Ոչ շաքարային դիաբետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հարկավոր է չշփոթել շաքարային դիաբետի հետ (Diabetes Mellitus).

Ոչ շաքարային դիաբետ
Diabetes Insipidus
Arginine vasopressin3d.png
Տեսակ Կենտրոնական, նեֆրոգեն, դիպսոգեն, գեստացիոն[1]
Ենթադաս երիկամախտություն[2][3] և polyuric-polydipsic syndrome
Պատճառ կախված տեսակից[1]
Բուն պատճառ C43263[4][3] և C43263[2]
Հիվանդության ախտանիշ Մեծ ծավալով նոսր մեզ, անհագ ծարավ[1]
Բուժում Անհրաժեշտ քանակով հեղուկի ընդունում
Բժշկական մասնագիտություն Էնդոկրինոլոգիա, նեֆրոլոգիա
OMIM 304800 և 125800
Հիվանդությունների բազա 3639
MedlinePlus 000377, 000460, 000461 և 000511
eMedicine 117648 և 919886
MeSHID D003919 և D003919
Disease Ontology DOID:9409 և DOID:9409
NCI Thesaurus C43263[4][3] և C43263[2]
Բարդություններ Ջրազրկում, ցնցումներ[1]
Ախտորոշում Հեղուկների սահմանափակման թեստ,արյան և մեզի հետազոտություն[1]
Տարբերակում Շաքարային դիաբետից[1]
Հաճախություն 3-ը 100,000-ից ամեն տարի
Սկիզբը Ցանկացած տարիք[5][6]
Diabetes insipidus Վիքիպահեստում

Ոչ շաքարային դիաբետ, հիվանդություն, որը բնորոշվում է մեծ ծավալով նոսր մեզի (անշաքար միզահյուծություն) արտազատմամբ և սաստիկ ծարավի զգացումով[1]։ Օրական արտադրվող մեզի քանակը կարող է լինել շուրջ 20 լիտր[1]: Օրական ընդունվող հեղուկների սահմանափակումը թողնում է շատ փոքր ազդեցություն մեզի հարաբերական խտության վրա[1]: Բարդությունների թվում կարող են լինել ջրազրկումը և ցնցումները[1]:

Ոչ շաքարային դիաբետն ունի 4 տեսակ, որոնք տարբերվում են իրենց առաջացման պատճառներով[1]: Կենտրոնական տեսակը (կենտրոնական ծագման ոչ շաքարային դիաբետ) պայմանավորված է վազոպրոսինի (հակամիզամուղային հորմոն) անբավարար արտադրությամբ: Պատճառների թվում կարող են լինել առաջին հերթին հիպոթալամուսի, հիպոֆիզի վնասումը կամ գենետիկան[1]:

Երիկամային տեսակը (նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետ) առաջանում է երբ երիկամների զգայությունը նորմալ վազոպրեսինի հանդեպ իջած է[1]: Դիպսոգեն ոչ շաքարային դիաբետը առաջանում է հիպոթալամուսի ծարավի կենտրոնի անհամապատասխան ակտիվացման պատճառով, իսկ գեստացիոնալ (հղիության) ոչ շաքարային դիաբետը առաջանում է միայն հղիության[1] ընթացքում: Հիվանդության ախտորոշումն հաճախ հիմնված է մեզի, արյան հետազոտությունների ինչպես նաև հեղուկների սահմանափակման թեստի վրա[1]: Շաքարային դիաբետը (Diabetes Mellitus) առանձին հիվանդությունների խումբ է՝ իր ուրույն առաջացման պատճառներով, սակայն այս 2 հիվանդություններն էլ կարող են հանգեցնել մեծ ծավալով օրական մեզի արտադրմամբ[1]: Ոչ շաքարային դիաբետի բուժումը ներառում է բավարար քանակի հեղուկների ընդունում ջրազրկումը կանխելու համար[1]: Բուժման մնացած ձևերը հիմնականում կախված են ոչ շաքարային դիաբետի տեսակից[1]:Կենտրոնական ծագման և հղիների ոչ շաքարային դիաբետի ժամանակ բուժումը անցկացվում է դեսմոպրեսին[1] - ով: Նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետի բուժման մեջ օգտագործվող դեղերից են՝ թիազիդային միզամուղները, ասպիրինը և իբուպրոֆենը[1]: Հիվանդության նոր դեպքերի հաճախականությունը կազմում է տարեկան մոտ 3 դեպք100,000 բնակչության շրջանում[7]:Կենտրոնական ծագման ոչ շաքարային դիաբետը սովորաբար սկսվում է 10-20 տարեկան հասակում և ախտահարում է 2 սեռերին էլ հավասարապես[5]: Նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետը կարող է սկսվել ցանկացած տարիքում[6]: «Diabetes »բառը վերցված է հունարենից որը նշանակում է սիֆոն[8] (խողովակ):

