD (2015)։ «Auditory hallucinations»։ Handb Clin Neurol 129: 433–55։ PMID 25726283։ doi:10.1016/B978-0-444-62630-1.00024-X 
  6. 6,0 6,1 6,2 Sharpless BA (2015)։ «Exploding head syndrome is common in college students»։ J Sleep Res. 24: 447–9։ PMID 25773787։ doi:10.1111/jsr.12292 
  7. Sorensen Eric (March 30, 2015)։ «‘Exploding head syndrome’ affects more young than thought»։ Washington State University։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 September 2015-ին 
  8. The Parasomnias and Other Sleep-Related Movement Disorders։ Cambridge University Press։ 2010։ էջ 231։ ISBN 0-521-11157-9։ Վերցված է 2011-03-18 
  9. 9,0 9,1 9,2 Pearce J.M. (July 1989)։ «Clinical features of the exploding head syndrome»։ Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 52: 907–10։ PMC 1031943։ PMID 2769286։ doi:10.1136/jnnp.52.7.907 
  10. Blom Jan Dirk (2009-12-08)։ A Dictionary of Hallucinations։ Springer Science & Business Media։ ISBN 9781441912237 
  11. Larner Andrew J., Coles Alasdair J., Scolding Neil J., Barker Roger A. (2011-01-19)։ A-Z of Neurological Practice: A Guide to Clinical Neurology։ Springer Science & Business Media։ ISBN 9781848829947 
  12. Feketeova Eva Feketeova (June 2014)։ «Exploding head syndrome – a rare parasomnia or a dissociative episode?»։ Sleep Medicine