Ոլոքի հարթակի կոտրվածք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ոլոքի հարթակի կոտրվածք
TibPlateauBadMark.png
Ենթադասtibia fracture?
Tibial plateau fractures Վիքիպահեստում

Ոլոքի հարթակի կոտրվածք, ոլոքի վերին հատվածի կոտրվածք։ Վնասվածքը ընդգրկում է նաև ծնկան հոդը[1]։ Ախտանշաններն են ցավը, այտուցվածությունը և ծնկան հոդում շարժումների սահմանափակումը[1]։ Սովորաբար տուժածը չի կարողանում քայլել[2]։ Բարդություններից են անոթների կամ նյարդերի վնասումները, հոդաբորբը, միջփակեղային համախտանիշը (Ֆոլկմանի կոնտրակտուրա)[1]։

Սովորաբար վնասվածքն առաջանում է վայր ընկնելու կամ ավտովթարի հետեվանքով[1]։ Ռիսկի գործոն են օստեոպորոզը և որոշ սպորտաձևեր, օրինակ դահուկասպորտը[2]։ Ախտորոշումը հաստատվում է Ռենտգեն հետազոտության և համակարգչային շերտագրության միջոցով[1]։ Որոշ կոտրվածքներ Ռենտգեն հետազոտությամբ չեն հայտնաբերվում[2]։

Վերջույթը անշարժացվում է բեկակալով և ցավազրկվում ՈՍՀԲԴ-ներով կամ ափիոիդներով[1][2]։ Բուժումը ընդհանուր առմամբ վիրահատական է[1]։ Որոշ դեպքերում, երբ խախտված չէ ոսկրերի ամբողջականությունը, կապանները վնասված չեն, բուժումը իրականացվում է առանց վիրահատական միջամտության[2]։

Այս կոտրվածքը ընդհանուր ոսկրերի կոտրվածքների 1% է կազմում[2]։ Հիմնականում հանդիպում է միջին տարիքի տղամարդկանց և ծեր կանանց շրջանում[3][2]։

Ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի տիպիկ ախտանշան է ծնկահոդում հեղուկի կուտակումը, փափուկ հյուսվածքների այտուցվածությունը, հիվանդը չի կարողանում կանգնել վնասված ոտքի վրա։ Ոլոքի տեղաշարժի պատճառով ծունկը դեֆորմանում է և կորցնում իր բնականոն տեսքը։ Փափուկ հյուսվածքներում և ծնկահոդում արյան կուտակումը (հեմարթրոզ) կարող է հանգեցնել ծնկահոդում արյունազեղման և խմորանման գոյացության առաջացման։ Կոտրվածքի պատճառով կարող է առաջանալ անոթային (զարկերակ, երակ) և նյարդային (նրբոլոքային և ոլոքային նյարդեր) կառույցների վնասում։ Անհետաձգելիորեն պետք է կատարել նյարդանոթային համակարգի զննում։ Այս կոտրվածքի լուրջ բարդություններից է միջփակեղային համախտանիշը՝ այտուցվածության հետևանքով ճնշվում են նյարդերն ու անոթները, որն էլ հանգեցնում է հյուսվածքների մեռուկացման։

Ախտածագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոլոքի հարթակի կոտրվածքները բաժանվում են պասիվ և ակտիվ կոտրվածքների։ Այս կոտրվածքները հիմնականում դիտվում են ծեր կանանց մոտ, օստեոպորոզի հետևանքով առաջացած ոսկրային փոփոխությունների հետևանքով։ Ակտիվ կոտրվածքմերը հիմնականում առաջանում են վթարների, վայր ընկնելու և սպորտային վնասվածքների հետևանքով։ Ակտիվ կոտրվածքները հիմնականում դիտվում են երիտասարդների մոտ։

Առաջացման մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոլոքի հարթակի կոտրվածք առաջանում է վարուսային (անկյունը դեպի ներս) և վալգուսային (անկյունը դեպի դուրս) դեֆորմացիաների ժամանակ, առանցքային ծանրաբեռնվածության կամ ծնկան վրա ծանրաբեռնվածության մեծացման հետևանքով։ Դասական դեպք է մեքենայով ծնկին հարված ստանալու հետևանքով առաջացած կոտրվածքը (բամպերային կոտրվածք)։ Սակայն այս կոտրվածքների մեծամասնությունը առաջանում է վթարների կամ ընկնելու հետևանքով։ Ոլոքի կոճը կոտրվում կամ փշրվում է ազդրոսկրի կոճի կողմից, սակայն ազդրոսկրի կոճը մնում է անփոփոխ։

