Ուոլտեր Թայլեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ուոլտեր Թայլեր
William Blake Wat Tyler-bw.jpg
Ծնվել է հունվարի 4, 1341(1341-01-04)
Ծննդավայր Քենթ, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա
Մահացել է հունիսի 15, 1381 (40 տարեկանում)
Մահվան վայր Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ
Wat Tyler Վիքիպահեստում

Ուոլտեր / Ուոտ/ Թայլեր (անգլ.՝ Walter "Wat" Tyler) ծնվել է 1341 թվականի հունվարի 4-ին, մահացել՝ 1381 թվականի հունիսի 15-ին: Միջնադարյան Անգլիայում 1381թ. տեղի ունեցած խոշորագույն գյուղացիական ապստամբության առաջնորդն էր:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյանքի սկզբնական տարիների մասին տեղեկությունները քիչ են, հավանաբար ծնվել է Բրոքսլի գյուղում (Քենթի կոմսություն) տանիքագործ Ուոլտեր Հիլարդի ընտանիքում: Ուոտ Թայլերի երիտասարդական տարիների իրադարձությունները իրենց արտացոլեւմն են գտել պատմաբանների կողմից (անգլ.՝ «Life and Adventures of Wat Tyler, the Brave and Good», 1851 թվական): Գրքում Թայլերը անհաջող սիրավեպից հետո անցնում է զինվորական ծառայության անգլիական բանակում և ուղևորվում է Ֆրանսիա: Նա մասնակցում է 100-ամյա պատերազմի մի շարք ճակատամարտերի: Անձամբ թագավոր Էդուարդն է նկատում նրա արիությունն ու խիզախությունը: Վերադառնալով հայրենի գյուղ՝ Թայլերը ամուսնանում է և սկսում աշխատել որպես դարբին: Այդ ժամանակ Անգլիայում խռովություն էր հասունանում, իրավիճակը բարդանում էր կապված Ֆրանսիայում և Ֆլանդրիայում ցածր դասերի ապստամբության հետ:

1381թ. գյուղացիական խոշոր ապստամբություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուոլտեր Թայլերի մահը

1348թ. ժանտախտի համաճարակից հետո, որը հայտնի էր «Սև մահ» անունով, միջնադարյան հաշվարկներով բնակչության թիվը նվազել է մեկ երրորդով: Գյուղատնտեսությունն անկում է ապրել: Բերքը ցանող և հավաքող չկար: Գները կրկնապատկվել էին: Հաջորդել էին ավելի բարձր աշխատավարձ ունենալու պահանջները: Գյուղական համայնքը, որի ընտանիքները սերնդեսերունդ հարմարվել էին ապրել նույն հողում, սկսել էին քայքայվել: Գյուղացիների մի մասը տեղափոխվել էին քաղաքներ՝ դառնալով վարձու բանվորներ։ Հողատերերի անմիջական հարկադրանքները անարդյունք էին: Սկսվեց արմատավորվել հողատիրության նոր՝ հողերի, անասունների, գույքի վարձակալության ձև: Սա կարևոր քայլ էր կապիտալիստական գյուղատնտեսության զարգացման համար: Բայց իշխանները փորձել էին հետ վերադարձնել իրենց նախկին դիրքերը, քանի որ նրանք հիմա ստիպված էին հաշվի նստել ավելի ազատ գյուղացիների և վարձու բանվորների հետ: Այս իրադրությունը 1381 թվականին առաջ բերեց գյուղացիական ապստամբության: Փախուստ ճորտային կախվածությունից հնարավոր էր միայն միայնակ մարդկանց: Ընտանիք ունեցող մարդկանց մնում էր կազմակերպվել և ռազմական ապստամբություն բարձրացնել: Գյուղացիական միություններն աստիճանաբար սկսում էին զարգանալ: 1381 թվականի ապստամբությունը իրագործել են նրանք, ովքեր արդեն նվաճել են ազատության որոշակի աստիճան և բարեկեցություն և հիմա պահանջում էին ավելին: Վիլլանների մոտ արթնացել էր մարդկային արժանապատվությունը: Գյուղացիների պահանջները հետևյալներն էին՝

