Չմուշկներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Չմուշկներ
Figure-skates-1.jpg
Տեսակկոշիկ և սպորտային գույք
Ice skating shoes Վիքիպահեստում
Չմուշկների զույգ

Չմուշկներ, մետաղյա շեղբեր, որոնք ամրացված են կոշիկի ներբանին և օգտագործվում են այն կրողին առաջ մղելու սառույցի մակերեսով սահելու միջոցով:

Առաջին չմուշկները պատրաստվել են ձիու, եզան կամ եղջերուի ոտքի ոսկորներից և ոտքերին ամրացվել են կաշվե փոկերով: Այս չմուշկները պահանջում էին սուր մետաղյա ձողեր, որն օգտագործվում էր սահողին առաջ շարժելու համար, ի տարբերություն ժամանակակից սայրերով չմուշկների[1]:

Ժամանակակից չմուշկները տարբեր տեսակի են լինում, որոնք ընտրվում են՝ կախված սահելու գործունեության համար անհրաժեշտ պահանջների բնույթից: Դրանք ամբողջ աշխարհում հագնում են սառցադաշտերում կամ ջրի սառած մարմինների վրա սահելու համար և բազմաթիվ մարզաձևերում օգտագործվում են որպես կոշիկ, այդ թվում՝ գեղասահքի, տափօղակով հոկեյի, գնդակով հոկեյի, չմշկավազքի և երկար տարածության չմշկավազքի մարզաձևերում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսկորներից պատրաստված միջնադարյան չմուշկներ՝ ցուցադրված Լոնդոնի թանգարանում
19-րդ դարի գերմանական չմուշկներ, կոշիկը առանձին է:

Օքսֆորդի համալսարանից Ֆեդերիկո Ֆորմենտիի, Միլանի համալսարանից Ալբերտո Մինեթիի կողմից կատարված ուսումնասիրության համաձայն, 5000 տարի առաջ առաջինը ֆիններն են անասունի ոսկորներից չմուշկներ պատրաստել[2]: Ֆիննական բնակչության համար սա կարևոր էր խնայելու էներգիա դաժան ձմեռային պայմաններում, երբ Ֆիննական Լեյքլենդում ձկնորսությամբ էին զբաղվում[3][4]: Մետաղյա շեղբեր օգտագործած հայտնի ամենավաղ չմուշկը հայտնաբերվել է Սկանդինավիայում և թվագրվում է մ.թ. 200 թվականին, պատրաստվել է ծալված պղնձի բարակ շերտով և ամրացվել կաշվե կոշիկի ներքևի մասին:

12-րդ դարի գրող Վիլյամ Ֆիցստեֆենը նկարագրում է Լոնդոնում ոսկորներով չմուշկների օգտագործումը: Հետևյալը, կարծես, լատիներեն բնագրի վաղ ժամանակակից անգլերեն թարգմանությունն է.

Aquote1.png երբ ֆինների մեծ երկիրը (որը ջրով ողողում է հյուսիսային կողմում գտնվող քաղաքի ափերը) սառած է, շատ երիտասարդներ սառույցի վրա են խաղում, ոմանք այնպես են ընթանում գնդակի նման, որքան կարող են արագ սահելու շնորհիվ ... , և ինչ-որ ոսկորներ նրանց ոտքերի տակ և նրանց կրունկների տակ և մի փոքր ընտրված շերտով իրենց հրելով առաջ, արագ սահելով այնպես, ինչպես թռչուններն են թռչում կամ աղեղից արձակված նետը[5] Aquote2.png

Չմուշկների տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կա չմուշկների հինգ հիմնական տեսակ՝ գեղասահքի, տափօղակով հոկեյի, գնդակով հոկեյի, չմշկավազքի և երկար տարածության չմշկավազքի չմուշկներ:

Ձևավոր չմուշկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձևավոր չմուշկներն օգտագործվում են գեղասահքում: Ի տարբերություն հոկեյի չմուշկների՝ ձևավոր չմուշկներում չմուշկի շեղբի առջևի մասում առկա են կարճ շարքով ատամիկներ, որոնք սովորաբար պատրաստվում են չժանգոտվող պողպատից կամ ալյումինից՝ պողպատե գլանվակով: Ատամիկներն ունեն մի շարք գործածություններ, սակայն ամենից հաճախ օգտագործվում են գեղասահքի որոշակի ցատկերի համար, ինչպիսիք են՝ Լուցի ցատկը և ոտքային հանգույցը կամ դեպի ետ պտույտն արագ կանգնեցնելու համար: Գեղասահքի կոշիկները սովորաբար կազմված են կաշվի տարբեր շերտերից, իսկ կաշին շատ ամուր է՝ կոճին հենարան լինելու համար: Բացի այդ, չմուշկների շեղբերը կորացված են՝ թույլ տալով հավասարակշռության և քաշի բաշխման կանոնավորում:

