Ումբերտո Սաբա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ումբերտո Սաբա
իտալ.՝ Umberto Saba
Umberto Saba.jpg
Ծննդյան անուն իտալ.՝ Umberto Poli
Ծնվել է մարտի 9, 1883({{padleft:1883|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Տրիեստ, Իտալիա
Վախճանվել է օգոստոսի 25, 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][4][2] (74 տարեկանում)
Վախճանի վայր Գորիցիա, Ֆրիուլի Վենեցիա Ջուլյա, Իտալիա
Գրական անուն Umberto Saba և Umberto Chopin Poli
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող և ակնարկագիր
Լեզու իտալերեն[5]
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա
Ժանրեր Կանցոն, սոնետ, Terza rima, էսսե և վեպ
Պարգևներ
Ումբերտո Սաբա Վիքիքաղվածքում
Umberto Saba Վիքիպահեստում

Ումբերտո Սաբա (իտալ.՝ Umberto Saba, իսկական ազգանունը՝ Պոլի, Poli, մարտի 9, 1883({{padleft:1883|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1][2][3], Տրիեստ, Իտալիա - օգոստոսի 25, 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][4][2], Գորիցիա, Ֆրիուլի Վենեցիա Ջուլյա, Իտալիա), իտալացի գրող, բանաստեղծ: 1910 թվականին վերցրել է «Սաբա» գրչանունը, 1928 թվականից հայտնի է եղել որպես Ումբերտո Սաբա:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ումբերտոն ծնվել է Ավստրո-Հունգարիայի կազմի մեջ մտնող Տրիեստ քաղաքում, վենետիկյան ազնվական ընտանիքից առևտրային գործակալ Ուգո Էդուարդո Պոլիի և հրեա Ֆելիցիա Ռահիլի Կոենի ընտանիքում: Ֆելիցիայի հետ ամուսնանալու համար Ուգոն ընդունել է հուդայականություն: Սակայն ծնողները բաժանվել են նախքան Ումբերտոյի ծնվելը: Հայրը ստիպված է եղել հեռանալ Տրիեստից, քանի որ Իտալիայի քաղաքացի էր և իրրեդենտիզմի կողմնակից: Ումբերտոն հորը հանդիպել է 20 տարեկան հասակում:

Սաբայի կյանքում կարևոր դեր է խաղացել նրա սլովենացի ստնտուն՝ Ժոզեֆա Գաբրովիչ Շկոբարը («Պեպպա»): Մի քանի տարի Սաբան ապրել է Պեպպայի տանը, ով կորցրել էր որդուն և դարձել Սաբայի երկրորդ մայրը: Ավելի ուշ իր չափածո ստեղծագործություններում Սաբան Պեպպայի տանն անցկացրած ժամանակը նկարագրում է որպես երջանիկ տարիներ:

Կոենների ընտանիք վերադառնալով՝ Սաբային դաստիարակում են մայրն ու երկու մորաքույրները, ովքեր իրենց խանութում զբաղվում էին կահույքի առևտրով: Դպրոցում ունենալով ցածր առաջադիմություն՝ որոշվել է, որ նա առևտրով պետք է զբաղվի (ինչպես ընդունված էր Կոեն ընտանիքում): Տրիեստի առևտրի տներից մեկում մի որոշ ժամանակ աշխատել է որպես աշակերտ (երրորդ կամ չորրորդ դասարանից հետո): Միջնակարգ կրթությունն ստացել է առևտրի և նավիգացիայի թագավորական ակադեմիայում: Որոշ ժամանակ առևտրական նավի վրա եղել է սպասավոր:

Ումբերտո Սաբայի արձանը Տրիեստի Դանթե փողոցում

1903 թվականին ընդունվել է Պիզայի համալսարան, որտեղ սովորել է իտալական գրականություն, այնուհետև՝ հնագիտություն, գերմաներեն ու լատիներեն: 20-րդ դարի սկզբում փորձել է ջութակ նվագել, սակայն, 1904 թվականին ընդհարվելով մեկ այլ ջութակահարի հետ, տառապել է ընկճախտով, ունեցել նյարդային խանգարում: Միաժամանակ, վերադառնալով Տրիեստ, գրել է բանաստեղծություններ, ակնարկներ թերթերի համար: Առաջին բանաստեղծություններն ստորագրել է Ումբերտո Շոպեն Պոլի:

Վերսիլիայում այցելել է Գաբրիելե Դ՛Աննունցիոյին: 1905 թվականին թերթում հոդված է հրապարակել Չեռնոգորիայում ոտքով կատարած ճանապարհորդության մասին: Այդ տարիներին այցելել է «Ռոսսետի» սրճարան, որը երիտասարդ մտավորականների հավաքատեղի էր: Այստեղ հանդիպել է ապագա բանաստեղծ Վերգիլիո Ջիոտտոյին: Հաջորդ տարի երկու տարով տեղափոխվել է Ֆլորենցիա, հանդիպել Ջովանի Պապինիի, Ջուզեպպե Պրեդզոլինին, գրել «Voce» թերթում:

Լինելով Իտալիայի քաղաքացի՝ 1907-1908 թվականներին ծառայել է իտալական բանակում Սալեռնոյում:

1910 թվականի նոյեմբերին լույս է տեսնում Ումբերտոյի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն, որը նա ստորագրում է «Սաբա» գրական անվամբ, որը 1928 թվականից դառնում է նրա ազգանունը[6]: Անվան այս ընտրությունը (կազմված հրեական երկու բառերից՝ «սովա» (שובע)՝ «կուշտ», «սաբա»՝ պապիկ) շատ գիտնականներ կապում են նրա հրեական ծագման հետ՝ որպես հարգանքի տուրք մոր հիշատակին[7], իսկ ոմանք ազգանունը կապում են նրա ստնտուի ազգանվան հետ՝ Շկոբար[8]:

