Շերամ (գուսան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Շերամ
Շերամ
ArmenianStamps-413.jpg
Շերամին նվիրված ՀՀ փոստային նամականիշ
Ի ծնե անուն հայ․՝ Գրիգոր Կարապետի Թալյան
Ծնվել է մարտի 20, 1857({{padleft:1857|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})
Ալեքսանդրապոլ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Երկիր Ռուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1936-1955).svg ԽՍՀՄ
Մահացել է մարտի 7, 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:7|2|0}}) (80 տարեկանում)
Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն աշուղ
Գործիքներ սազ և թառ

Շերամ (Գրիգոր Կարապետի Թալյան) (մարտի 20, 1857, Ալեքսանդրապոլմարտի 7, 1938, Երևան), հայ գուսան–երգահան, ժամանակակից գուսանական երգարվեստի սկզբնավորող։ Սիրելով Գրիգորին ու նրա երգերը՝ ժողովուրդը նրան կոչում է «ուստա Գոքոր, իսկ «մետաքսանման» իր երգերի համար բանաստեղծ Հ. Հովհաննիսյանը նրան անվանում է աշուղ Շերամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շերամը տասը տարեկանում զրկվել է հորից, եղել է ատաղձագործի, մանրավաճառի, այնուհետև՝ հյուսնի աշակերտ, պատրաստել իր առաջին սազը, թառը և ինքնուրույն նվագել սովորել։ 12-13 տարեկանից երգեր է հորինել։ Հայտնի քյամանչահար Չունգուր Հագոյի եռյակի կազմում շրջագայել է Երևան, Թիֆլիս, Բաքու, Աստրախան, Շուշի, Կարս և այլ հայաբնակ վայրեր։ Շերամը ունեցել է նաև իր խումբը։ 1905 թվականին նա իր խմբով այցելել է Էջմիածին։ Այստեղ նրան լսել է Կոմիտասը և նոտագրել նրա «Ալ ու ալվան ես հագել» երգը։ 1915-1935 թվականներին Շերամը ապրել է Թիֆլիսում։ 1935 թվականին Շերամը տեղափոխվել է Երևան։ Որպես ստեղծագործող ձևավորվել է ժամանակի հայկական աշուղական երգարվեստի վերելք ապրող միջավարում, որի հարուստ ավանդույթներն ընկալելով, հրաժարվել է բանաստեղծական բարդ ձևերից ու չափերից, նախընտրելով պարզն ու թեթևը՝ ինչը մոտիկ է բուն ժողովրդական մտածելակերպին ու տաղաչափությանը։ Որպես երգահան առավել համարձակորեն, քան իր նախորդներն ու ժամանակակիցները, դիմել է հայկական բուն ժողովրդական թե՝ գեղջկական և թե՝ քաղաքային երգարվեստի ակունքներին, զարգացնելով քնարական եղանակավոր երգայնությունը, եղակակների գունեղությունն ու հուզականությունը։ Շերամի երգերի մեղեդիները նոտագրված և հրատարակված են։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շերամի առաջին՝ «Պարտեզում վարդեր բացված» երգը լույս է տեսել 1900 թվականին Ա. Մխիթարյանցի կազմած և խմբագրած «Տաղեր ու խաղեր» ժողովածույում։
  • 1902 թվականին տպագրվել է «Երգիչ Գրիգոր Թալյանի քնարը»։
  • 1905 թվականին հրատարակված «Գանգատի շանթեր» գրքույկն ամփոփում նրա հայրենասիրական և ազգային երգերը։
  • 1915 թվականին լույս է տեսել նրա «Անզուսպ արշավ» ժողովածուն, որտեղ տպագրված են «Անեծք Վիլհելմին», «Անդրանիկի կոչը», «Լինենք եղբայրներ»։
  • 1915-1935 թվականների լավագույն գործերից են՝ «Սարեր կաղաչեմ», «Նա մի նազ ունի», «Քեզանից մաս չունիմ», «Էլի երկինս ամպել է», «Սիրուններ», «Շորորա», «Դու իմ մուսան ես», «Աննման փերի», «Թառը դոշիս» երգերը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]