Չոյբալսան
| Բնակավայր | ||
|---|---|---|
| Չոյբալսան | ||
| մոնղ.՝ Чойбалсан | ||
 | ||
| 48°4′14″N 114°31′22″E / 48.07056°N 114.52278°E | ||
| Երկիր |  Մոնղոլիա | |
| Համայնք | Դորնոդ | |
| Մակերես | 281 կմ² | |
| ԲԾՄ | 747±1 մետր | |
| Բնակչություն | ▼38 150 մարդ (2008) | |
| Ժամային գոտի | UTC+8 | |
| Պաշտոնական կայք | dornod.gov.mn | |
| ||
Չոյբալսան (մոնղոլերեն՝ Чойбалсан ), քաղաք Մոնղոլիայի Դորնոդ նահանգում, որի վարչական կենտրոնն է: Ընկած է Կերուլեն գետի ափին, ծովի մակարդակից 747 մետր բարձրության վրա։ Մեծությամբ չորրորդ քաղաքն է Մոնղոլիայում՝ Ուլան Բատորից, Դարխանից և Էրդենեթից հետո։ Մինչև 1941 թվականը բնակավայրը կոչվել է Բայան Տյումեն (Баян Түмэн). մոնղոլական 1921 թվականի հեղափոխության 20-ամյակի կապակցությամբ վերանվանվել է կոմունիստ առաջնորդ Խորլուգին Չոյբալսանի պատվին[1]։ Զբաղեցնում է 281 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 1994 թվականի տվյալներով եղել է 45.490, 2000 թվականի տվյալներով՝ 41.714 (2000), 2003 թվականի տվյալներով՝ 36.142, 2006 թվականի տվյալներով՝ 39.500[2]. դա կազմում է Դորնոդ այմակի (նահանգի) ամբողջ բնակչության 53.2%-ը[3][4]:
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Դարեր շարունակ այս վայրը եղել է առևտրային ճանապարհի վրա ընկած կայանատեղի։ 19-րդ դարում վերածվել է քաղաքի, իսկ քսաներորդ դարում՝ Արևելյան Մոնղոլիայի տնտեսական կենտրոնի, և մինչ օրս ծառայում է որպես Արևելյան Մոնղոլիայի ակտիվ տնտեսական կենտրոն։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո խորհրդային մասնագետները հեռացան Չոյբալսանից, և տնտեսության առանձին ճյուղեր անկում ապրեցին:
Խալխին գոլի ճակատամարտի վայրին մոտ լինելով՝ քաղաքն ունի այդ ճակատամարտի հերոս, մարշալ Գեորգի Ժուկովին նվիրված թանգարան։
Չոյբալսանում են ծնվել ռուս և խորհրդային ժուռնալիստ Յուրի Սենկևիչը (1937—2003), երգիչ, դերասան Օլեգ Յակովլևը (1969—2017):
Տրանսպորտ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Չոյբալսանի օդանավակայանը (կոդը՝ COQ/ZMCD) ունի մեկ ասֆալտապատ թռիչքուղի և սպասարկում է կանոնավոր չվերթներ դեպի Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատոր, ինչպես նաև Չինաստանի Ներքին Մոնղոլիա նահանգի Հայլար և Մանչժոուլի քաղաքներ։
Չոյբալսանը երկաթգծով կապված է Անդրսիբիրյան երկաթուղու կայարան հանդիսացող ռուսական Բորզյա քաղաքի հետ, բայց Չոյբալսանից մեկնած ուղևորատար գնացքները կանգ են առնում Չուլունխորուտում (Էրինցավ), քանի որ սահմանի վրայով ուղևորափոխադրումներ չեն իրականացվում[5]:
Կլիմա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Չոյբալսանն ունի ցուրտ կիսաանապատային կլիմա (Köppen-ի դասակարգմամբ՝ BSk)՝ ցուրտ, շատ չոր ձմեռներով և տաք, համեմատաբար խոնավ ամառներով։
| Չոյբալսան, elevation 747 m (2,451 ft), (1991–2020 normals, extremes 1936–present)ի կլիմայական տվյալները | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 1.1 (34) |
8.6 (47.5) |
22.6 (72.7) |
31.5 (88.7) |
36.4 (97.5) |
41.2 (106.2) |
41.5 (106.7) |
41.9 (107.4) |
35.1 (95.2) |
30.0 (86) |
16.5 (61.7) |
5.4 (41.7) |
41.9 (107.4) |
| Միջին բարձր °C (°F) | −14.5 (5.9) |
−8.8 (16.2) |
0.3 (32.5) |
11.6 (52.9) |
20.0 (68) |
25.8 (78.4) |
27.8 (82) |
