Շեն (երաժշտական գործիք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շեն
Gifujyou5846.JPG
Որակավորում Փողային երաժշտական գործիք
Կից գործիքներ շրթնահարմոն
Հորնբոսթել-Զաքսի հանմակարգ 412.132
Sheng Վիքիպահեստում
Շեն նվագող երաժիշտ, մոտավորապես 1780թ.
Գո Ի-ն Լոնդոնում Թեմզա գետի ափին նվագում է շեն

Շեն (չին.笙), շեն, շենգ[1], նաև լուշեն (芦笙), լուշեն` չինական լեզվակավոր, փողային երաժշտական գործիք, շրթնահարմոն[2]: Հարմոնիկաների ընտանիքի հնագույն ներկայացուցիչներից է[3]:

Պատրաստվում է տարբեր երկարության եղեգներից, որոնք ծվանի հետ դրվում են բաժականման կաղապարի մեջ:

Լայն տարածում ունի Արևելյան Ասիայի ժողովուրդների մոտ:

Շենի ճապոնական նմանօրինակը սյաոն է:

Շենի լաոսյան նմանօրինակը կխեն (Kềnh H'Mông) է:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շենը լայն ճանաչում է գտել Չժոուի դինաստիայի դարաշրջանում, քանի որ այն հաճախ օգտագործում էին որպես նվագակցություն պալատական երգիչներին կամ պարուհիներին: Հետագայում այն իր ուղին գտավ հասարակ հանդիսատեսի մոտ և դարձավ սովորական գործիք հանրային համերգների, տոնավաճառների, տարբեր ժողովրդական տոների և այլ իրադարձությունների ժամանակ:

  1. 1978 թվականին Հուբեյ նահանգում պեղումների ժամանակ հայտնաբերեցին մի քանի շեն, որոնք ավելի քան 2000-ամյա հնություն ունեն:

1740 թվականին Յոհան Վիլդեն (Johann Wilde) ճանապարհորդում էր Չինաստանում, որտեղ և ծանոթացավ շեն երաժշտական գործիքին, նա էլ հանդիսանում է Եվրոպայում շենի տարածողը: Չնայած կարծիքներ կան, որ շենը Եվրոպայում հայտնվել է դարեր առաջ:

19-րդ դարի սկզբին գործիքը նախատիպ հանդիսացավ ֆիսհարմոնի և ակորդեոնի ստեղծման համար:

Գործիք, հնչողություն, առանձնահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շենը կազմված է երեք հիմնական մասերից, մասնավորապես լեզվակից, շվիկից և «դոուցզի» անվանվող մասից: Հիմնական մասը փայտե, ավելի ուշ մետաղական 13, 16[1] կամ 17 տարբեր երկարության խողովակներից է կազմված, որոնք ծվանի հետ դրվում են բաժակենման կաղապարի մեջ: Բաժակի կափարիչի վրա կան անցքեր, որոնց մեջ դրված են հիմքում պղնձե լեզվակով եղեգյա խողովակները: Յուրաքանչյուր խողովակի ներքևի մասում կան ճակատային անցքեր, որոնք ծածկում են մատներով: Շենն ունի 12 աստիճանի ելևէջային հնչյունաշար:

Շենն առանձնանում է վառ արտահայտչականությամբ և անհավատալի վարիացիայով, բարձր տոներում ունի մաքուր և ճշգրիտ հնչողություն:

Չինական երաժշտական ավանդական գործիքներից միայն շենը կարելի է օգտագործել այլ գործիքների հետ տեմբրի ներդաշնակության և նվագախմբի հնչողության հարստացման համար: Խոշոր սիմֆոնիկ նվագախմբերում երբեմն օգտագործում են «շեն-վերին հնչյուններ», «շեն-ալտ», «շեն-բաս»:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 GRENADA GROUP — Новости
  2. Музыка: Энциклопедия / Под ред. Г. В. Келдыш. — Репринтное издание «Музыкального энциклопедического словаря» 1990 года. Изд-во: Советская энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2003. — 672 с. — ISBN 5-85270-254-4
  3. Мирек А. М. Справочник по гармоникам. — М.: Музыка, 1968. — 131 с.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Шнеерсон Г. М. Музыкальная культура Китая / Художник Б. Шварц. — М.: Музгиз, 1952. — 252 с. — 6 000 экз.