Ումբերտո Սաբայի կիսանդրին Տրիեստի քաղաքային զբոսայգում

Տրիեստ կատարած այցելություններից մեկի ժամանակ ծանոթացել է Կառոլինա Վելլերի հետ (ստեղծագործություններում՝ Լինա), ում հետ 1909 թվականին ամուսնացել է: 1910 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Լունուչչան:

1911 թվականին կնոջ հետ վեճը հանգեցնում է խոր ճգնաժամի, որի արդյունքում գրում է բանաստեղծությունների երկու նոր գրքեր: 1910-1913 թվականներին բացի բանաստեղծություններից, գրում է նաև պատմություններ հրեական կյանքից, տեղական թատրոնում բեմադրում է պիես: (միակը իր գործունեության ընթացքում): Ընտանեկան ճգնաժամը հաղթահարելու համար 1913 թվականին ընտանիքով տեղափոխվում է նախ Բոլոնիա, որտեղ համագործակցում է Il Resto del Carlino թերթի հետ, ապա Միլան, որտեղ ղեկավարում է Էդեմ թատրոնի սրճարանը:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, Սաբան չհետաքրքրվելով քաղաքականությամբ, աջակցում է Մուսոլինիի կողմից հրապարկվող «Il Popolo d'Italia» թերթին: Զինվորական ծառայության է զորակոչվել ավստրիական ռազմագերիների Կասալմաջորե ճամբարում որպես գրագիր:

1919 թվականից Տրիեստում ունեցել է անտիկ գրախանութ:

Պատերազմից հետո 9 ամիս ապրել է Հռոմում, այնուհետև՝ 10 տարի Միլանում, համագործակցել «Corriere della Sera» իտալական օրաթերթի հետ: 1946 թվականին դարձել է Վիարեջջո մրցանակի հետպատերազմյան առաջին դափնեկիրը:

Սաբայի գերեզմանաքարը

1955 թվականին կնոջ մահից հետո տեղափոխվել է Գորիցիայի հիվանդանոց: Մահացել է 74 տարեկան հասակում, սրտի կաթված ստանալուց 9 ամիս հետո:

Ումբերտո Սաբայի անվան գրախանութ Տրիեստում

Հրեական ծագման ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1948 թվականին գրված "Storia e cronistoria del Canzoniere" («Երգ գրելու պատմություն և ժամանակագրություն») արձակ էսսեն ներկայացնում է ինքնակենսագրական տարրեր: "Gli Ebrei" («Հրեաները»), որը 1956 թվականին գրված "Ricordi-Racconti 1910-1947"-ի («1910-1947 ակնարկներ և պատմություններ») մաս է կազմում, նկարագրում է Սաբայի մանկությունը Տրիեստի հրեական համայնքում: 1952 թվականին գրած "Vignette di vita giudaica" («Դրվագներ հրեական կյանքից») գրքում նկարագրում է իր մայրական նախնի Սամուել Դավիդ Լուցցատոյին: Սաբայի ստեղծագործություններում առկա են հրեական և տրիեստական բարբառներ[9]:

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իտալերեն հրատարակումներ՝

  • Tutte le poesie, ed. A Stara, Milano, Mondadori, 1988
  • Tutte le prose, ed. A. Stara, Milano, Mondadori, 2001
  • Prose, ed. L. Saba, Milano, Mondadori, 1964

Անգլերեն թարգմանություններ՝

  • Thirty-one Poems, trans. F. Stefanile, New York, The Elizabeth Press, 1978/ Manchester, Carcanet, 1980
  • Ernesto, trans. M. Thompson, New York, Carcanet, 1987
  • The Stories and Recollections, trans. E. Gilson, New York, Sheep Meadow Press, 1993
  • History and Chronicle of the Songbook, trans. S. Sartarelli, New York, The Sheep Meadow Press, 1998
  • Song-book: Selected Poems from the Canzoniere of U. S., New York, The Sheep Meadow Press, 1998
  • Poetry and Prose, trans. with commentary, V. Moleta, Bridgetown, Aeolian Press, 2004
  • ′′ Songbook, The Selected Poems of Umberto Saba ′′ translated by George Hochfield and Leonard Nathan, Yale University Press, 2008. Paperback edition, 2011.

Ուսումնասիրություններ՝

  • La gallina di Saba, M. Lavagetto, Torino, Einaudi, 1989
  • Gli umani amori. La tematica omoerotica nell'opera di Umberto Saba, M. Jattoni Dall'Asén, Reading, The Italianist, n.1, 2004

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11879387X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 Istituto dell'Enciclopedia Italiana Enciclopedia Treccani — 1929.
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119231875
  6. Moleta, Vincent (2004) Umberto Saba – Poetry and Prose. Bridgetown, Western Australia: Æolian Press
  7. Joseph Cary, Three Modern Italian Poets: Saba, Ungaretti, Montale (Chicago: University of Chicago Press, 1992) p. 35.
  8. Sartarelli, Stephen (1998) Songbook: Selected Poems from the Canzionere of Umberto Saba. Riverdale-on-Hudson: Sheep Meadow Press. p, xv
  9. Hebrew Encyclopedia, Jerusalem, 1974, Vol. 25 p. 419 (in Hebrew)
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ումբերտո Սաբա հոդվածին

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]