Շարենա մզկիթ
| Շարենա մզկիթ մակեդոներեն՝ Шарена Џамија | |
|---|---|
 | |
| Հիմնական տվյալներ | |
| Տեսակ | մզկիթ |
| Երկիր |  Հյուսիսային Մակեդոնիա |
| Տեղագրություն | Տետովո |
| Դավանանք | իսլամ |
| Հիմնական ամսաթվերը | 1438 |
| Ժառանգության կարգավիճակ | Heritage Site in North Macedonia? |
| Ճարտարապետական ոճ | օսմանյան ճարտարապետական ոճ |
| Հիմնադրված | 1438 |
 | |
 | |
| 42°00′21″N 20°58′00″E / 42.00583333°N 20.96666667°E | |
 Šarena Džamija (Tetovo) Վիքիպահեստում | |
Շարենա մզկիթ (մակեդոներեն՝ Шарена Џамија; ալբ․՝ Xhamia e Larme կամ ալբ․՝ Xhamia e Pashës; թուրքերեն՝ Alaca Cami), թարգմանաբար՝ «զարդարված մզկիթ» կամ «Նկարված մզկիթ», կրոնական կառույց Հյուսիսային Մակեդոնիայում։ Գտնվում է Պենա գետի մոտ՝ Տետովո քաղաքում։ Հանդիսանում է կարևոր կառույց երկրի իսլամադավան բնակչության համար։
Մզկիթը սկզբնապես կառուցվել է 1438 թվականին, իսկ ավելի ուշ՝ 1833 թվականին, վերակառուցվել է Աբդուլ-Ռահման փաշայի կողմից։ Ի տարբերություն դասական օսմանյան շրջանի այլ մզկիթների, Շարենա մզկիթն ավելի բնորոշ է Փոքր Ասիայի ավանդական մզկիթներին, քանի որ այն կառուցվել է Կոստանդնուպոլսի անկումից առաջ, երբ բյուզանդական ազդեցության տակ գտնվող մզկիթի գմբեթները դարձան ստանդարտ դիզայն[1]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Շարենա Ջամիջան սկզբնապես կառուցվել է ուշ միջնադարում՝ 1438 թվականին[2]։ Շարենա Ջամիյայի ճարտարապետը Իսահակ բեյն էր։
Այդ ժամանակվա մզկիթների մեծ մասի շինարարությունը ֆինանսավորել են սուլթաններ, բեյեր կամ փաշաներ, սակայն Շարենա Ջամիջան ֆինանսավորվել է Տետովոյից երկու քույրերի կողմից[3]։ Ինչպես շատ մզկիթների դեպքում, գետի մյուս կողմում կառուցվել է համամ։
Տարածքում նախկինում եղել է հյուրանոց, ինչպես նաև լոգարան՝ գետի մյուս կողմում։ Շարենա Ջամիջայի ներկայիս բակը լի է բազմաթիվ ծաղիկներով, շատրվանով և թուրբեով։ Ութանկյուն «թուրբեն» պարունակում է Հուրշիդայի և Մենսուրեի՝ 1438 թվականին մզկիթի կառուցումը ֆինանսավորած երկու քույրերի հանգստավայրերը[4]։
Աբդուլ-Ռահման փաշան, արվեստի մեծ սիրահար և Տետովոյի սիրահար, 1833 թվականին վերակառուցել է Շարենա մզկիթը[5]։
1991 թվականին Տետովոյի իսլամական համայնքը մզկիթի շուրջը պատեր է կառուցել դասական օսմանյան ոճով[1]։
2010 թվականին ավարտվեց արտաքին որմնանկարների վերանորոգումը[6], և ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի կողմից տրամադրված 94,700 եվրո դրամաշնորհի շնորհիվ ճակատային մասը վերակառուցվեց և պահպանվեց 2011 թվականին[7]։
Ճարտարապետություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը].JPG)
Մզկիթներում ավանդական օսմանյան կերամիկական սալիկներով զարդարանքներից տարբերվող Շարենա Ջամիան ունի վառ ծաղկային նկարներ[8]։
Ներկը և փայլը պատրաստելու համար օգտագործվել է ավելի քան 30,000 ձու[9][10]։ Շարենա Ջամիայի և մյուս օսմանյան մզկիթների միջև մեկ այլ կարևոր տարբերությունն այն է, որ Շարենա Ջամիան չունի առանձնահատուկ արտաքին գմբեթ[11], քանի որ մզկիթների ճարտարապետությունը ոճավորում է վաղ Կոստանդնուպոլսի օսմանյան ճարտարապետությունը։
Մզկիթի առանձնահատկությունը նրա նկարազարդ զարդարանքներն են։ Աբդուրահման փաշան այս նպատակով պատվիրել է Դեբարից վարպետների, որոնք յուղաներկերով ներկել են զարդարանքները։ Բացի երկրաչափական և ծաղկային զարդարանքներից, հանդիպում է նաև լանդշաֆտ։ Պատկերազարդերի մեջ հատկապես գրավիչ է Մեքքայի պատկերը, որը հազվագյուտ և, թերևս, Հարավարևելյան Եվրոպայում իսլամի մարգարե Մուհամմադի սրբավայրի պատկերազարդման միակ օրինակն է։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 Xhamia e Pashes
- ↑ Pg 106 - Institut za nacionalna istorija (Skopje, Macedonia) (1979). A history of the Macedonian people (1979 ed.). Macedonian Review Editions.
- ↑ Enduring Time « Notes from Near and Far
- ↑ Thammy Evans (2007). Macedonia. Bradt Guides (Second Edition). էջեր 213. ISBN 978-1-84162-186-9.
- ↑ «Historical Monuments: Painted Mosque». Municipality of Tetova. Արխիվացված է օրիգինալից 2010-11-06-ին. Վերցված է 2010-12-17-ին.
- ↑ «Заврши обновувањето на Шарена џамија». 2010-07-29. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-11-ին. Վերցված է 2010-12-17-ին.
- ↑ «Преубавата Шарена џамија ќе се реставрира со американска помош». 2011-09-15. Վերցված է 2011-09-16-ին.
- ↑ Lonely Planet Western Balkans – Google Books
- ↑ «Tito, Teto and Some Troubled Tourism Await You in Tetovo, Macedonia». Balkan Travellers. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-02-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
- ↑ Trankova Dimana (2007 թ․ օգոստոս). «Tito, Teto and some troubled tourism await you in Macedonia». Vagabond - Bulgaria English Monthly (11). Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-18-ին. Վերցված է 2026-04-08-ին.
- ↑ Balkanology :: Macedonia :: Skopje and Surroundings