Չարջ քարտ
Չարջ քարտ (անգլ.՝ Charge card), կրեդիտ քարտի տեսակ, որը քարտապանին հնարավորություն է տալիս կատարել գնումներ, որոնց դիմաց վճարում է քարտ թողարկողը, ինչի արդյունքում քարտապանը վերջինիս պարտք է մնում։ Քարտապանը պարտավոր է ամբողջությամբ մարել պարտքը մինչև վերջնաժամկետը՝ սովորաբար ամսական կտրվածքով, հակառակ դեպքում կենթարկվի տուգանքների և քարտի հետագա օգտագործման սահմանափակումների:
Չարջ քարտերը տարբերվում են ավանդական կրեդիտ քարտերից,որոնց դեպքում կարիք չկա ամեն ամիս պարտքն ամբողջությամբ մարել, և մնացորդը կարող է փոխանցվել հաջորդ ամիս, ինչի համար տոկոսներ են վճարվում: Չարջ քարտերը սովորաբար թողարկվում են առանց ծախսերի սահմանաչափի, մինչդեռ կրեդիտ քարտերը սովորաբար ունենում են հստակ սահմանված վարկային սահմանաչափ, որը քարտապանը չի կարող գերազանցել: Նման քարտերի մեծ մասը պատկանում է բիզնեսներին, ընկերություններին կամ դրանց ղեկավարներին, և դրանք տրամադրվում են լավ կամ գերազանց վարկային պատմություն ունեցող հաճախորդներին:
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1914 թվականին Western Union ընկերությունն իր հաճախորդների համար բացեց առաջին չարջ հաշիվները և նրանց տրամադրեց թղթե նույնականացման քարտեր[1][2] : Կային բազմաթիվ խոշոր հանրախանութներ, որոնք նույնպես իրենց հաճախորդների համար բացում էին խանութի չարջ հաշիվներ՝ թղթե նույնականացմամբ, ինչը հաճախորդին հնարավորություն էր տալիս գնումներ կատարել խանութի տրամադրած վարկի հաշվին: Այնուամենայնիվ, այս հաշիվները կարող էին օգտագործվել միայն այն խանութի ներսում, որը թողարկել էր դրանք:
1950 թվականին Diners Club-ը սկսեց չարջ հաշիվներ բացել թղթե նույնականացման քարտերով՝ թիրախավորելով ճանապարհորդության և ժամանցի շուկաները: Այս քարտերի նորարարական առանձնահատկությունն այն էր, որ չարջ քարտը կարող էր օգտագործվել մեծ թվով խանութներում: Այս խանութները պետք է պայմանագիր կնքեին Diners Club-ի հետ և միջնորդավճար վճարեին ընկերությանը: Այդ միջնորդավճարի դիմաց Diners Club-ն իր վրա էր վերցնում հաշիվների ստեղծման, յուրաքանչյուր գործարքի հաստատման, գործարքների մշակման ու գումարների հավաքագրման ծախսերը, ինչպես նաև կրում էր ֆինանսավորման ծախսերն ու քարտապանների կողմից դեֆոլտի ռիսկը: Նոր համակարգը հատկապես գրավիչ էր փոքր խանութների համար, որոնք մրցակցում էին խոշոր խանութների հետ, բայց չէին կարող արդարացնել սեփական չարջ հաշիվների ենթակառուցվածքների ստեղծման ծախսերը: Ի վերջո, խոշոր խանութները նույնպես սկսեցին ընդունել այս քարտերը՝ փաստելով, որ քարտային օպերատորի կողմից գանձվող միջնորդավճարներն ավելի փոքր էին, քան խանութի սեփական հաշիվների սպասարկման ծախսերը: 1957 թվականին American Express-ը նույնպես մուտք գործեց այս ոլորտ, իսկ 1959 թվականին դարձավ առաջին ընկերությունը, որը թողարկեց ISO/IEC 7810 ստանդարտներին համապատասխանող պլաստիկ չարջ քարտեր:
Եվրոպայում MasterCard-ին պատկանող Maestro բրենդը (որը դեբետային քարտ է, այլ ոչ թե չարջ քարտ) 2002 թվականին վճարային քարտերի շուկայում փոխարինեց եվրոպական Eurocheque բրենդին[3]: Բազմաթիվ Eurocheque քարտեր, հատկապես այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Ավստրիան և Գերմանիան, չարջ քարտեր էին՝ թողարկված Eurocheque լոգոյով: Բացի այդ, եվրոպական Eurocard-ը, որը թողարկվել էր որպես American Express-ի մրցակից, որոշ երկրներում (օրինակ՝ Հյուսիսային եվրոպական երկրներում) եղել է և դեռևս հանդիսանում է չարջ քարտ: Հետևաբար, այս երկրներում MasterCard քարտերի մեծ մասը դեռևս չարջ քարտեր են: Visa չարջ քարտերը նույնպես հասանելի են
