Ուիլյամ Ուիլբերֆորս
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Ուիլյամ Ուիլբերֆորս (անգլ.՝ William Wilberforce, օգոստոսի 24, 1759[2][3][4][…], City of Kingston upon Hull, Իսթ Ռայդինգ օֆ Յորքշիր, Յորքշիր և Համբեր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - հուլիսի 29, 1833[2][3][4][…], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), բրիտանական քաղաքական գործիչ և բարերար, քրիստոնյա, Թորի կուսակցության անդամ, Բրիտանիայի խորհրդարանի անդամ:
Հայտնի է ստրկության և ստրկավաճառության դեմ պայքարի ակտիվ գործունեությամբ, ինչպես նաև 1789 թվականի մայիսի 12-ին Համայնքների պալատում ստրկավաճառության դեմ ելույթով։
2006 թվականին թողարկվել է «Զարմանալի շնորհ» (Amazing Grace) ֆիլմը, որը պատմում էր Ուիլբերֆորսի և խորհրդարանում ստրկությունը վերացնող օրենք ընդունելու նրա երկարատև ջանքերի մասին։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ուիլյամ Ուիլբերֆորսը ծնվել է 1759 թվականի օգոստոսի 24-ին՝ Յորքշիրի Քինգսթոն-ափոն-Հալ քաղաքում գտնվող Սուրբ Վորֆոլոմեոսի օրը[6]։ Նա ընտանիքի երրորդ երեխան էր։ Չորս երեխաներից միայն նա և նրա քույրն էին ողջ մնացել։ Հարուստ վաճառական Ռոբերտ Ուիլբերֆորսի (Robert Wilberforce) և նրա կնոջ՝ Էլիզաբեթ Բիրդի (Elizabeth Bird) միակ որդին էր։
Ուիլբերֆորսները մի քանի դար ապրել են Յորքշիրում։ Նրա առաջին նախահայրը, որը բնակություն է հաստատել այստեղ, ոմն Իլգերուս Ուիլբերֆոսն էր՝ Շոտլանդիայի դեմ պատերազմների մասնակից։ Ուիլբերֆորս ազգանունը գալիս է այն վայրի անունից, որտեղ գտնվում էին այս ընտանիքի ունեցվածքները։
Ուիլյամը մեծացել է որպես թույլ և հիվանդ երեխա, բացի այդ, նա տառապում էր թույլ տեսողությամբ: 1767 թվականին նա սկսել է հաճախել քերականական դպրոց, որի ղեկավարն այդ ժամանակ երիտասարդ, դինամիկ տնօրեն Ջոզեֆ Միլներն էր, որը հետագայում դարձել է Ուիլյամի կյանքի ընկերը։ 1768 թվականին մահանում է Ուիլբերֆորսի հայրը, և նա անցնում է հորեղբոր խնամակալության տակ։ Նրա մորաքույրը, որը ծանոթ էր մեթոդիստներին, սովորություն ուներ լսել Վայթֆիլդի քարոզները, ուստի, ինչպես նշում էին շնորհալի երեխայի ընկերները, նա տասներկու տարեկանում «բարեպաշտ» էր։
1776 թվականի հոկտեմբերին, 17 տարեկանում, Ուիլբերֆորսը ընդունվում է Քեմբրիջի համալսարանի Սուրբ Հովհաննեսի քոլեջ (St John’s College)[7]։ Նա ամբողջովին ընկղմվել էր ուսանողական կյանքի մեջ՝ խաղաքարտերով, խաղային խաղերով, գիշերային խմիչքներով և ուսանողական առաջին փորձի այլ բաղադրիչներով: Շուտով Ուիլբերֆորսը դարձել էր շատ սիրված գործիչ իր համակուրսեցիների շրջանում, քանի որ նա սրամիտ էր, առատաձեռն և հիանալի զրուցակից։ Այդ տարիների նրա ընկերների թվում կային մի քանի ազդեցիկ գործիչներ, ինչպես ապագա վարչապետ Ուիլյամ Փիտը։
Այդպես, չնայած իր ապրելակերպին և դասախոսությունների նկատամամբ իր անտարբերությանը, Ուիլբերֆորսը 1781 թվականին հանձնել է քննությունները և ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1788 թվականին դարձել է նաև մագիստրոս։