Հիվանդության ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ահռելի մեծ քանակությամբ միզարձակումը, հիվանդագին ծարավը և մեծ ծավալներով հեղուկների ընդունումը (հատկապես սառը ջուր, երբեմն նույնիսկ սառույց կամ սառույցով ջուր) հատկանշական են ոչ շաքարային դիաբետի[9] համար: Միզարձակման մեծ ծավալները և հիվանդագին ծարավը նմանակում են չբուժված շաքարային դիաբետին, մի բացառությամբ որ ոչ շաքարային դիաբետի ժամանակ հիվանդի մեզը չի պարունակում գլյուկոզ: Հազվադեպ հանդիպող ախտանիշների թվում կարող է լինել տեսողության մթագնումը: Ջրազրկման նշանները հաճախ հանդիպող ախտանիշներ են հիվանդների մոտ, քանզի օրգանիզմը չի կարողանում պահպանել ընդունած հեղուկները: Համառ միզարձակումը շարունակվում է ամբողջ օրվա ընթացում գիշեր թե ցերեկ: Երեխաների մոտ՝ ոչ շաքարային դիաբետը, կարող է խանգարել ախորժակը, սնվելը, քաշ հավաքելը և աճը: Նրանց մոտ ուղեկցող վիճակների թվում կարող են լինել տենդը, փսխումները և լուծը: Մեծահասակները որոնք չեն ստանում բուժում ոչ շաքարային դիաբետի կապակցությամբ, կարող են համարվել հարաբերականորեն առողջ այնքան ժամանակ ինչքան նրանք կփոխհատուցեն կորցրած հեղուկների քանակը ընդունած քանակներով: Այնուամենայնիվ կա ջրազրկան և կալիումի կորստի հետևանքով առաջացող հիպոկալիեմիայի շարունակական վտանգ:

Առաջացման պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական ոչ շաքարային դիաբետը ունի մի քանի հնարավոր առաջացման պատճառներ: Համաձայն գրականության տվյալների, հիմնական մատնանշվող առաջացման պատճառների թվում ըստ հաճախականության՝

  • Իդիոպաթիկ - 30%
  • Ուղեղի և հիպոֆիզի բարորակ կամ չարորակ ուռուցքներ - 25%
  • Գանգուղեղային վիրահատություններ - 20%
  • Գլխի վնասվածքներ - 16%

Նեֆրոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետի պատճառը՝ երիկամների անկարողությունն է նորմալ պատասխանել վազոպրեսինին:

Դիպսոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիպսոգեն ոչ շաքարային դիաբետը կամ առաջնային պոլիդիպսիան, առաջանում է հեղուկների անհամապատասխան բարձր քանակների ընդունման հետևանքով ի հակառակ վազոպրեսինային անբավարարության դեպքերի: Այն կարող է լինել ծարավի կենտրոնի վնասման հետևանքով, որը տեղակայված է հիպոթալամուսում[10],կամ հոգեկան առողջության խանգարումների հետևանքով: Այս հիվանդների մոտ դեսմոպրեսինով բուժումը կարող է հանգեցնել «ջրային թունավորման»:

Գեստացիոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեստացիոն ոչ շաքարային դիաբետը առաջանում է միայն հղիության և հետծննդաբերական շրջանում: Հղիության ընթացքում կնոջ օրգանիզմում՝ մասնավորապես պլացենտայում, արտադրվում է վազոպրեսինազ ֆերմենտը, որը քայքայում է հակամիզամուղային հորմոնը (ՀՄՀ): Կա տարածված կարծիք, որ հղիության ընթացքում ոչ շաքարային դիաբետի առաջացումը պայմանավորված է այս ֆերմենտի մեծաքանակ արտադրության կամ նրա քլիրենսի նվազման արդյունքում[11]: Հղիության ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում բուժումը ներառում է դեսմոպրեսին (վազոպրեսինի սինթետիկ անալոգը), բայց ոչ վազոպրեսին: Այնուամենայնիվ, հազվադեպ դեպքերում, հղիների մոտ ոչ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառը կարող է լինել ծարավի մեխանիզմի խանգարումը, որի ժամանակ պետք է խուսափել նույն դեսմոպրեսինի օգտագործումից:

Ոչ շաքարային դիաբետը կարող է լինել ասոցացված հղիության ընթացում հանդիպող ծանր խանգարումների հետ որոնց թվում են՝ պրե-էկլամպսիան, HELLP համախտանիշը և հղիության սուր ճարպային լյարդը: Սրանք խոչնդոտում են շրջանառող վազոպրեսինազի լյարդային քլիրենսը, որը և բերում է ոչ շաքարային դիաբետի զարգացման: Այն հղիների մոտ, որոնք ներկայանում են ոչ շաքարային դիաբետի ախտանշաններով, պետք է մտածել նաև վերոնշյալ խանգարումների հնարավոր պատճառ լինելու մասին, քանի որ նրանց առկայությունը պահանջում է ծննդալուծման հնարավորինս շուտ կազմակերպում նախքան հիվանդության խորացումը: Այս հիվանդությունների ադեկվատ և ըստ ժամանակի բուժման բացակայությունը շատ արագ կարող է հանգեցնել մայրական կամ ծննադաբերական մահացության:

Ախտաֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլեկտրոլիտային և ծավալային հոմեոստազը բարդ մեխանիզմ է, որն ուղղված է օրգանիզմին անհրաժեշտ զարկերակային ճնշման և հիմնական էլեկտրոլիտների նատրիումի և կալիումի բալանսավորմանը: Դեպքերի մեծամասնությունում էլեկտրոլիտների կարգավորումը նախորդում է ծավալի կարգավորմանը: Երբ օրգանիզմում հեղուկի ծավալը իջնում է, օրգանիզմը ի պատասխան փոփոխելով էլեկտրոլիտների քանակները կարողանում է շտկել վիճակը: Մեզի արտադրման կանոնավորումը տեղի է ունենում հիպոթալամուսում, որի սուպրաօպտիկ (վերտեսողական) և պարավենտրիկուլյար (հարփորոքային) կորիզներում արտադրվում է նույն ինքը արգինին-վազոպրեսինը կամ անտիդիուրետիկ հորմոնը: Արտադրվելուց հետո՝ հորմոնը, նեյրոսեկրետոր գրանուլների կազմում, նեյրոնային աքսոնների միջոցով փոխադրվում է հիպոֆիզի հետին բիլթ (նեյրոհիպոֆիզ), որտեղ էլ պահեստավորվում է հետագա օգտագործման նպատակով: Ի հավելումն սրա, հիպոթալամուսի վենտրոմեդիալ կորիզը զգայուն է պլազմայի օսմոլյարության հանդեպ և փոխանցում է այդ տեղեկատվությունը դեպի կեղև: Որոշ հիվանդների մոտ կարող են լինել դեպքեր,երբ իջնում է ծարավի զգացողությունը, որպես ծարավի կարգավորման մեխանիզմ և վազոպրեսինի արտադրությունը հիպոթալամուսում փոխվում է շատ նեղ շրջանակներում:

