Ուփսալայի Համալսարան (արեւմտահայերէն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ուփսալայի Համալսարան
Uppsala universitet
UppsalaUniversitetsSigill.png
University of Uppsala (6009298112).jpg
File:Uppsala University logo.svg
Կարգախօս Gratiae veritas naturae (լատիներէն)
Հիմնադրուած է 1477
Ռեկտոր Փրոֆեսոր Էւա Օքեսըն Eva Åkesson[1]
Ուսանողներ 43 591
Ընդհանուր անձնակազմ 2 347
Ակադեմական կազմ 4 718
Տեղ Ուփսալա
Գոյներ          
Մարուն, ճերմակ
Երկիր Շուէտ Շուէտ
Կայք uu.se
Uppsala University Վիքիպահեստում

Ուփսալայի համալսարան (շուէտներէն՝ Uppsala universitet)՝ Շուէտին մէջ տակաւին գործող հնագոյն համալսարան է, հիմնուած է 1477-ին[2]: Դասակարգուած է աշխարհի 100 լաւագոյն համալսարաններու քանի մը ցանկերուն մէջ: ARWU դասակարգումով աշխարհի 63րդ համալսարանն է:[3][4]

Պատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուփսալայի համալսարանը

Համալսարանն իր զարգացումն ապրած է 16րդ դարուն վերջին Շուէտի հզօրացման հետ միասին եւ հարաբերական ֆինանսական կայունութիւն ստացած է Կուսթաւ Ատոլֆ թագաւորի խոշոր դրամաշնորհի շնորհիվ: Ուփսալան նաեւ կարեւոր պատմական տեղ ունեցած է Շուէտի ազգային մշակոյթի, նոյնականացման եւ պետութեան կայացման մէջ: Համալսարանն ունի 44 000 գրանցուած ուսանող եւ 2 300 տոքթորական ուսանողներ: Ունի դասախօսական կազմի 1 800 անդամ ընդհանուր 6 900 աշխատողներէն: 716 փրոֆեսորներուն քսանութ տոկոսը կանայք են: 2016-ի ծախսերը կազմած են 6.6 միլիար շուէտական քրուն՝ մօտաւորապէս $ 755 միլիոն:

Համալսարանին Հետ Կապ Ունեցած Նշանաւոր Անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծանուն բուսաբան Քարլ Լինէուսին (շուէտներէն՝ Carl von Linné) գործունէութիւնը կապուած է Ուփսալայի հետ

Ուփսալայի համալսարանին անունը կապ ունի տասնմեկ Նոպէլեան Մրցանակի արժանացած անձերուն հետ[5] եւ բազմաթիւ թագաւորականներու, աքատեմիքոսներու եւ հանրային մարդերուն հետ:
Քանի մը դարերուն Շուէտի գլխաւոր աքատեմիական հաստատութիւն ըլլալով, Ուփսալայի համալսարանը եղած է Շուէտի քաղաքական եւ գիտական յայտնի դէմքերու կրթութեան օրրանը: Անոնցմէ յայտնիներէն են Միաւորուած ազգերու գլխաւոր քարտուղար Տակ Համարխեոլտը (շուէտներէն՝ Dag Hammarskjöld, 1905–1961), որ 1961-ին յետմահու Խաղաղութեան Նոպէլեան Մրցանակ ստացած է եւ շուէտ դիւանագէտ Հանս Պլիքսը (շուէտներէն՝ Hans Blix, ծն.1928), որ եղած է Միջազգային աթոմային էնըրճիի գործակալութեան գլխաւորը 1981–1997-ին: Համարխեոլտը եւ Պլիքսը Ուփսալայի Իրաւագիտութեան ֆաքուլթիէն աստիճան ստացած են, անանկ, ինչպէս Շուէտի Արտաքին գործերու նախարար Աննա Լինտը (շուէտներէն՝ Anna Lindh), որ սպաննուեցաւ 2003-ին:

Մշակոյթի Մէջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լունտի հետ միասին, Ուփսալան Շուէտի պատմական եւ աւանդական աքատեմիական կեանքի կեդրոն կը հանդիսանայ, դառնալով յիշատակուող առարկայ մը շուէտական գրականութեան, արուեստի եւ շարժագրութեան մէջ: Յատկապէս, Ուփսալաի համալսարանը կարեւորաբար երեւցած է Սթիկ Լարսընի (շուէտներէն՝ Stieg Larsson) Män som hatar kvinnor «Վիշապի դաջուածքով աղջիկը» (անգլերէն՝ The Girl with the Dragon Tattoo) ժապաւէնին մէջ:
Նորվեկացի փոփ երգչուհի Քիրսթի Սփարպոէն (նորվեկերէն՝ Kirsti Sparboe) 1969-ին թողարկեցաւ Ուփսալայի համալսարանին նուիրուած երգ մը՝ «Ուփսալայի ուսանողուհին» (գերմաներէն՝ Ein Student aus Uppsala)[6] անունով:

Ծանօթագրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. University Management, Uppsala University, retrieved 16 January 2012
  2. Ridder-Symoens, Hilde de. A History of the University in Europe. Cambridge University Press, 2003. Page 84.
  3. «Uppsala University in International Rankings»։ Uppsala University։ Վերցված է 2017-04-20 
  4. http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html
  5. «Eight Nobel laureates have been connected with the Uppsala University»։ Վերցված է 2010-06-12 
  6. Youtube, "Ein Student aus Uppsala", by Kirsti Sparboe