Ծնկան անատոմիան ուսումնասիրելով պատկերացում ենք կազմում թե իչու են կոտրվածքի որոշ տեսակներ ավելի հաճախ հանդիպում, քան մյուսները։ Ոլոքի միջային հարթակը ավելի լայն է և զգալիորեն ամուր քան կողմնայինը։ Վալգուսի ժամանակ, երբ առանցքը թեքված է դեպի դուրս, ուժը մեծամասամբ ազդում է կողմնային կողմից։ Սրանով է բացատրվում, որ կոտրվածքների 60%-ը կազմում են կողմնային կոճի կոտրվածքները, 15%-ը միջային կոճի, իսկ 25%-ը երկու կոճերի վնասվածքները։ Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի ժամանակ 15-45% դեպքերում դիտվում է կապանների մասնակի կամ ամբողջական պատռում և 5-37% դեպքերում մահիկների վնասվածք[4]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոլոքի հարթակի բոլոր կոտրվածքների ժամանակ պարտադիր կատարվում է Ռենտգեն հետազոտություն (ռենտգեն նկար)։ Համակարգչային շերտագրությունը պարտադիր չէ, բայց երբեմն այն ունի որոշիչ դեր կոտրվածքի աստիճանը ճիշտ գնահատելու և արդյունավետ բուժում իրականացնելու համար, ինչը սովորական ռենտգեն պատկերով անհնար էր իրականացնել[5]։ Մագնիսառեզոնանսային հետազոտության միջոցով ախտորոշվում են մահիկների, կապանների և փափուկ հյուսվածքների վնասվածքները[6][7]։ Եթե կա ծայրամասային անոթազարկի բացակայություն կամ զարկերակի վնաասման կասկած կատարվում է ՀՇ անոթագրություն։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բժիշկները օգտագործում են դասակարգումը վնասվածքի աստիճանը գնահատելու և բուժման եղանակը ընտրելու համար։ Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի դասակարգման շատ տարբերակներ կան մշակված, սակայն ավելի ընդունված և լայն կիրառելի է Շատցկերի դասակարգումը[6]։ Առանձնացվում է կոտրվածքի վեց տեսակ, որը պայմանավորված է կոտրվածքի տեսակով և բեկորի անատոմիական դիրքով[8]։ Ամեն հաջորդ սեսակի մեջ վնասվածքի ծանրության աստիճանը մեծանում է։ Ծանրության աստիճանը կախված է ոսկրի վրա ազդող վնասող ուժի մեծությունից։

Ոլոքային հարթակի կոտրվածքի Շատցկերի դասակարգումը

  • Տեսակ I = Ոլոքի կողմնային հարթակի կոտրվածք առանց դեպրեսիայի։

Սա սեպաձև կոտրվածք է, որի դեպքում առաջանում է ոլոքի կողմնային հարթակի ուղղահայաց ճեղքում։ Սովորաբար առաջանում է փոքր վնասող ուժի հետևանքով երիտասարդ անձանց մոտ, ովքեր ոսկրերի հանքայնացման խանգարումներ չունեն։ Կարող է առաջանալ վալգուսով պայմանավորված առանցքային ծանրաբեռնվածության պատճառով, ինչի հետևանքով ոլոքի կողմնային կոճը հրվում է դեպի ոլոքի հարթակի հոդային մակերես։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 6%-ը։

  • Տեսակ II = Ոլոքի կողմնային հարթակի կոտրվածք դեպրեսիայի առկայությամբ։

Սա համակցված ճնշումային կոտրվածք է, որը իր մեջ ընդգրկում է ոլոքի կողմնային հարթակի ուղղահայաց ճեղքում զուգակցված միջային հարթակի ճնշվածությամբ։ Առաջանում է ծնկան վրա վալգուսային ուժի ազդեցությամբ։ Սովորաբար հանդիպում է 40 կամ ավելի տարիքի, ոսկրերի օստեոպորոզային փոփոխություններով անձանց մոտ։ Ամենատարածվածն են և կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 75%-ը։ 20% դեպքերում դիտվում է միջային հարկողմնային կապանի վնասում։ Հնարավոր է նաև առաջային խաչաձև կապանի վնասում։

  • Տեսակ III = Հոդային մակերեսի ֆոկալ դեպրեսիա առանց ճեղքվածքի։

Սա ոլոքի կողմնային կամ կենտրոնական հարթակի դասական ճնշումային կոտրվածք է, որտեղ ոլոքի հոդային մակերեսը սեղմվում է և բախվում ոլոքի կողմնային մետաֆիզին։ Այս կոտրվածքները հաճախ հանդիպում են կյանքի չորրորդ և հինգերրորդ տասնամյակում ոսկրերի օստեոպորոտիկ փոփոխություններ ունեցող անհատների մոտ: Չափազանց հազվադեպ հանդիպող կոտրվածք է։

Բաժանվում է երկու ենթատեսակի․

IIIA- ոլոքի կողմնային հարթակի ճնշումային կոտրվածք․

IIIB- ոլոքի կենտրոնական հարթակի ճնշումային կոտրվածք, կարող է առաջացնել հոդի անկայունություն։