Աշխատանքի սկզբունքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Չարջ քարտի օգտատերը պետք է վճարի իր հաշվի մնացորդը յուրաքանչյուր ամսվա վերջում, և չարջ քարտ թողարկող ընկերությունը, ի տարբերություն վարկային քարտի, տոկոսներ չի գանձում: Չարջ քարտային ընկերության եկամտի հիմնական աղբյուրը առևտրային միջնորդավճարն է, որը կազմում է գործարքի արժեքի որոշակի տոկոս՝ սովորաբար 1-ից մինչև 4%-ի սահմաններում, գումարած միջբանկային կամ նվազագույն վճարը:
Բազմաթիվ չարջ քարտեր օգտատերերին հնարավորություն են տալիս որոշ գնումների դիմաց վճարել ժամանակի ընթացքում: Օրինակ՝ American Express-ի չարջ քարտապանները կարող են միանալ «Երկարաձգված վճարման տարբերակին» (ներքին անվանումը՝ ExPO)՝ 200 դոլարից ավելի գնումների դիմաց ժամանակի ընթացքում վճարելու համար[4], կամ «Sign & Travel» ծրագրին՝ ճանապարհորդության հետ կապված ծախսերը ժամանակի ընթացքում մարելու համար[5]:
Չարջ քարտերի մեծ մասն ունի նաև մի գործառույթ, որը կոչվում է «Նախապես չսահմանված ծախսերի սահմանաչափ» (NPSL)[6]: Թեև սպառողները NPSL-ն հաճախ հասկանում են այնպես, որ իրենց քարտերն ընդհանրապես սահմանափակումներ չունեն, իրականում NPSL-ն նշանակում է, որ քարտի սահմանաչափը փոփոխվում է (հաճախ ամսեամիս)՝ հիմնվելով այնպիսի գործոնների վրա, ինչպիսիք են սպառողի ծախսերի ու վճարումների պատմությունը, ինչպես նաև ընդհանուր տնտեսական միտումները: Ըստ WalletHub.com-ի NPSL ուսումնասիրության՝ այն ձևը, որով NPSL չարջ քարտերի մասին տեղեկատվությունը փոխանցվում է հիմնական վարկային բյուրոներին, տարբերվում է ըստ թողարկողի և կարող է հանգեցնել վարկային միջոցների օգտագործման արհեստական մեծացման՝ դրանով իսկ նվազեցնելով անձի Ֆայկո վարկանիշը (վարկային միավորը):
Կառավարություններն ու խոշոր ընկերությունները հաճախ օգտագործում են չարջ քարտեր՝ պաշտոնական գործունեության հետ կապված ծախսերը վճարելու և դրանց հետևելու համար. դրանք հաճախ անվանվում են «գնումների քարտեր» (անգլ.՝ purchasing cards)[7]: Բազմաթիվ մանրածախ վաճառողներ և բանկեր հաճախորդների համար թողարկում են չարջ քարտեր: American Express և Diners Club քարտերից մի քանիսը ոչ թե կրեդիտ կամ դեբետային քարտեր են, այլ հենց չարջ քարտեր:
Coutts Silk Charge Card-ը և Centurion Card-ը աշխարհում ամենահայտնի չարջ քարտերից են:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Charge card: What it means», encyclopedia.com
- ↑ J. Lauer (2020 թ․ հունվար), «Plastic surveillance: Payment cards», SAGE Publishing, 7 (1), doi:10.1177/2053951720907632, S2CID 216424288
- ↑ «Maestro Cards: What they are, pros & cons». 2019 թ․ հոկտեմբերի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ սեպտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 15-ին.
- ↑ American Express Extended Payment Option Արխիվացված Դեկտեմբեր 6, 2003 Wayback Machine
- ↑ American Express Sign & Travel
- ↑ Ron Lieber (2010 թ․ մայիսի 22). «How the Finance Bill Affects Consumers». The New York Times. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 15-ին.
- ↑ Damon Darlin (2006 թ․ մարտի 4). «Tax Bills and Plastic Don't Mix». The New York Times.