Jump to content

Չո Օյու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Չո Օյու
Տեսակլեռ
Երկիր Նեպալ և  Չինաստան
Վարչատարածքային միավորSagarmatha Zone?
ԼեռնաշղթաՄահալանգուր Հիմալ
Մասն էՀիմալայներ
Բարձրությունը ծովի մակարդակից8188 մետր
Հարաբերական
բարձրություն		2344 մետր
Պահպանման տարածքՍագարմաթհայի ազգային պարկ
28°05′39″N 86°39′39″E / 28.094166666667°N 86.660833333333°E / 28.094166666667; 86.660833333333

Չո Օյու (նեպալերեն՝ चोयु, տիբեթերեն՝ ཇོ་བོ་དབུ་ཡ, չինարեն՝ 卓奥友峰 ), աշխարհի վեցերորդ ամենաբարձր լեռը, ծովի մակարդակից 8,188 մետր բարձրությամբ։ «Չո Օյու» տիբեթերեն նշանակում է «Փիրուզե աստվածուհի»[1]։

Լեռը Մահալանգուր Հիմալայան լեռնաշղթայի Խումբու ենթաշրջանի արևմտյան ամենախոշոր գագաթն է և գտնվում է Էվերեստից 20 կմ արևմուտք։ Չո Օյուն գտնվում է Չինաստան-Նեպալ սահմանին՝ Տիբեթի ինքնավար տարածաշրջանի և Նեպալի Կոշի նահանգի միջև։

Չո Օյուից ընդամենը մի քանի կիլոմետր դեպի արևմուտք գտնվում է Նանգպա Լա սառցադաշտային լեռնանցքը (5,716 մ), որը ծառայում է որպես տիբեթցիների և Խումբուի շերպերների միջև առևտրի հիմնական ուղի։

Այս լեռնանցքը բաժանում է Խումբուի և Ռոլվալինգի Հիմալայները։ Լեռնանցքի մոտ գտնվելու և հյուսիսարևմտյան լեռնակատարի ստանդարտ երթուղու համեմատաբար մեղմ թեքություններ ունենալու շնորհիվ՝ Չո Օյուն համարվում է 8,000 մետրից բարձր գագաթներից բարձրանալու համար ամենահեշտը։ Այն պրոֆեսիոնալ ուղեկցորդների առաջնորդությամբ լեռնագնացների հաճախակի հաղթահարվող գագաթներից է։

Բարձրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չո Օյուի բարձրությունը սկզբնապես չափվել էր (8,150 մետր), և առաջին վերելքի ժամանակ այն համարվում էր Երկրի յոթերորդ ամենաբարձր լեռը՝ Դհաուլագիրից հետո, որի բարձրությունը կազմում էր 8,167 մետր (Մանասլուի ներկայում ընդունված բարձրությունը 8,156 մետր է, սակայն այն ժամանակ դրա բարձրությունը նույնպես ավելի ցածր էր գնահատվում՝ 8,125 մետր[2]։ 1984 թվականին կատարված 8,201 մետր բարձրության գնահատումը Չո Օյուին բարձրացրեց մինչև աշխարհի վեցերորդ ամենաբարձր լեռը։

1996 թվականին Նեպալի կառավարության Գեոդեզիական վարչության և Ֆինլանդիայի օդերևութաբանական ինստիտուտի կողմից իրականացված նոր չափումները, որոնք կատարվել էին Նեպալի տեղագրական քարտեզների պատրաստման նպատակով, լեռան բարձրությունը սահմանեցին 8,188 մետր[3]։ 1984 թվականին կատարված 8,201 մետր (26,906 ֆուտ) բարձրության գնահատումը Չո Օյուին բարձրացրեց մինչև աշխարհի վեցերորդ ամենաբարձր լեռը։

1996 թվականին Նեպալի կառավարության Գեոդեզիական վարչության և Ֆինլանդիայի օդերևութաբանական ինստիտուտի կողմից իրականացված նոր չափումները, որոնք կատարվել էին Նեպալի տեղագրական քարտեզների պատրաստման նպատակով, լեռան բարձրությունը սահմանեցին 8,188 մետր, որը զարմանալիորեն մոտ է 26,867 ֆուտ (8,189 մետր) բարձրությանը, որն օգտագործել էր Էդմունդ Հիլարին իր 1955 թվականին հրատարակված High Adventure գրքում[4]։