Տվյալ դեպքերը կարող են հանդիպել որպես հիպօքսիկ էնցեֆալոպաթիայի, նյարդավիրաբուժության, աուտոիմուն ռեակցիաների կամ քաղցկեղի հետևանք, իսկ երբեմն էլ առանց հստակ պատճառային գործոնի (իդիոպաթիկ): Հեղուկների հոմեոստազի պահպանման մեջ ներգրավված հիմնական օրգանը երիկամն է: Անտիդիուրետիկ հորմոնն իր ազդեցությունն իրագործում է երիկաների հավաքող և դիստալ ոլորուն խողովակներում մեծացնելով ջրի թափանցելիությունը և հետներծծումը, մասնավորապես ազդելով աքվապորիններ կոչվող սպիտակուցների վրա (ավելի սպեցիֆիկ աքվապորին 2-ների): Վազոպրեսինը արյան մեջ հայտնվելուց հետո, հասնելով երիկամներ, կապվում է իր V2 G-սպիտակուց ասոցացված ընկալիչների հետ երիկամների դիստալ ոլորուն խողովակներում, մեծացնում ներբջջային ցիկլիկ AMP-ի (cAMP) քանակը, որն էլ իր հերթին ակտիվացնում է պրոտեինկինազ A-ն, նպաստելով ցիտոպլազմայում գտնվող աքվապորին 2 անցուղիների ներդրմանը դիստալ ոլորուն և հավաքող խողովակների ապիկալ (լուսանցքային) թաղանթի վրա: Ներդրված անցուղիները թույլատրում են ջրի անցումը դեպի հավաքող խողովակների էպիթելիոցիտներ, իսկ թափանցելիության բարձրացումը ապահովում է ջրի հետներծծումը արյունատար համակարգ` այսպիսով խտացնելով մեզը: Նեֆրոգեն ծագման ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում իջած է աքվապոինային անցուղիների քանակը հավաքող խողովակներում (իջած է տրանսկրիպցիան և մակերեսային էքսպրեսիան): Այսպիսի վիճակ դիտվում է լիթիումով թունավորման, հիպերկալցեմիայի, հիպոկալիեմիայի կամ խցանված միզածորանի բացման ժամանակ: Այսպիսով վազոպրեսինի կամ վազոպրեսինի ազդեցության բացակայության պայմաններում երիկամներում խանգարվում է ջրի հետներծծումը, որը բերում է արյան օսմոլյարության բարձրացման: Արյան բարձր օսմոլյարության պայմաններում դրդվում են հիպոթալամուսի օսմոռեցեպտորները, որոնք էլ իրենց հերթին խթանում են ծարավը: Հիվանդը ընկնում է մի շրջապտույտի մեջ, որը բնորոշվում է մշտական ծարավի զգացողությամբ և հեղուկների անսահմանափակ ընդունմամբ՝ պոլիդիպսիայով և շատամիզությամբ՝ պոլիուրիայով: Ոչ շաքարային դիաբետի ժառանգական տիպերը կազմում են կլինիկական դեպքերի ոչ ավել քան 10% -ը[12]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոչ շաքարային դիաբետը շատամիզությամբ ուղեկցվող այլ հիվանդություններից տարբերակելու համար ստուգվում են արյան գլյուկոզի, բիկարբոնատների և կալցիումի մակարդակները: Արյան էլեկտրոլիտային հետազոտությունը կարող է հայտաբերել նատրիումի պարունակության բարձրացում (հիպերնատրիեմիա) , որը զարգանում է ջրազրկմանը զուգընթաց: Մեզի անալիզով հայտնաբերվում է նոսր, ցածր տեսակարար կշռով մեզ: Մեզի օսմոլյարությունը և էլեկտրոլիտների մակարդակները մեզում սովորաբար նույնպես լինում են ցածր: Հեղուկների սահմանափակման թեստը ևս մեկ ճանապարհ է` տարբերակելու ոչ շաքարային դիաբետը շատամիզությամբ ուղեկցվող այլ պատճառներից: Եթե թեստից հետո չկա որևէ փոփոխություն միզարձակման ծավալների հետ, ապա դեսմոպրեսինի ընդունումը կարող է տարբերակել ոչ շաքարային դիաբետի առաջացման հետևյալ պատճառները՝