25.9 (78.6) |
19.6 (67.3) |
9.3 (48.7) |
−3.4 (25.9) |
−12.4 (9.7) |
8.43 (47.18) |
| Միջին օրական °C (°F) | −20.2 (−4.4) |
−15.5 (4.1) |
−6.4 (20.5) |
4.5 (40.1) |
12.6 (54.7) |
19.0 (66.2) |
21.5 (70.7) |
19.3 (66.7) |
12.3 (54.1) |
2.5 (36.5) |
−9.5 (14.9) |
−17.7 (0.1) |
1.87 (35.35) |
| Միջին ցածր °C (°F) | −24.6 (−12.3) |
−21.0 (−5.8) |
−12.5 (9.5) |
−2.2 (28) |
5.3 (41.5) |
12.3 (54.1) |
15.7 (60.3) |
13.4 (56.1) |
5.9 (42.6) |
−3.1 (26.4) |
−14.3 (6.3) |
−21.8 (−7.2) |
−3.91 (24.96) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −41.1 (−42) |
−39.6 (−39.3) |
−36.1 (−33) |
−17.2 (1) |
−8.9 (16) |
−0.5 (31.1) |
4.4 (39.9) |
0.3 (32.5) |
−7.2 (19) |
−21.0 (−5.8) |
−29.4 (−20.9) |
−37.2 (−35) |
−41.1 (−42) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 2 (0.08) |
2 (0.08) |
4 (0.16) |
6 (0.24) |
17 (0.67) |
38 (1.5) |
68 (2.68) |
52 (2.05) |
28 (1.1) |
10 (0.39) |
4 (0.16) |
4 (0.16) |
235 (9.27) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 1.0 mm) | 1.3 | 1.5 | 1.6 | 2.5 | 3.4 | 6.3 | 8.6 | 6.9 | 4.7 | 2.5 | 1.8 | 2.0 | 43.1 |
| % խոնավություն | 74.2 | 69.7 | 58.3 | 41.7 | 40.0 | 49.8 | 58.8 | 60.0 | 54.8 | 55.7 | 65.4 | 73.3 | 58.5 |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 198.5 | 212.0 | 266.1 | 264.0 | 294.9 | 307.3 | 297.9 | 287.1 | 258.2 | 239.2 | 199.5 | 177.6 | 3002,3 |
| Միջին օրական արևային ժամ | 6.4 | 7.5 | 8.6 | 8.8 | 9.5 | 10.2 | 9.6 | 9.3 | 8.6 | 7.7 | 6.7 | 5.7 | 8.2 |
| Աղբյուր #1: Pogoda.ru.net[6] | |||||||||||||
| Աղբյուր #2: NOAA (sun, 1961-1990),[7][8] Deutscher Wetterdienst (daily sun 1961-1990)[9] | |||||||||||||
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Өнөөдөр Маршал Х.Чойбалсангийн мэндэлсэн өдөр тохиож байна». MONTSAME News Agency (անգլերեն). Վերցված է 2021-06-12-ին.
- ↑ Dornod Aimag: Статистикийн мэдээлэл 2006 Արխիվացված 2012-02-07 Wayback Machine (Statistical information), 2007-01-16
- ↑ «Dornod Aimag Statistics Office». Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-17-ին. Վերցված է 2008-04-01-ին.
- ↑ Dornod Aimag Statistics Office.Dec. 2008 Report Արխիվացված 2011-07-22 Wayback Machine
- ↑ Lonely Planet Mongolia: Choibalsan transport (archived version 18 Jan 2012)
- ↑ КЛИМАТ ЧОЙБАЛСАНА (ռուսերեն). Pogoda.ru.net. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 4-ին.
- ↑ «Choibalsan Climate Normals 1961-1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-07-11-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 13-ին.
- ↑ «World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020». World Meteorological Organization. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 2-ին.
- ↑ «Klimatafel von Choibalsan (Tschoibalsan) / Mongolei» (PDF). Federal Ministry of Transport and Digital Infrastructure. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Статистические данные по Дорнодскому аймакуԱրխիվացված 2012-02-07 Wayback Machine
- Чойбалсан|Монголия|Ностальгия, военный гарнизон времен СССРԱրխիվացված 2022-03-02 Wayback Machine
| ||||||
