Ոչ նյուտոնական հեղուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ոչ նյուտոնական հեղուկ են անվանում այն հեղուկը, որի ընթացքում նրա մածուցիկությունը կախված է գրադիենտի արագությունից։[1][2] Սովորաբար նման հեղուկները խիստ անմիատարր են։ Ամենապարզ ցուցադրական կենցաղային օրինակ կարող է հանդիսանալ օսլայի խառնուրդը փոքր քանակությամբ ջրի հետ։ Ինչքան ավելի արագ է տեղի ունենում հեղուկում նյութը կապող մակրոմոլեկուլների արտաքին ազդեցությունը, այնքան բարձր է հեղուկի մածուցիկությունը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

17-րդ դարի վերջում Իսահակ Նյուտոնը ուշադրություն է դարձրել, որ արագ թիավարումն ավելի դժվար է, քան եթե դա անել դանդաղ։ Նա ձևակերպեց օրենք, որի համաձայն՝ հեղուկի մածուցիկությունը մեծանում է համամասնորեն ուժի ազդեցությանը դրա վրա։ Նյուտոնը լրացուցիչ ուշադրություն է դարձրել հեղուկների առանձնահատկություններին, երբ փորձել է գլանի պտտման միջոցով ստեղծել Արեգակնային համակարգի մոլորակների շարժումը, պատկերելով Արևը ջրի մեջ։ Եթե պահպանել գլանի պտույտը, ապա պտույտը աստիճանաբար փոխանցվում է հեղուկի ամբողջ զանգվածին։ Հետագայում նման հեղուկների հատկությունները նկարագրելու համար սկսել են օգտագործել «ներքին շփում» և «մածուցիկություն» տերմինները, ստացած նույն տարածումը։ Նյուտոնի այդ աշխատանքները սկիզբ դրեցին մածուցիկության և ռեոլոգիաի ուսումնասիրությանը (ֆիզիկայի բաժին, որը ուսումնասիրում է դեֆորմացիաներ և նյութերի հոսկանությունը)։

Հեղուկի ռեոլոգիական մոդելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասակարգումը[3][4] կատարվում է մածուցիկության լարման կախվածությունից տեղաշարժի արագությունից (արագության գրադիենտից) , որտեղ ՝ հոսանքի արագությունն է։

  • Նյուտոնական հեղուկ՝ գծային օրենք.
  • Կեղծ պլաստիկ՝ , դանդաղ շարժումների ժամանակ մածուցիկությունը մեծ է, հետո սպանում է։
  • Դիլատանտային հեղուկ՝ , մածուցիկությունը մեծանում է աճող արագությամբ։
  • Բինգհամ պլաստիկ՝ Բինգհամի մոդելը նման է չոր շփման մոդելին.
  • Բինգհամ հեղուկի լավ օրինակ է ներկը՝ կապող նյութերի գործողություն հաշվին առաջանում լարման շեղման շեմը, և այն կարող է ստեղծել ուղղահայաց մակերեսների վրա անշարժ շերտեր։ Ցանկացած այլ հեղուկներ կհոսեն դեպի ներքև։ Ոչ նյուտոնական հեղուկների համար հնարավոր է այլ ազդեցությունների դիտարկում, կապված ոչգծայնությամբ կամ գոյության շեմի հետ։

Ոչ նյուտոնական հեղուկի առանձին դեպք են հանդիսանում՝ տիքսատրոպիկ և ռեոպեքս հեղուկները[5], որոնց մածուցիկությունը փոփոխվում է ժամանակի ընթացքում։ Այլ դասակարգումը՝ մածուցիկության կախվածությունից մղման արագության մեծությունից։

  • համապատասխանում է դիլատանտային հեղուկի դեպքին;
  • համապատասխանում է կեղծ պլաստիկ հեղուկի դեպքին։

Դիլատանտային հեղուկի բնորոշ օրինակ են հանդիսանում պինդ մասնիկների խտացրած կախույթները, իսկ կեղծ պլաստիկներինը՝ հալչումները և լուծույթները։

Մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ձեռքերի մաստակը» հանգստության ժամանակ ցուցաբերում է հեղուկի հատկությեւններ

Որպես հայտնի օրինակներ կարելի է բերել «Ձեռքերի մաստակ» և «լիզկան» խաղալիքները։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ուիլկինսոն Ու. Լ. Ոչ նյուտոնական հեղուկներ. / թարգմանություն անգլերենից — М., 1964
  2. Աստարիտա Ջ., Մարրուչի Ջ. Ոչ նյուտոնական հեղուկների հիդրոմեխանիկայի հիմքեր: / թարգմանություն անգլերենից՝ Մ., 1978:
  3. Ռեյներ Մ. Ռեոլոգիա: / թարգմանություն անգլերենից՝ Մ., 1965:
  4. Շուլյման Զ. Պ. Ռեոֆիզիկայի մասին զրույցներ: — Մն., 1976:
  5. Ռեոլոգիական նյութերի հատկությունների ուսումնասիրումը

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ուիլկինսոն Ու. Լ. Ոչ նյուտոնական հեղուկներ։ / թարգմանություն անգլերենից՝ Մ., 1964։
  2. Աստարիտա Ջ., Մարրուչի Ջ. Ոչ նյուտոնական հեղուկների հիդրոմեխանիկայի հիմքեր։ / թարգմանություն անգլերենից՝ Մ., 1978։
  3. Ռեյներ Մ. Ռեոլոգիա։ / թարգմանություն անգլերենից՝ Մ., 1965։
  4. Շուլյման Զ. Պ. Ռեոֆիզիկայի մասին զրույցներ։ — Մն., 1976։
  5. Ռեոլոգիական նյութերի հատկությունների ուսումնասիրումը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]