Չեռնոգորիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից չեռնոգորացի զինվորներ

Չեռնոգորիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում, նախկինում Ավստրո-Հունգարիայի թագավորության մաս կազմող Չեռնոգորիա պետության մասնակցությունը 1914 թվականին բռնկված և 1918 թվականին ավարտված աշխարհամարտին՝ համաշխարհային առաջին պատերազմին:

Չեռնոգորիան ներքաշվել է պատերազմական գործողությունների մեջ 1914 թվականի օգոստոսի 5-ին: Ավստրո-Հունգարիայի գահաժառանգ Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունից հետո գերմանամետ ավստրիական կառավարությունը պատերազմ հայտարարեց նորանկախ Սերբիային: Սերբիայի արևմտյան հարևանը՝ Չեռնոգորիայի թագավորությունը, այդ ժամանակից ի վեր աջակցում էր սերբերին՝ ռազմական օգնություն տրամադրելով ավստրիացի զավթիչների դեմ պայքարում:

Նույն թվականի օգոստոսի 5-ին Չեռնոգորիան պատերազմ հայտարարեց Ավստրո-Հունգարիային՝ պաշտոնապես դառնալով Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից: Պատերազմելով ավստրիացիների դեմ Չեռնոգորիան ինքնաբերաբար հայտնվեց Անտանտի ռազմաքաղաքական դաշինքի կազմում՝ դառնալով Ռուսաստանի, Սերբիայի, Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Հունաստանի և այլ կենտրոնական ուժերի դաշնակիցը պատերազմական գործողությունների թատերաբեմում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չեռնոգորիան պատերազմական դաշտում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չեռնոգորիայի թագավոր Նիկոլա I-ը

Պատերազմին մասնակցելու նպատակով Չեռնոգորիայում հավաքագրվեց վեց ռազմական դիվիզիա՝ 45 000-60 000 զինվորով, 100 լեռնային և նույնքան դաշտային թնդանոթներով: Չեռնոգորական հեծելազորը գլխավորեց երկրի թագավոր Նիկոլա I-ը, իսկ գլխավոր շտաբի հրամանատար նշանակվեց գեներալ Յանկո Վուկոտիչը[1]:

Պատերազմի սկզբին ավստրիական նավատորմը շրջափակել էր Չեռնոգորիայի ափամերձ շրջանները: Չեռնոգորիայի և Ավստրո-Հունգարիայի կայսրության միջև պատերազմական գործողությունները սկսվել են 1914 թվականի օգոստոսի 7-ին: Ըստ չեռնոգորական հրամանատարության ծրագրերի՝ Չեռնոգորիայի ազգային բանակը՝ Ֆրանսիայի նավատորմի աջակցությամբ, պետք է գրավեր Կոտոր քաղաքը, ուր և տեղակայված էր Ավստրո-Հունգարիայի ռազմածովային հիմնական բազան: Ապա չեռնոգորա-ֆրանսիական միացյալ բանակը պետք է հարձակվեր և ազատագրեր Հերցեգովինան: Սակայն այս ծրագիրը մնաց թղթի վրա:

Չեռնոգորիայի հրամանատարությունը իր պլանները կապեց Սերբիայի հետ: Սերբիայի օժանդակությամբ սկզբնական շրջանում Չեռնոգորիայի ազատարար բանակը բավականին մեծ հաջողությունների է հասել: Նրանք կարողացել են գրավել մի շարք ավստրիահպատակ քաղաքներ, այդ թվում և ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող Բուդվա նավահանգիստը: Չեռնոգորիայի հեծելազորը շուտով ներթափանցում է Բոսնիա Հերցեգովինա և պաշարում Սարաևոն, սակայն շուտով սերբական զորքերը լքում են քաղաքը, իսկ չեռնոգորացիները ի զորու չէին միայնակ դիմակայել ավստրիական թնդանոթների ռազմահրետակոծություններին: 1914 թվականին Չեռնոգորիայի բանակը սերբականի հետ միասին ետ է մղել Ավստրո-Հունգարիայի կայսրության բոլոր հարձակումները:

Գեներալ Յանկո Վուկոտիչ

1915 թվականի ավստրո-գերմանական հարձակումը չեռնոգորական զորքերին գցեց ծայրահեղ կացության մեջ: Զորքերի զգալի մասը ստիպված էր նահանջել դեպի երկրի ներքին շրջանները: Չեռնոգորական բանակի դիվիզիաներից միայն մեկը՝ գեներալ Վուկոտիչի գլխավորությամբ անդրդվելիորեն շարունակեց դիմադրել ավստրո-գերմանական զորքերին՝ չնայած սերբական ուժերի նահանջի: Հունվարի 14-ին ավստրիացիները գրավում են Ցետինեն՝ թագավորության մայրաքաղաքը: Չեռնոգորիան ամբողջովին շրջապատված էր հակառակորդի ուժերով: Հունվարի 19-ին երկրից փախուստի է դիմում նախագահ Նիկոլան և ռազմաքաղաքական այս դժվար պայմաններում Չեռնոգորիան ստիպված է լինում ստորագրել կապիտուլյացիայի պայմանագիր, իսկ չեռնոգորական բանակը զինաթափվեց: Երկրում հաստատվեց ավստրիացիների օկուպացիոն ռեժիմը, որի արդյունքում Չեռնոգորիան ստիպված եղավ դուրս գալ պատերազմից: Պաշտոնապես պատերազմն ավարտվեց Չեռնոգորիայի համար:

Սակայն երկրի բնակչության մի ստվար զանգված հրաժարվել է ընդունել օտար տիրապետությունը և շարունակել է ծավալել պարտիզանական գործունեություն: Շուրջ 10 հազար չեռնոգորացիներ բանտարկվել են Ավստրիայի իշխանությունների կողմից:

1917 թվականին Սերբիայի և հարավսլավական կոմիտեի ներկայացուցիչները Հունաստանի Կորֆու կղզում ստորագրել են հռչակագիր՝ Հարավսլավոնական միասնական պետական համակարգի ստեղծման վերաբերյալ: Հարավսլավոնական պետությունները՝ Սերբիայի նախաձեռնությամբ, միավորվեցին մեկ պետության մեջ, որը կոչվեց Հարավսլավիա:

Հետպատերազմյան ռազմաքաղաքական իրադրությունը Չեռնոգորիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտանտի վերստին հզորացման հետևանքով 1918 թվականին Սերբիայի ազգային բանակը ազատագրեց Չեռնոգորիան: 1918 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Չեռնոգորիայի ազգային խորհուրդը հայտարարում է այն մասին, որ երկրում տեղի է ունենում իշխանափոխություն: Գործող արքայատոհմը լքում է իր դիրքերը:

Սերբերը, խորվաթներն ու սլովենները ստեղծեցին իրենց պետությունը՝ Բալկանյան թերակղզու հյուսիսարևմտյան հատվածում: Չնայած այս հանգամանքի՝ Նիկոլա թագավորի կողմնակիցները մի քանի տարի շարունակեցին զինված դիմադրությունը: Նրանց նպատակը անկախությունն էր:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում զոհվել է չեռնոգորական բանակի 15,000 զինվոր: Չեռնոգորական կողմի ընդհանուր կորուստների թիվը կազմում էր 35 հազար մարդ՝ այդ թվում և քաղաքացիական բնակիչներ[2]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմություն 1914—1918 թթ — Մոսկվա. Գիտություն, 1975. էջ 257
  2. Ուրլանիս Բ. Ց. Եվրոպայի պատերազմներ և ազգաբնակչություն // Առաջին համաշխարհային պատերազմ (1914-1918 թթ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]