1.Վազոպրեսինի արտադրման խանգարում

2.Վազոպրեսին հանդեպ երիկամների զգայունության իջեցում

Հեղուկների սահմանափակման թեստի ընթացքում չափվում է հիվանդի քաշի փոփոխությունները, մեզի արտահոսքը և պարունակությունը: Օրգանիզմի նորմալ պատասխանը առաջին հերթին մեզի խտացումն է և ջրի հետներծծման մեծացումն է՝ ի պատասխան արհեստականորեն առաջացած ջրազրկմանը: Ոչ շաքարային դիաբետով հիվանդները թեստի ընթացքում շարունակում են արտազատել մեծ ծավալներով նոսր մեզ՝ անկախ հեղուկների սահմանափակման աստիճանից: Առաջնային պոլիդիպսիայի ժամանակ հեղուկների սահմանափակումը սովորաբար բարձրացնում և կայունացում է մեզի օսմոլյարությունը 280 Օսմ/կգ և ավելի թվերի վրա, մինչդեռ այս ցուցանիշից ցածր թվերի շուրջ կայունացումը խոսում է ոչ շաքարային դիաբետի օգտին[13]: Կայունացումը այս թեստի շրջանակներում նշանակում է մեզի օսմոլյարության ավելի քիչ քան 30 Օսմ/կգ բարձրացում յուրաքանչյուր ժամում, նվազագույնը 3 ժամվա ընթացքում[13]: Երբեմն՝ այս թեստի շրջանակներում, անտիդիուրետիկ հորմոնի մակարդակի չափումը արյան մեջ նույնպես անհրաժեշտ է, սակայն ժամանակային ծախսի առումով այն դժվար է իրականացնել[13]: Հիվանդության հիմնական ձևերի տարբերակման համար կարող է օգտագործվել նաև դեսմոպրեսինով խթանումը: Դեսմոպրեսինը կարող է օգտագործվել ներարկման ձևով, քթային ցողացրի (սփրեյ) կամ որպես դեղահաբ: Դեսմոպրեսին ստանալուց հետո հիվանդը պետք է խմի հեղուկներ կամ ջուր միայն այն ժամանակ երբ ծարավ է, քանի որ մնացած դեպքերը կարող են հանկարծակի հանգեցնել հեղուկների ավելցուկային կուտակմանը կենտրոնական նյարդային համակարգում: Եթե դեսմոպրեսինի օգտագործումից հետո հիվանդի մոտ իջնում է օրական արտազատվող մեզի քանակը և բարձրանում է նրա օսմոլյարությունը, ապա սրանից պարզ է դառնում որ հիվանդի մոտ անբավարար է հիպոթալամիկ անտիդիուրետիկ հորմոնի մակարդակը,իսկ երիկամային պատասխանը նորմալ է էկզոգեն վազոպրեսինի (դեսմոպրեսին) հանդեպ: Եթե հիվանդի մոտ ոչ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառը երիկամային է, դեսմոպրեսինի ազդեցությամբ մեզի քանակության և խտության փոփոխություն տեղի չի ունենում (քանզի օրգանիզմում արդեն իսկ առկա է էնդոգեն վազոպրեսինի բարձր մակարդակներ): Սովորաբար ոչ շաքարային դիաբետի կարևոր ախտանիշներից մեկը դա պոլիդիպսիան է (շատաջրախմություն), սակայն