Ուլուրու Կատա Տյուտա (ազգային պարկ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուլուրու Կատա Տյուտա
Տեղագրություն Ավստրալիա Ավստրալիա
Կարգավիճակ Ազգային պարկ
Հաճախելիություն 400.000 (2000) ()
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 447
ռուս..անգլ..ֆր.

Ուլուրու Կատա Տյուտա (անգլ.՝ Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park), ազգային պարկ Ավստրալիայում: 1977 թվականից ընդգրկվել է կենսոլորտային տարածքի համաշխարհային ցանցի մեջ, իսկ 1987 թվականից` ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուլուրու Կատա Տյուտա ազգային պարկը գտնվում է Հյուսիսային տարածքում` Դարվին քաղաքից 1431 կմ հարավ և Ալիս Սփրինգս քաղաքից 440 կմ հարավ-արևմուտք: Պարկը զբաղեցնում է 1.326 կմ² մակերեսով տարածք: Պարկի մաս են կազմում Ուլուրու և նրանից 40 կմ արևմուտք գտնվող Կատա Տյուտա ժայռերը:

Ամռան ամիսներին պարկի միջին ջերմաստիճանը կազմում է 45 °C, ձմռան ամիսներին` −5 °C: Տարեկան տեղումների միջին քանակը 307.7 մմ է[1]:

Պարկի տարածքը բնակեցված է անանգու ցեղի բնիկների կողմից, որոնցից շատերը ներկայումս զբոսաշրջիկների խմբերի էքսկուրսավարներ և ուղեկիցներ են:

Պարկի միջով է անցնում Կենտրոնական մեծ ճանապարհը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնիկների ժայռապատկերներ Ուլուրու լեռան վրա

Առաջին եվրոպացիները այս տարածք են եկել 1870 թվականին: 1872 թվականին կազմվել են Ուլուրու Կատա Տյուտա շրջանի քարտեզները: 19-20-րդ դարերում այստեղ հիմնավորվել են եվրոպացի շատ ֆերմերներ, ինչը հանգեցրել է բնիկների հետ բախումների: 1920 թվականին ներկայիս պարկի տարածքում տեղ է հատկացվել բնիկների համար: Զբոսաշրջիկները տեղանք են այցելել` սկսած 1936 թվականից: 1976 թվականին Ավստրալիան պարկի տարածքի իրավունքը տվել է տեղի բնիկներին, ովքեր «վարձավճարով հանձնել են» տարածքը Ավստրալիայի կառավարությանը 99 տարի ժամկետով: 1987 թվականին ազգային պարկը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում: 1995 թվականին պարկը արժանացել է Պիկասսոյի ոսկե շքանշանի «բնության և անանգու ցեղի բնիկների մշակույթի պահպանման համար»:

Զբոսաշրջիկների այցերը պարկի տարածք խիստ կանոնակարգված են: Կարգը խախտողների համար սահմանված են դրամական խոշոր տուգանքներ:

Բուսական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարկի բնապատկեր

Պարկի բնական լանդշաֆտը անապատային է: Այնտեղ հանդիպող կենդանիները և բույսերը կազմում են կենսաբանական միասնական շղթա, որից որոշ տեսակներ բնիկներն օգտագործում են ավանդական բժշկության և սննդի մեջ:

Ուլուրու Կատա Տյուտայի բուսական աշխարհը ներկայանում է գրեթե բոլոր այն տեսակներով, որոնք հանդիպում են Կենտրոնական Ավստրալիայում: Դրանցից մի քանիսը խիստ հազվագյուտ տեսակներ են և հանդիպում են միայն պարկի տարածքում: Ծառերից հանդիպում են նվենիների, ակացիաների, գրեվիլեաների տարբեր տեսակներ: Ծառերը ծաղկում են ձմռանը և անձրևներից հետո:

Երկրաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրաբանների հետազոտությունների համաձայն` ներկայիս պարկի տարածքում 500 միլիոն տարի առաջ եղել է ծով, որի հատակին հարյուր հազարավոր տարիների ընթացքում առաջացել են ավազ և գետաքար, ինչը ժամանակի հետ վերածվել է ավազաքարի: Նոր հետազոտությունների համաձայն` Ուլուրուն առանձին բարձունք չէ. այն մաս է կազմում երկրի մակերևույթի տակ գտնվող հսկայական ժայռազանգվածի, որից երկրի մակերևույթ են դուրս եկել միայն Ուլուրուն և Կատա Տյուտան: Այս երկու բարձունքներն էլ միացված են ստորերկրյա ընդհանուր շղթայով:

Ժայռերի կարմիր գույնը պայմանավորված է հեմատիտ միներալի առկայությամբ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Welcome to Aboriginal land: Uluru-Kata Tjuta National Park; visitor guide and maps, Colemans Printing, Darwin, January 2006

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]