Քաղաքական գործունեության մասին Ուիլյամը սկսել է մտածել դեռ ուսանողական տարիներին։ Այսպես, 1779-1780 թվականների ձմռանը նա և Փիտը հաճախ քաղաքական բանավեճեր էին դիտում Համայնքների պալատի պատկերասրահից։ Այդ ժամանակ Փիտն արդեն վճռականորեն կենտրոնացած էր քաղաքական գործչի ապագայի վրա, և նա էր, ով համոզել էր Ուիլբերֆորսին միանալ իրեն[8]:
1780 թվականի սեպտեմբերին, 21 տարեկան հասակում և լինելով դեռ ուսանող, Ուիլբերֆորսը ընտրվեց Քինգսթոն-ափոն-Հալի խորհրդարանի անդամ։ Նա աջակցում էր ինչպես Թորի կուսակցությանը, այնպես էլ վիգերին, ինչի համար նրան հաճախ քննադատում էին և մեղադրում անհամապատասխանության մեջ: Նա աշխատել է նաև իշխանական կուսակցության հետ սերտ համագործակցությամբ, բայց միշտ քվեարկել է այնպես, ինչպես հարմար էր համարում։ Ուիլբերֆորսը պարբերաբար նստում էր խորհրդարանում, բայց նաև ժամանակ էր գտնում շատ աշխույժ հասարակական կյանքի համար՝ դառնալով Լոնդոնի «Goostree’s» և «Boodle’s» խաղային ջենթլմենական ակումբների մշտական հաճախորդ:
1783 թվականի դեկտեմբերին Փիտը դարձել է վարչապետ, սակայն, չնայած մտերիմ բարեկամությանը, ոչ մի ապացույց չկա, որ Փիտը Ուիլբերֆորսին առաջարկել է նախարարական որոշ պաշտոններ։ Երբ խորհրդարանը լուծարվեց 1784 թվականի գարնանը, Ուիլբերֆորսը որոշեց առաջադրվել որպես Յորքշիր կոմսության թեկնածու։ Ապրիլի 6-ին նա տեղ է ստացել խորհրդարանում, այդ ժամանակ նա 24 տարեկան էր։
Հոգևոր վերասրում և քաղաքական գործունեություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1784 թվականի հոկտեմբերին Ուիլբերֆորսը մեկնել է Եվրոպա շրջագայության, որը փոխել է նրա ողջ կյանքը և, ի վերջո, հետագա գործունեությունը։ Հենց այդ ժամանակ, Անգլիա վերադառնալուց հետո, սկսվել է Ուիլբերֆորսի հոգևոր վերափոխումը։ Նա սկսում է շուտ արթնանալ՝ Աստվածաշունչ կարդալու և աղոթելու համար, անցնում է ավետարանական վերափոխումների միջով՝ զղջալով իր անցյալի կյանքի համար և թույլտվություն ստանալով հետագա կյանքի և Աստծուն ծառայելու համար: Ներքուստ Ուիլյամը ենթարկվել է տանջալից պայքարի և դարձել անողոք ինքնաքննադատ՝ խստորեն դատապարտելով իր վատնված ժամանակի, սնապարծության և այլ մարդկանց հետ հարաբերությունների համար:
Հենց այդ ժամանակ էլ նրա գործունեությունը խորհրդարանում նոր ուղղություն է ստացել․ Ուիլբերֆորսը սկսել է հանդես գալ հանցագործների համար պատիժների մեղմացման օգտին, իսկ շուտով նա ղեկավարել է ստրկավաճառությունը վերացնելու շարժումը։ Նա լայնորեն հայտնի է դարձել 1789 թվականի մայիսի 12-ին Համայնքների պալատում արտասանված իր պատմական ելույթով, որի հիմնական միտքը ստրկավաճառության վերացումն էր: Ստրկավաճառությունը վերացնելու համար հանձնաժողով է հավաքվել, որը ներառում էր այսպես կոչված «ավետարանական անգլիկանները»։
Ուիլբերֆորսը մի քանի տասնամյակ ղեկավարել է այս խորհրդարանական արշավը Բրիտանական ստրկավաճառության դեմ: Այսպիսով, հենց Ուիլյամ Ուիլբերֆորսի գործունեությունն էր, որ հանգեցրեց նրան, որ 1807 թվականի մարտի 25-ին ուժի մեջ մտավ խորհրդարանի կողմից ընդունված օրենքը ստրկավաճառությունն արգելելու մասին, իսկ ինքը՝ Ուիլբերֆորսը, պատմության մեջ մտավ որպես բրիտանական խորհրդարանում ստրկության դեմ գլխավոր մարտիկ։