հազվադեպ դեպքերում հիվանդի մոտ պոլիդիպսիա կարող է չդիտվել, դեռ ավելին, կարող է նկատվել նրա հակառակ ախտանիշը ադիպսիան (կամ հիպոդիպսիան): «Ադիպսիկ ոչ շաքարային դիաբետ» -ը հայտնաբերվում [14]է ընդգծված ծարավի զգացողության բացակայությամբ նույնիսկ արյան բարձր օսմոլյարության պայմաններում[15]: Այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում հիվանդի մոտ դեսմոպրեսինի հանդեպ զգայունությունը նույնպես կարող է իջած լինել[16]: Եթե հիվանդի մոտ կասկածվում է կենտրոնական ծագման ոչ շաքարային դիաբետ, ապա հետազոտությունների թվում կարող են լինել նաև՝ հիպոֆիզար հորմոնների քանակի ստուգումն արյան մեջ և ՄՌՏ-ն (մագնիսոռեզոնանսային տոմոգրաֆիա), մասնավորապես հիպոֆիզի ՄՌՏ-ն, որը թույլատրում է հայտաբերել հիպոֆիզն ախտահարող այնպիսի պրոցեսներ ինչպիսիք են պրոլակտինոման, հիստիոցիտոզը, սիֆիլիսը, տուբերկուլյոզը կամ այլ ծագման ուռուցքներ և գրանուլոմաներ: Այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետով հիվանդների մեծ մասը նախկինում կամ ունեցել են գլխի վնասվածք կամ անտիդիուրետիկ հորմոնի արտադրությունը նրանց մոտ դադարել է անհայտ պատճառից: Շատ հեղուկներ խմելու սովորությունը (որը ծանրագույն դեպքում կոչվում է փսիխոգեն (հոգեծին) պոլիդիպսիա) հիվանդությանը նմանակող ամենաբնորոշ գործոնն է բոլոր տարիքային խմբերում: Համաձայն գրակունաթյան տվյալների դեպքերի հիմնական պատճառը հասուն տարիքի մարդկանց մոտ կապված է հոգեկան առողջության խնդիրների հետ, մինչդեռ պոլիդիպսիայի սովորություն ունեցող շատ հիվանդների մոտ այդպես էլ չեն հայտնաբերվում այլ հիվանդագին նշաններ:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական և հղիների ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում բուժումը ներառում է դեսմոպրեսին՝ քթային ցողացիրների(սփրեյ) կամ դեղահաբերի ձևով: Կարբամազեպինը (հակացնցումային դեղամիջոց) նույնպես որոշ հաջողությամբ կիրառվում է այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետի ժամանակ: Հղիների ոչ շաքարային դիաբետը մեծամասամբ դեպքերում ինքնուրույն անցնում է ծննդաբերությունից 4-6 շաբաթ հետո,սակայն որոշ կանանց մոտ հաջորդող հղիությունների ժամանակ հնարավոր է հիվանդության կրկնություն: Դիպսոգեն ոչ շաքարային դիաբետի ժամանակ դեսմոպրեսինը չի համարվում ընտրության դեղամիջոց:

Նեֆրոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետի բուժումը իրենից ենթադրում է առաջացման պատճառի հայտնաբերում և շտկում (եթե հնարավոր է), ինչպես նաև կորցրած հեղուկի ծավալի ադեկվատ լրացում: Դեսմոպրեսինի ընդունումը այս դեպքում նույնպես անօգուտ է: Թիազիդային դիուրետիկների խմբից՝ հիդրոքլորթիազիդը, կամ ՈՍՀԴ - ներից ինդոմետացինը կարող են օգտագործվել մեղմ հիպովոլեմիա ստեղծելու համար, որն էլ իր հերթին որոշ չափով խթանում է ջրի և աղերի հետներծծմանը պրոքսիմալ ոլորուն խողովակներում, այսպիսով բարելավելով նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետով տառապող հիվանդների վիճակը: Նույն նպատակներով կարող է օգտագործվել նաև Ամիլորիդը: Թիազիդային միզամուղները երբեմն զուգակցվում են ամիլորդի հետ հիպոկալիեմիայից խուսափելու համար: Առնվազն թվում է պարադոքսալ օգտագործել դիուրետիկներ հիվանդի մոտ, ով արդեն իսկ տառապում է պոլիուրաիայով: Դեղերի հստակ մեխանիզմը որոնցով նրանք բարելավում են հիվանդի վիճակը հայտնի չի, սակայն թիազիդային դիուրետիկների հիմնական ազեցությունը՝ այն է դիստալ ոլորուն խողովակներում իջեցնել նատրիումի (Na) և ջրի հետներծծումը, վերջիվերջո բերում է արյան պլազմայի ծավալի իջեցման, որն էլ իր հերթին թուլացնելով կծիկային ֆիլտրացիայի աստիճանը (GFR) նպաստում է պրոքսիմալ ոլորուն խողովակներում նատրիումի և ջրի հետներծծմանը: Այս պայմաններում ավելի քիչ ֆիլտրված հեղուկ է հասնում դիստալ ոլորուն խողովակ և որպես վերջնական ազդեցություն ունենում ենք հեղուկների պահում օրգանիզմում[17]: Լիթիումով (Li) հարուցված ոչ շաքարային դիաբետի բուժումը կարող է ներառել նույն ամիլորիդը՝ կալիում (K) - պահպան միզամուղ, որը ինչպես նշվեց հաճախ համակցվում է թիազիդների կամ կանթային միզամուղների հետ: Կլինիցիստները՝ որոնք զբաղվում են այս խնդրով, երկար ժամանակ լիթիումով հարուցված պոլիուրիայի և նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետի բուժման մեջ օգտագործում էին թիազիդային շարքի դեղամիջոցներ: Այնուամենայնիվ այս խնդրով տառապող հիվանդների մոտ, վերջերս ցույց է տրվել ամիլորիդի հաջողակ օգտագործումը որպես բուժման միջոց[18]:

Ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Diabete» բառը գալիս է լատիներեն diabētēs-ից, որն էլ հերթին գալիս է հին հունարեն διαβήτης (diabētēs)-ից, որը թարգմանաբար նշանակում է "միջով անցնող, խողովակ"[19]: Հին հույն բժիշկ Արետեուս Կապադոկիացին (մ.թ. առաջին դար) օգտագործել է այդ բառը նպատակ ունենալով մատնանշել մարդու մոտ «մեզի ուժեղացած հեռացումը» որպես հիվանդության անուն[20][21]: Այսպիսով դիաբետ տերմինը առաջացել հունարեն διαβαίνειν (diabainein) բառից, որը նշանակում է «անցնում եմ, ծորում եմ միջով[19]», որտեղ δια- (dia-) - ն դա «միջով» - ն է, իսկ βαίνειν (bainein) - ը «գնալ, անցնել, ծորալ[20]»- ը: «Diabetes» բառը առաջին անգամ անգլերեն լեզվում օգտագործվել է մոտավորապես 1425 թվ.-ին «diabete» տեսքով: «Insipidus» բառը ծագում է լատիներեն insipidus (անհամ) բառից, որտեղ ըստ լատիներենի in - «ոչ» + sapidus «համեղ» որն էլ ծագում է sapere «ունենալ համ» բառից: Բառի ամբողջ իմաստն է «համից և բուրմունքից զուրկ, ոչ համեղ»: Այս բառով հիվանդության անվանումը մեկ անգամ ևս ընդգծում է այն հանգամանքը, որ ոչ շաքարային դիաբետը չի հարուցում գլյուկոզուրիա (գլյուկոզի արտազատում մեզի միջոցով):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 «Diabetes Insipidus»։ National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases։ October 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 May 2017-ին։ Վերցված է 28 May 2017 
  2. 2,0 2,1 2,2 Disease Ontology release 2018-12-17 — 2018-12-17 — 2018.
  3. 3,0 3,1 3,2 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  4. 4,0 4,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  5. 5,0 5,1 «Central Diabetes Insipidus»։ NORD (National Organization for Rare Disorders)։ 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 21 February 2017-ին։ Վերցված է 28 May 2017 
  6. 6,0 6,1 «Nephrogenic Diabetes Insipidus»։ NORD (National Organization for Rare Disorders)։ 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 19 February 2017-ին։ Վերցված է 28 May 2017 
  7. «Diabetes Insipidus»։ Pediatrics in Review 21 (4): 122–129։ 2000։ PMID 10756175։ doi:10.1542/pir.21-4-122 
  8. Rubin Alan L. (2011)։ Diabetes For Dummies (անգլերեն) (3 ed.)։ John Wiley & Sons։ էջ 19։ ISBN 9781118052488։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-08-ին 
  9. USE։ «Diabetes insipidus - PubMed Health»։ Ncbi.nlm.nih.gov։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-08-29-ին։ Վերցված է 2012-05-28 
  10. «Dipsogenic diabetes insipidus: report of a novel treatment strategy and literature review»։ Clin. Exp. Nephrol. 10 (1): 63–7։ March 2006։ PMID 16544179։ doi:10.1007/s10157-005-0397-0 
  11. «Transient gestational diabetes insipidus diagnosed in successive pregnancies: review of pathophysiology, diagnosis, treatment, and management of delivery»։ Pituitary 10 (1): 87–93։ 2007։ PMID 17308961։ doi:10.1007/s11102-007-0006-1 
  12. «Molecular Biology of Hereditary Diabetes Insipidus»։ Journal of the American Society of Nephrology 16 (10): 2836–2846։ 2005։ PMID 16093448։ doi:10.1681/ASN.2005040371 
  13. 13,0 13,1 13,2 Elizabeth D Agabegi, Agabegi, Steven S. (2008)։ Step-Up to Medicine (Step-Up Series)։ Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins։ ISBN 0-7817-7153-6 
  14. «Clinical insights into adipsic diabetes insipidus: a large case series»։ Clin. Endocrinol. 66 (4): 475–82։ 2007։ PMID 17371462։ doi:10.1111/j.1365-2265.2007.02754.x 
  15. «Objective assessment of thirst recovery in patients with adipsic diabetes insipidus»։ Pituitary 14 (4): 307–11։ 2011։ PMID 21301966։ doi:10.1007/s11102-011-0294-3 
  16. «Baroregulation of vasopressin release in adipsic diabetes insipidus»։ J. Clin. Endocrinol. Metab. 87 (10): 4564–8։ 2002։ PMID 12364435։ doi:10.1210/jc.2002-020090 
  17. Loffing J (November 2004)։ «Paradoxical antidiuretic effect of thiazides in diabetes insipidus: another piece in the puzzle»։ J. Am. Soc. Nephrol. 15 (11): 2948–50։ PMID 15504949։ doi:10.1097/01.ASN.0000146568.82353.04 
  18. «Treatment of lithium-induced diabetes insipidus with amiloride»։ Pharmacotherapy 23 (4): 546–50։ April 2003։ PMID 12680486։ doi:10.1592/phco.23.4.546.32121 
  19. 19,0 19,1 Oxford English Dictionary. diabetes. Retrieved 2011-06-10.
  20. 20,0 20,1 Harper Douglas (2001–2010)։ «Online Etymology Dictionary. diabetes.»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-01-13-ին։ Վերցված է 2011-06-10Կաղապար:Inconsistent citations 
  21. Dallas John (2011)։ «Royal College of Physicians of Edinburgh. Diabetes, Doctors and Dogs: An exhibition on Diabetes and Endocrinology by the College Library for the 43rd St. Andrew's Day Festival Symposium»Կաղապար:Inconsistent citations (չաշխատող հղում)