Ուկուլելե
| Ուկուլելե | |
|---|---|
 | |
| Տեսակ | երաժշտական գործիքի տեսակ |
| Որակավորում | necked, flat-backed, plucked lute? |
| Հորնբոսթել-Զաքսի հանմակարգ | 321.322-5 |
| Հնարող | Manuel Nunes? |
| Ձայնանմուշ | |
 | |
Ուկուլելե (ukulele՝ թռչկոտան լու), քառալար կսմիթահար երաժշտական գործիք, կիթառի տարատեսակ։ Օգտագործվում է երգերի կատարումների ակորդային ուղեկցման համար, և նույնպես սոլո նվագելու համար։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս երաժշտական գործիքի նմանակը հայտնվել է Եվրոպայում XV դարի կեսերին։ Չնայած նրան, որ լարային գործիքների արտադրությունը բարձր մակարդակի վրա էր, համեմատաբար դժվար կիթառները և մանդոլինները բավականին թանկ էին, հատկապես թափառական երաժիշտների համար։ Այդպես հայտնվել են պարզեցված կիթառներ՝ կավակինյուներ, որոնք ավելի փոքր էին, 4 լարով և 12 լադով։
XIX դարի երկրորդ կեսում «machete da braça» անվանմամբ գործիքը բերել են պորտուգալացիները Մադեյրա կղզուց Հավայան կղզիներ[1]։
Հավայիներում գործիքը ստացել է նոր անվանում՝ «ուկուլելե», ինչը թարգմանվում է ինչպես «թռչկոտան լու»[2][3]։ Գործիքը սկսել են պատրաստել հավայան ակացիաներից՝ կոաներից, որոնք համարվում են կղզու խորհրդանիշը։
Գործիքը ճանաչում է ձեռք բերել 1915 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում Խաղաղօվկիանոսյան ցուցահանդեսի շրջանակներում հավայան երաժիշտների ելույթներից հետո։
Արտադրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ուկուլելեն սովորաբար պատրաստվում է փայտից[4], թեև գոյություն ունեն տարբերակներ, որոնք մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բաղկացած են պլաստիկից կամ այլ նյութերից: Ավելի էժան ուկուլելեն սովորաբար պատրաստվում է նրբատախտակից կամ լամինացված փայտից, որոշ դեպքերում՝ տոնային փայտից պատրաստված հարցաշաղախով, ինչպիսին է եղևնին: Ավելի թանկը պատրաստվում են ամուր կանաչապատ ծառատեսակներից, ինչպիսին է կարմիր փայտը[5][6]: Ավանդաբար նախընտրելի փայտը ուկուլելեի համար ակացիայի մի տեսակ է, որը ավանդական է Հավայներին և կոչվում է կոա[7]:
Ուկուլելեն սովորաբար ունի ութաձև ձև, որը նման է փոքր ակուստիկ կիթառի ձևին: Դրանք հաճախ հանդիպում են նաև ոչ ստանդարտ ձևերով, ինչպիսիք են կտրատված և օվալաձևը, որոնք սովորաբար կոչվում են «այնանասային» ուկուլելե (տես նկարը ներքևում), որը ստեղծվել է Kamaka Ukulele ընկերության կողմից, կամ նավակի թիակի ձևով, և երբեմն էլ քառակուսի ձևով, հաճախ պատրաստված հին սիգարների փայտյա տուփից: Այս գործիքները սովորաբար ունենում են չորս լարեր; որոշ լարեր կարող են լինել զույգերով, ընդհանուր վերցումներում լինելով վեց կամ ութ լարեր (հիմնականում ավելի բարձր հնչողության համար): Լարերը սկզբում պատրաստվում էին կենտգուտից: Ժամանակակից ուկուլելեներն օգտագործում են լարեր[8], որոնք պատրաստված են նեյլոնային պոլիմերներից, սինթետիկ ցեպից կամ ֆտորածխածիններից կամ փաթաթված լարերից, որոնք կազմված են (սովորաբար) նեյլոնային միջուկից, փաթաթված մետաղով կամ պոլիմերներով, ներառյալ ալյումինը և արծաթապատված պղինձը:
Առաջին հավայան կիթառները պատրաստվել են պորտուգալական վերաբնակիչներ Մանուել Նունեսի, Աուգուստո Դիաշի և Ժոզե դու Էսպիրիտու Սանտոյի կողմից[9]:
Գործիքները վեց կամ ութ լարերով, որոնք ունեն չորս լարեր, հաճախ կոչվում են տարոպատչ կամ տարոպատչ ուկուլելե: Երբևէ դրանք տարածված էին համերգային չափի մեջ, բայց այժմ ավելի տարածված է տենորի չափը վեց լարերով տարոպատչ ուկուլելեների համար: Վեց լարերով տարբերակը չորս լարերով ունի երկու միայնակ և երկու զույգ լարեր և երբեմն կոչվում է լիլիու, թեև այս անունը նույնպես վերաբերում է ութ լարով տարբերակին: Կան ութ լարերով բարիտոնային տարոպատչներ[10], և նույնպես ստեղծվել են հինգ լարով տենորներ[11]:
Կառուցվածք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Գործիքի կմախքը կիթառաձև է, նաև ձև կա, որի անունը «արքայախնձոր» է։ Մի քանի կամ բոլոր լարերը կարող են կրկնակիացած լինել և դաշնաձայն հնչել։
Ձևեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ուկուլելեները տարբեր ձևերի և չափերի են լինում՝ ամբողջությամբ մոտ տասնյակ տարատեսակ կա։ Երեք չափերով ուկուլելեները ավելի հայտնի են աշխարհում (GCEA ստանդարտ շարքով)՝ սոպրանո, տենոր և համերգային։ Տենոր ուկուլելեն հայտնվել է 1920-ականներին, բարիտոնը՝ 1940-ականներին, իսկ բաս և կոնտրաբաս ուկուլելեների զանգվածային վաճառքները սկսել են 2007 թվականին։
| Անվանում | Երկարություն, սմ | Լայնություն, սմ | Շարք |
|---|---|---|---|
| Սոպրանո | 53 | 33 | G1 C1 E1 A1
Gм C1 E1 A1 (Սոլ ցածր օկտավով) A1 D1 F1 H1 (բոլոր լարերը մի տոն բարձր են) |
| Համերգային | 58 | 38 | |
| Տենոր | 66 | 43 | |
| Բարիտոն | 74 | 48 | Dм Gм Hм E1 |
| Բաս | 76 | 51 | Eб Aб Dм Gм |
| Կոնտրաբաս | 81 | 53 | Eк Aк Dб Gб |
Ձայնանմուշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Tranquada and King (2012). The Ukulele, A History. Hawaii University Press. ISBN 978-0-8248-3634-4.
- ↑ Beloff 2003, էջ. 13
- ↑ Nidel, Richard (2004). World Music: The Basics. Routledge. էջ 312. ISBN 978-0-415-96800-3.
- ↑ «Ukuleles: Why You Need Them». Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «Facts About The Ukulele». hub.yamaha.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «A Luthier Explains the 'Whys' and 'Hows' of Ukulele Tonewoods». ukulelemagazine.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «Koa Hawaii - the ideal wood for ukuleles». en.upaupatahiti.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «Diving into the world of ukulele strings: Are they plastic?». flightmusic.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «Fascinating Facts About the Ukulele, Learn to play ukulele». www.ukulele-tabs.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «Is this a mando...or an 8-string uke?». www.mandolincafe.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
- ↑ «Flame Maple 5 String Tenor A/E Ukulele». lanikaiukuleles.com. Վերցված է 2025 թ․ հունիսի 11-ին.
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուկուլելե» հոդվածին։ |
| ||||||