Այնուամենայնիվ, այս օրենքը վերացրել է ստրկավաճառությունը, բայց ոչ ստրկությունը, որը Բրիտանիայում գոյություն ուներ մինչև 1833 թվականը: Ուիլբերֆորսը համոզված էր կրոնի, բարոյականության և կրթության կարևորության մեջ։ Նրա պահպանողականությունը շուտով հանգեցրել է նրան, որ նա աջակցել է քաղաքական և սոցիալական ռեպրեսիվ օրենսդրությանը, ինչը բավականին լայն քննադատություն էր առաջացրել:
Ուիլբերֆորսը կենդանիների նկատմամբ դաժանության կանխարգելման թագավորական ընկերության հիմնադիրներից մեկն էր[9]։
Հետագա բոլոր տարիներին Ուիլբերֆորսը հետևողականորեն աջակցում էր ստրկության ամբողջական վերացման արշավին, և դա շարունակվեց մինչև 1826 թվականը, երբ նա ստիպված եղավ հեռանալ խորհրդարանից՝ իր վատթարացող առողջության պատճառով: Այնուամենայնիվ, նրա սկսած արշավը հանգեցրել է ստրկության վերացման օրենքին 1833 թվականին, որով ստրկությունը պաշտոնապես վերացվել է Բրիտանական կայսրության շատ երկրներում:
Ուիլյամ Ուիլբերֆորսը մահացել է լսումներից երեք օր անց՝ վստահ լինելով, որ օրենքը կանցնի խորհրդարանով, որը տեղի է ունեցել 1833 թվականի հուլիսի 29-ին: Նրան հուղարկավորել են Վեստմինստերյան աբբայությունում՝ իր ընկերոջ՝ Ուիլյամ Փիտի կողքին։
Անձնական կյանք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1797 թվականի մայիսի 30-ին Ուիլյամ Ուիլբերֆորսն ամուսնացել է Բարբարա Ուիլբերֆորսի հետ[10]։ Ամունության ընթացքում ծնվել է 6 երեխա՝ Ուիլյամ (1798), Բարբարա (1799), Էլիզաբեթ (1801), Ռոբերտ (1802), Սեմյուել (1805) և Հենրի (1807)[11]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Вильберфорс, Уильям (ռուս.) // Венгрия — Вильно — 1928. — Т. 10. — С. 785—786.
- 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
- 1 2 3 4 5 6 Lundy D. R. The Peerage
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kindred Britain
- ↑ Wolffe, John (2009), «Wilberforce, William (1759–1833)», Oxford Dictionary of National Biography (online ed.), Oxford University Press, doi:10.1093/ref:odnb/29386 (Subscription or UK public library membership required.)
- ↑ Hague 2007, էջեր. 6–8
- ↑ Hague 2007, էջեր. 24–25
- ↑ Claire Jean Kim Moral Extensionism or Racist Exploitation? The Use of Holocaust and Slavery Analogies in the Animal Liberation Movement(անգլ.) // New Political Science. — 2011. — В. 3. — Т. 33. — С. 311–333. — ISSN 0739-3148. —
- ↑ Pollock, 1977, էջ 158—159
- ↑ Wolffe, 2009
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- William Hague William Wilberforce: The Life of the Great Anti-Slave Trade Campaigner. — London: HarperPress, 2007. — ISBN 978-0-00-722885-0
- John Pollock Wilberforce. — London: Constable, 1977. — 368 с. — ISBN 009460780X
- John Wolffe Wilberforce, William(անգլ.) // Oxford Dictionary of National Biography. — Oxford University Press, 2009. —
- «Вильберфорс, Вильям». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուիլյամ Ուիլբերֆորս» հոդվածին։ |
| ||||||||||||||||