Լեռան հաղթահարում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չո Օյուն առաջին անգամ փորձել են բարձրանալ 1952 թվականին Մեծ Բրիտանիայի Հիմալայան միացյալ կոմիտեի կողմից կազմակերպված և ֆինանսավորված արշավախմբի շրջանակում։ Արշավախումբը նպատակ ուներ նախապատրաստվել հաջորդ տարի Էվերեստը բարձրանալուն։

Արշավախումբը ղեկավարում էր Էրիկ Շիփթոնը, իսկ դրա կազմում էին Էդմունդ Հիլարին, Թոմ Բուրդիլոնը և Ջորջ Լոուն[5]։ Հիլարիի և Լոուի առաջխաղացումը դադարեցվեց տեխնիկական դժվարությունների և ձնահյուսերի վտանգի պատճառով, երբ նրանք հասել էին 6,650 մետրից բարձրության վրա գտնվող սառցապատ ժայռային հատվածին։ Բացի այդ՝ սահմանից ոչ հեռու չինական զորքերի ներկայության մասին տեղեկությունը Շիփթոնի վրա ազդեց, և նա որոշեց նահանջել լեռից՝ գագաթ հասնելու փորձը շարունակելու փոխարեն[6]։

Լեռը առաջին անգամ բարձրացվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 19-ին՝ հյուսիսարևմտյան լեռնակատարով։ Գագաթ են հասել ավստրիական արշավախմբի անդամներ Հերբերտ Տիխին, Յոզեֆ Յեխլերը և շերպա Պասանգ Դավա Լաման[7]։ Չո Օյուն հինգերորդ 8000 մետրանոց գագաթն էր, որը նվաճվեց՝ 1950 թվականի հունիսին Աննապուրնայից, 1953 թվականի մայիսին Էվերեստից, 1953 թվականի հուլիսին Նանգա Պարբաթից և 1954 թվականի հուլիսին K2-ից հետո։

Մինչև 1978 թվականին Ռայնհոլդ Մեսների և Պետեր Հաբելերի կողմից Էվերեստի վերելքը՝ Չո Օյուն համարվում էր առանց լրացուցիչ թթվածնի հաղթհարված ամենաբարձր գագաթը[8]։

Չո Օյուն համարվում է 8000 մետրանոց գագաթներից բարձրանալու համար ամենահեշտը[Ն 1]։ Այն ունի մահվան և գագաթ հասնելու դեպքերի ամենացածր հարաբերակցություններից մեկը՝ Աննապուրնայի համեմատ մոտավորապես 25 անգամ ավելի ցածր։Այն երկրորդ ամենաշատ բարձրացած 8000 մետրանոց գագաթն է՝ Էվերեստից հետո (որի բարձրությունը այն դարձնում է ամենահայտնի և ամենաշատ բարձրացող լեռը), և ունի ավելի քան չորս անգամ ավելի շատ վերելքներ, քան երրորդ ամենահայտնի 8000 մետրանոց գագաթը՝ Գաշերբրում II-ը։

Չո Օյուն հաճախ ներկայացվում է որպես «թրեքինգի գագաթ» trekking peak՝ արշավային գագաթ, որը հասանելի է բարձր ֆիզիկական պատրաստվածություն, սակայն լեռնագնացության համեմատաբար քիչ փորձ ունեցող մարդկանց համար։

Գագաթն ունի համեմատաբար հարթ գագաթային սարահարթ, որտեղ չկա գագաթային նշան։ Չո Օյուի գագաթային սարահարթում տեղադրված ավանդական աղոթքի դրոշները չեն նշում տեխնիկական առումով բուն գագաթը[Ն 2]։ Սա կարող է շփոթության և լեռնագնացների միջև տարաձայնությունների պատճառ դառնալ (տես՝ Էլիզաբեթ Հոուլի[Ն 3])[9][10]։