  • Ճորտատիրական իրավունքի վերացում
  • Բնամթերային պարտքի փոխարինում գումարով
  • Միասնական դրամական ռենտայի սահմանում՝ 4 պենսա 1 ակրից

Երկիրը կառավարում էր շահամոլ ու ծախված էլիտան, որի տիպիկ ներկայացուցիչն էր Լանտկաստերի դուքս Ջոն Գոնտը: Ներքաղաքական իրավիճակը վատթարանում էր. դեպի Ֆրանսիա կատարված վերջին արշավանքներն անհաջողությամբ էին ավարտվել, ինչը պակասորդ էր առաջացրել գանձարանում: Կառավարությունն որոշել է մտցնել շնչահարկ մինչև 3 գրոտ (արծաթյա մետաղադրամ, որը հավասար է 4 պեսի), ինչը հասարակության հուզում էր առաջացրել: Ֆրանսիայի հետ երկարաձգվող պատերազմը և շնչահարկի մտցնումը համարվել են 1381 թվականի ապստամբության գլխավոր պատճառները: Թայլերը գլխավորել էր դեպի Լոնդոնի Քենթ կոմսություն կատարված գյուղացիական արշավանքը: Ճանապարհին նրանց էին միացել գյուղացիներ ուրիշ կոմսությունից , ինչպես նաև աղքատներ և քաղաքների խաժամուժը: Ապստամբությունը տարածվել էր Քենթերբերիում, իսկ հետո Լոնդոնում: Գյուղացիները հարձակմամբ վերցրել էին Թաուերը և սպանել լորդ-կանցլերին և արքեպիսկոպոս Սայմոն Սադբերին: Ապստամբների հետ, ովքեր պահանջում էին ճորտատիրական իրավունքի վերացում, 1381 թվականի հունիսի 14-ին հանդիպել է թագավոր Ռիչարդ 2-րդը, ով խոստացել էր իրականացնել բոլոր պահանջները: Հաջորդ օրը (հունիսի 15-ին) տեղի է ունենում նոր հանդիպում թագավորի հետ Սմիթֆիլդ դաշտում՝ Լոնդոնի քաղաքային պատի մոտ, մեծ բազմության հետ: Հիմա ապստամբները պահանջում էին բոլոր դասերի հավասար իրավունքներ և համայնական հողերի վերադարձ գյուղացիներին: Սակայն հանդիպման ժամանակ թագավորի մերձավորները սպանում են Ուոտ Թայլերին (Լոնդոնի վարչաետ Ուիլյամ Ուոլվորտը դաշունահարեց նրա վզին, իսկ ասպետներից մեկը գործն ավարտին հասցրեց՝ հետևից մոտենալով Թայլերին խոցեց սրով): Դա իրարանցում և խառնաշփոթ առաջացրեց ապստամբների շարքում, ինչից էլ օգտվեց Ռիչարդ 2-դը: Ապստամբությունն արագ կերպով ճնշվեց ասպետական աշխարհազորի միջոցով: Չնայած, որ ապստամբությունը ճնշվել էր, բայց նախկին կարգերի լրիվ վերադարձ տեղի չունեցավ: Ակնհայտ էր, որ ղեկավարող դասերն արդեն չէին կարող գյուղացիների նկատմամբ ցուցաբերել անզսպվածություն:

Կերպարը մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1794 թվականին անգլիացի պոետ Ռոբերտ Սաութին գրել էր դրամա «Ուոտ Թայլեր» անունով: Իր կարևոր և առավել արժեքավոր աշխատությամբ այդ ապստամբությանն է անդրադարձել ռուս միջնադարյան պատմաբան Դ.Մ. Պետրուշևսկին. նա «Ուոտ Թայլերի ապստամբություն» գրքի հեղինակն է: 1922 թվականին ռուս խորհրդային գրող Անդրեյ Գլոբան գրել է պոեմ «Ուոտ Թայլեր» անունով: Անգլիացի երգահան Ալան Բուշը ստեղծել է այդ իրադարձություններին նվիրված «Ուոտ Թայլեր» անունով օպերա, որի առաջնախաղը կայացել է 1953 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Լեյպցիգի պետական օպերայի թատրոնում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]