Ձևավոր չմուշկների հիմքը աննշան գոգավոր է կամ փոսիկով հիմքով: Ակոսագիծը, որն անցնում է շեղբի երկարությամբ, ստեղծում է երկու եզրեր, որոնք շփվում են սառույցի հետ. շեղբի առջևի մասը՝ քթամասը, ատամնաձև է և օգտագործվում է թևերի վրա թռիչքների և կոշկաքթի վրա պտույտներ կատարելու համար[6]:

Տափօղակով հոկեյի չմուշկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոկեյի չմուշկները օգտագործվում են հոկեյ և ռինգետ խաղալու համար: Կոշիկը հիմնականում պատրաստվում է կաղապարված պլաստմասսայից, կաշվից (հաճախ սինթետիկ) և ձգվող նեյլոնից: Մրցակցային հոկեյում օգտագործվող չմուշկները հազվադեպ կոշկերեսի համար օգտագործում են ձուլված պլաստմասսա, քանի որ դա հանգեցնում է սահմանափակ շարժունության:

Հոկեյի չմուշկները սրելու ընթացքում

Հոկեյի չմուշկները սրելը սահադաշտում խաղացողի կարողության հիմնական գործոն են, իսկ խաղացողներն իրենց չմուշկները հարյուրավոր անգամներ կսրեն իրենց կարիերայի ընթացքում: Ձևավոր չմուշկների նման՝ շեղբն ակոսավորված է հատվող մասում՝ ստեղծելով երկու եզրեր, որոնք շփվում են սառույցի հետ և հատվում` թույլ տալով ավելի մեծ շարժունություն կիրառելու: Շեղբերը սրվում են կլոր եզրերով հղկող անիվներով, որոնք ստեղծում են երկու եզրեր: Անիվները կիսաշրջանաձև ակոս են հղկում շեղբի ներքևի հատվածի երկարությամբ՝ ձևավորելով սուր եզրագիծ յուրաքանչյուր կողմում: Չմուշկի շեղբերի սրությունը չափվում է կլոր եզրագծի օգտագործվող հատվածի հաստությամբ. որքան այն փոքր է շառավղով, այնքան կտրող կլինի եզրագիծը: Խաղացողի կողմից ընտրված սրությունը հիմնված է նրա նախապատվության, այլ ոչ թե խաղացողի չափի կամ խաղի մակարդակի վրա: Եթե ակոսի կես դյույմ (13 մմ) շառավիղը ամենատարածված և ստանդարտ սրությունն է շատ խաղացողների համար, ապա դարպասապահների համար նախատեսված սրության ստանդարտ շառավիղը երեք քառորդ դյույմ է (19 մմ):

Գնդակով հոկեյի չմուշկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնդակով հոկեյի չմուշկներն օգտագործվում են գնդակով հոկեյի խաղի ժամանակ: Կոշիկները հիմնականում պատրաստված են կաշվից (հաճախ սինթետիկ): Կոշիկն ավելի ցածր է, քան տափօղակով հոկեյի տարբերակում, հաճախ կոճերը չծածկող: Գնդակով հոկեյի բոլոր չմուշկներն այնպես են նախագծված, որ մրցակցին վնաս չպատճառեն: Շեղբը հիմնականում մեկ դյույմով ավելի երկար է տափօղակով հոկեյի չմուշկներինը, որը թույլ է տալիս ավելի մեծ արագություն ունենալ գնդակով հոկեյի դաշտում[7]: Ռուսական գնդակով հոկեյի չմուշկներն ունեն ավելի երկար շեղբ և շատ ցածր ձևված կոշիկ:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Old Norse Bone Skates»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2006-05-12-ին 
  2. Bone Ice Skates Invented by Ancient Finns, Study Says Archived 2014-02-21 at the Wayback Machine., nationalgeographic.com
  3. Henderson Mark (2007-12-24)։ «Dashing Finns were first to get their skates on 5,000 years ago»։ London: The Times։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-01-11-ին։ Վերցված է 2007-12-24 
  4. «Skating traced back 4,000 years»։ BBC News։ 2007-12-24։ Արխիվացված օրիգինալից 2007-12-27-ին։ Վերցված է 2007-12-24 
  5. Keith C. Heidorn, The Weather Doctor's Weather Almanac: Playing Through Winter On Snow and Ice: Part 2: Ice Skating and Sledding Archived 2010-08-30 at the Wayback Machine. (2010).
  6. «Ice Skating - Scholastic»։ www.scholastic.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2014-03-04-ին 
  7. "Bandy Skate profile vs Hockey Ice skate" (video), 27 December 2016 Archived 21 October 2017 at the Wayback Machine., retrieved 20 October 2017

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]