  • Տեսակ IV = Ոլոքի միջային հարթակի կոտրվածք, դեպրեսիայով կամ առանց դեպրեսիայի․ կապված փափուկ հյուսվածքների վնասվածքների հետ։

Միջային հարթակի կոտրվածք է բաղադրիչների ճնշումով կամ ճմլումով։ Առաջանում է ուժգին վնասող ազդակով, ծնկան վրա առանցքային ծանրաբեռնվածության հետևանքով։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 10%-ը։ Կա ծնկափոսային զարկերակի և նրբոլոքային նյարդի վնասման մեծ հավանականություն, որը կարող է վատ ելքի հանգեցնել։ Կարող է առաջանալ կողմնային հարկողմնային կապանի վնասվածք, նրբոլոքի հոդախախտ կամ կոտրվածք։

  • Տեսակ V = Ոլոքային հարթակի կոճերի կոտրվածք։

Դիտվում է ոլոքի միջային և կողմնային հարթակների կոտրվածք։ Առաջանում է ուժգին վնասող ազդակով, վարուսային և վալգուսային ուժի ազդեցությամբ ոլոքի հարթակի վրա։ Կարող է առաջանալ խաչաձև կապանի և հարկողմնային կապանների վնասվածք։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 3%-ը։

  • Տեսակ VI = Ոլոքային հարթակի և ոլոքի դիաֆիզի կոտրվածք։

Այս կոտրվածքի գլխավոր տարբերությունը այն է, որ դիտվում է ենթակոճերի լայնական կոտրվածք, մետաֆիզի և դիաֆիզի տարանջատում։ Կոտրվածքը խառը բնույթի է և ընդգրկում է տարբեր տեսակի կոտրվածքներ։ Բարդ մեխանիզմով կոտրվածք է, որը նորառում է նաև վարուսային և վալգուսային ուժերը։ Այս կոտրվածքների 33%-ը բաց կոտրվածքներ են՝ փափուկ հյուսվածքների զգալի վնասմամբ։ Կա միջփակեղային համախտանիշի (Ֆոլկմանի կոնտրակտուրա) առաջացման վտանգ։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 20%-ը։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի վերականգնում։

Ցավը հաղթահարվում է ՈՍՀԲԴ-ների, ափիիոիդների և շինավորման միջոցով[1][2]։ Նրանք, ովքեր չունեն ուղեկցող հիվանդություններ, բուժվում են վիրահատական եղանակով[1]։ Երբ չկան ոսկրերի նկատելի տեղաշարժեր, հոդային տարրերը վնասված չեն, բուժումն իրականացվում է առանց վիրահատական միջամտության[2]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր կոտրվածքների 1%-ն են կազմում։ Հաճաղ դիտվում է 30–40 տարեկան տղամարդկանց և 60-70 տարեկան կանանց մոտ։ Մոտավորապես մարդկանց կեսը, որոնք ունեցել են ոլոքի հարթակի կոտրվածք 50 տարեկանից բարձր են[9]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 «Fractures of the Proximal Tibia (Shinbone)»։ OrthoInfo - AAOS։ Արխիվացված օրիգինալից 17 June 2017-ին։ Վերցված է 15 October 2017 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Bracker Mark D. (2012)։ The 5-Minute Sports Medicine Consult (անգլերեն)։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 242։ ISBN 9781451148121։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-10-15-ին 
  3. Karadsheh Mark։ «Tibial Plateau Fractures»։ www.orthobullets.com (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 28 June 2017-ին։ Վերցված է 15 October 2017 
  4. Clifford R. Wheeless III, MD։ Wheeless' Textbook of Orthopaedics։ Duke University Medical Center's Division of Orthopedic Surgery. Data Trace Internet Publishing, LLC։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-03-29-ին 
  5. «K. Markhardt, MD. Schatkzker Classification of Tibial Plateau Fractures: Use of CT and MR Imaging Improves Assessment. Radiographics 2009.» 
  6. 6,0 6,1 The Knee: A Comprehensive Review. 1 edition։ World Scientific Publishing Company։ 2010։ էջեր 209–301 
  7. «Tibial Plateau Fractures: Evualuation with MR Imaging. Radiographics»։ Radiographics 14: 553–9։ 1994։ PMID 8066271։ doi:10.1148/radiographics.14.3.8066271 
  8. «Classifications in Brief: Schatzker Classification of Tibial Plateau Fractures»։ Clinical Orthopaedics and Related Research 471: 371–374։ 2013։ PMC 3549155։ doi:10.1007/s11999-012-2451-z 
  9. «Epidemiological study on tibial plateau fractures at a level I trauma center»։ Acta Ortop Bras 21: 109–15։ 2013։ PMC 3861961։ PMID 24453653։ doi:10.1590/S1413-78522013000200008 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]