Տեսարան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Chomo LonzoՄակալուԷվերեստՏիբեթյան բարձրավանդակՌոնգ գետ(Տիբեթ)ՉանգցեՌոնգբուկի սառցադաշտԷվերեստի հյուսիսային պատԱրևելյան Ռոնգբուկի սառցադաշտՀյուսիսային Կոլի հյուսիսային երթուղիԼհոցեՆուպցեՀարավային Կոլի հարավային երթուղիԳյաչունգ ԿանգՉո Օյու
Հարավային և հյուսիսային մագլցման երթուղիները՝ ինչպես երևում են Միջազգային տիեզերակայանից

Ժամանակագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
2008 թվականի հոկտեմբերի 2-ին վերելքն իրականացրեց Չինաստանի երկրագիտական համալսարանի (Ուհան) արշավախումբը։
  • .1952 թվական — Էդմունդ Հիլարին և նրա արշավախումբն իրականացրել է Չո Օյուի հյուսիսարևմտյան պատի առաջին հետախուզությունը[7]։
  • 1954 թվական — առաջին վերելքն են իրականացրել ավստրիացիներ Յոզեֆ Յեխլերը և Հերբերտ Տիխին, ինչպես նաև նեպալցի Պասանգ Դավա Լաման։[7]
  • 1958 թվական — հնդկական արշավախմբը գագաթի երկրորդ վերելքն է իրականացրել։ Շերպա Պասանգ Դավա Լաման երկրորդ անգամ հասել է գագաթ։ Չո Օյուի վրա գրանցվել է առաջին մահվան դեպքը[7]։
  • 1959 թվական — չորս անդամներ զոհվել են ձնաբուքի հետևանքով՝ միջազգային կանանց արշավախմբի անհաջող փորձի ընթացքում[7][11]։
  • 1964 թվական — Գերմանական արշավախմբի կողմից իրականացված երրորդ վերելքը վիճահարույց է, քանի որ գագաթ հասնելու վերաբերյալ ապացույցներ չկան։ Երկու լեռնագնաց մահացավ հյուծվածությունից 7,600 մետր բարձրության վրա գտնվող 4-րդ ճամբարում[7]։
  • 1978 թվական — Ավստրիացիներ Էդի Կոբլմյուլլերը և Ալոիս Ֆուրտները գագաթ հասան ծայրահեղ բարդ հարավարևելյան պատով[7]։
  • 1983 թվական — Ռայնհոլդ Մեսները իր չորրորդ փորձի ժամանակ հաջողությամբ բարձրացավ գագաթ՝ Հանս Կամերլանդերի և Միխայել Դախերի հետ միասին[7] ։
  • 1984 թվական — Վերա Կոմարկովան (ԱՄՆ) և Դինա Շտերբովան (Չեխոսլովակիա) դարձան Չո Օյուի գագաթը բարձրացած առաջին կանայք։ Շտերբովան նաև դարձավ Չեխոսլովակիայից առաջին կինը, որը բարձրացել է 8000 մետրանոց գագաթ
  • 1985 թվական — Փետրվարի 12-ին ազգությամբ լեհ Մաչեյ Բերբեկան և Մաչեյ Պավլիկովսկին հարավարևելյան պատով նոր երթուղով իրականացրին առաջին ձմեռային վերելքը։ Սա 8000 մետրանոց գագաթի նոր երթուղով իրականացված միակ ձմեռային վերելքն էր, ինչպես նաև առաջին ձմեռային վերելքը՝ առանց լրացուցիչ թթվածնի օգտագործման։ Երեք օր անց վերելքը կրկնեցին Անդրժեյ Հայնրիխը և Ջերզի Կուկուչկան։ Կուկուչկան լրացուցիչ ռեկորդ սահմանեց՝ նույն ձմռան ընթացքում բարձրանալով երկու 8000 մետրանոց գագաթ. մինչ այդ նա արդեն բարձրացել էր Դհաուլագիրին[12]։
  • 1988 թվական — Նոյեմբերի 2-ին սլովենական արշավախումբը, որի կազմում էին Իցտոկ Տոմազինը, Ռոման Ռոբասը, Բլաժ Յերեբը, Ռադո Նադվեշնիկը, Մարկո Պրեզելին և Յոժե Ռոզմանը, հասավ գագաթ՝ նախկինում երբեք չբարձրացած հյուսիսային պատով
  • 1993 թվական — Մարիան Շապյուիզան դարձավ ձմեռային սեզոնում 8000 մետրանոց գագաթի գագաթ հասած առաջին կինը՝ 1993 թվականի փետրվարի 10-ին բարձրանալով Չո Օյու[13]։
  • 1994 թվական — Մայիսի 13-ին Կառլոս Կարսոլիոն սահմանեց արագության համաշխարհային ռեկորդ՝ բազային ճամբարից մինչև գագաթ բարձրանալով 18 ժամ 45 րոպեում[14]։
  • 1994 թվական — Յասուշի Յամանոին իրականացրեց առաջին մենակ վերելքը՝ հարավարևմտյան պատով[15]։
  • 2000 թվական — Ռուս-ֆիննական արշավախմբի ինը լեռնագնացներ հասան գագաթ, սակայն նրանցից երկուսը վերելքի ընթացքում անհետացան և համարվեցին զոհված[16] ։
  • 2004 թվական — Երկու վերջույթների անդամահատում ունեցած Մարկ Ինգլիսը դարձավ Չո Օյուի գագաթը հասած երկրորդ նման լեռնագնացը[17]։
  • 2007 թվական — Չո Օյուի երկրորդ հնդկական վերելքը։ Արշավախումբը ղեկավարում էր Աբհիլեխ Սինգհ Վիրդին[18]։
  • 2009 թվական — Քլիֆթոն Մելոնին, ԱՄՆ կոնգրեսական Քերոլին Մելոնիի ամուսինը, այդ ժամանակ համարվում էր 8000 մետրանոց գագաթ բարձրացած ամենատարեց ամերիկացին[19]։ Սեպտեմբերի 25-ին գագաթ հասնելուց հետո նա 71 տարեկան հասակում մահացավ։ Նրա վերջին խոսքերն էին. «Ես աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն եմ։ Ես հենց նոր բարձրացա մի գեղեցիկ լեռան գագաթը»[20]։
  • 2011 թվական — Հոլանդացի լեռնագնաց Ռոնալդ Նաարը մահացավ 8,000 մետր բարձրության վրա ինքնազգացողության վատացումից հետո[21][22]։
  • 2017 թվական — Վալերի Ռոզովը Չո Օյուից իրականացրեց BASE jump՝ 7,700 մետր բարձրությունից[23]։

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Տասնչորս 8000 մետրանոց բարձր գագաթների շարքում Չո Օյուն համարվում է բարձրանալու համար ամենահեշտը, և միայն ամենաբարձր գագաթը՝ Էվերեստը, ունի նրանից ավելի շատ վերելքներ։ Աղբյուր՝ http://www.markhorrell.com/blog/2010/goddess-of-turquoise-my-attempt-on-cho-oyu/%7Ctitle=Goddess Մարկ Հորել, Goddess of Turquoise: My Attempt on Cho Oyu, 2010 թ. օգոստոս։
  2. ↑ Տիբեթից Չո Օյու բարձրացող շատ մարդիկ կանգ են առնում աղոթքի դրոշների մոտ, որտեղից բացվում է Էվերեստի տեսարանը, և կարծում են, որ հասել են գագաթին։ Սակայն նրանք չեն գիտակցում, որ դեռ պետք է մոտ 15 րոպե քայլեն գագաթային սարահարթով, մինչև կարողանան տեսնել Նեպալում գտնվող Գոկյոյի լճերը։ Աղբյուր՝ http://www.markhorrell.com/blog/2014/when-is-a-summit-not-a-summit/%7Ctitle=When Մարկ Հորել, When Is a Summit Not a Summit?, 12 նոյեմբերի 2014 թ.
  3. ↑ Միսս Հոուլին որպես իր ստանդարտ հարց օգտագործում է «Տեսա՞ք Էվերեստը» հարցը, և ես նույնպես այդ մասին խոսել եմ նրա հետ։ Ես Չո Օյուի գագաթը չորս անգամ հասել եմ և առաջիկա սեզոնին պատրաստվում եմ այնտեղ բարձրանալ հինգերորդ անգամ։ Ամեն անգամ ես տեսել եմ, որ կորեացիներն ու ճապոնացիները բարձրանում են միայն մինչև այն կետը, որտեղից հնարավոր է տեսնել Էվերեստը, այլ ոչ թե մինչև բուն գագաթը, քանի որ նրանք գիտեն, որ հենց դա է հարցվելու իրենց։ https://explorersweb.com/2017/05/09/cho-oyu-summit-where-is-it-exactly-2017-05-09-60289/%7Ctitle=Cho

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «The Eight-Thousanders - NASA Science» (ամերիկյան անգլերեն). 2013-12-16. Վերցված է 2026-08-10-ին.
  2. ↑ Tichy, Herbert (1957). Cho Oyu: by favour of the gods. Methuen. էջ 195. Վերցված է 2016-10-28-ին.
  3. ↑ «2886 15 Pasan Lhamu Chuli map». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-09-24-ին. Վերցված է 2016-09-24-ին.
  4. ↑ Hillary (2003), էջեր. 79.
  5. ↑ Barnett, Shaun (7 December 2010). «Cho Oyu expedition team, 1952». The Dictionary of New Zealand Biography. Արխիվացված է օրիգինալից 13 March 2011-ին. Վերցված է 10 August 2026-ին.
  6. ↑ Hillary (2003), էջեր. 79–80.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Everest News.com. «Cho Oyu History». Վերցված է 2008-04-12-ին.
  8. ↑ Günter Seyfferth, Cho Oyu, 8201 m, Erkundung, Erstbesteigung, Erstbegehungen, Ereignisse (de)
  9. ↑ «Stairway to heaven». The Economist. 29 May 2013. Վերցված է 2015-09-07-ին.
  10. ↑ «ALL 8000ers – ASCENTS vs FATALITIES». 8000ers.com. 2008.
  11. ↑ «Asia, Nepal, Cho Oyu». American Alpine Journal. #12. 1960. ISSN 0065-6925. Վերցված է 19 December 2024-ին.
  12. ↑ Kukuczka, Jerzy (1992). My Vertical World: Climbing the 8000-Metre Peaks. Hodder & Stoughton. ISBN 0340534850. Վերցված է 8 April 2024-ին.
  13. ↑ «AAC Publications - Asia, Nepal, Cho Oyu in Winter, 1993». publications.americanalpineclub.org. Վերցված է 2026-02-16-ին.
  14. ↑ «Guest: Carlos Carsolio». Outside Online. 2000. Արխիվացված է օրիգինալից 13 August 2007-ին. Վերցված է 2014-01-15-ին.
  15. ↑ Griffin, Lindsay (11 Oct 2011). «Piolets d'Or Asia honours Urubko». The British Mountaineering Council. Վերցված է 2014-01-15-ին.
  16. ↑ Yershov, Andrew (27 May 2000). «Russian-Finnish Expedition Cho-Oyu 2000». Արխիվացված է օրիգինալից 2015-06-09-ին. Վերցված է 2022-05-17-ին.
  17. ↑ «Double amputee scales Mt Everest». BBC News. 16 May 2006. Վերցված է 2014-05-17-ին.
  18. ↑ «Timeline Climbing Of Cho Oyu». blogspot.com. June 2011. Վերցված է 2014-01-15-ին.
  19. ↑ «Clifton Maloney, 71, died on one of highest peaks». thevillager.com. Արխիվացված է օրիգինալից 10 October 2016-ին. Վերցված է 2017-11-08-ին.
  20. ↑ «Rep. Carolyn Maloney's Husband Dies During Mountain Climb - Gothamist». 2009-10-01. Արխիվացված է օրիգինալից 2009-10-01-ին. Վերցված է 2017-11-08-ին.
  21. ↑ «Dutch Climber Ronald Naar dies on Cho Oyu». The Outside Blog Dispatches. Outside Online. 25 May 2011. Վերցված է 2014-01-15-ին.
  22. ↑ «Dutch mountaineer Ronald Naar dies during China climb». DutchNews.nl. 23 May 2011. Վերցված է 2014-01-15-ին.
  23. ↑ «World Record BASE Jump Set From 25,250 Feet». redbull.com.
  24. «Cho Oyu». Peakware.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին.
Քաղվածելու սխալ՝ «peakware» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:

Աղբյուրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չո Օյու» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Չո_Օյու&oldid=10879668» էջից