Շառլ Ալկան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շառլ Ալկան
Charles-Valentin Alkan, sitting.jpg
Բնօրինակ անունֆր.՝ Charles-Valentin Alkan
Ի ծնե անունֆր.՝ Charles-Valentin Morhange
Ծնվել էնոյեմբերի 30, 1813(1813-11-30)[1][2][3][4]
Փարիզ, Ֆրանսիա
ԵրկիրՖրանսիա
Մահացել էմարտի 29, 1888(1888-03-29)[1][2][3][4] (74 տարեկանում)
Փարիզ, Ֆրանսիա
Մասնագիտությունկոմպոզիտոր, դաշնակահար, լեզվաբան, թարգմանիչ, երաժշտության ուսուցիչ, աստվածաշնչի թարգմանիչ, երաժիշտ և երգեհոնահար
Գործիքներերգեհոն և դաշնամուր
ԿրթությունՓարիզի երաժշտության ու պարի բարձրագույն դպրոց
Ստորագրություն
Ստորագրություն
Charles-Valentin Alkan Վիքիպահեստում

Շառլ Վալանտեն Ալկան, (ֆր.՝ Charles-Valentin Alkan, (նոյեմբերի 30, 1813(1813-11-30)[1][2][3][4], Փարիզ, Ֆրանսիա - մարտի 29, 1888(1888-03-29)[1][2][3][4], Փարիզ, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի դաշնակահար և կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հատված՝ «Քամու նման» էտյուդից

Ծնվել է եվրոպական ընտանիքում։ Հայրը՝ Ալկան Մորանժը եղել է երաժշտության ուսուցիչ և առաջին դասերն է տվել իր երեխաներին (Շառլ Վալանտենի եղբայրները նույնպես երաժիշտներ են դարձել)։ Շառլ Վալանտենը հոր անունն օգտագործել է որպես իր կեղծանուն։

Կյանքի որոշ փուլերում Ալկանը մասնավոր պարապմունքներ է վարել։ 1849 թվականին Ֆրեդերիկ Շոպենի մահից նրա մոտ են պարապվել Շոպենի աշակերտները։ Ալկանի կյանքի մյուս փուլերի մասին շատ քիչ բան է հայտնի: Նա ուսումնասիրել է Աստվածաշունչ և Թալմուդ։ Գերմանացի կոմպոզիտոր Ֆերդինանդ Խիլլերի հետ ունեցած Ալկանի նամակագրությունից պարզվել է, որ Ալկանն ամբողջությամբ նորից ֆրանսերեն է թարգմանել Հին և Նոր կտակարանները, որոնք նրա այլ երաժշտական ստեղծագործությունների հետ չեն պահպանվել, սակայն դրանց գոյության մասին հավաստի տվյալներ են եղել։

Ալկանը մահացել է դժբախտ պատահարի հետևանքով՝ իր տանը. տարածված լեգենդի համաձայն՝ նա իր վրա է գցել գրապահարանը, երբ վերին դարակից հանել է Թալմուդը։ Ալկանի արտամուսնական որդին և իր աշակերտը եղել է դաշնակահար Էլի Միրիամ Դելաբորդը։

Երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալկանի առաջին ստեղծագործությունների բնօրինակները թվագրվել են 1828 թվականին։ Նրա պահպանված ժառանգությունը կազմել են բացառապես դաշնամուրի սոլո կատարման համար ստեղծագործությունները։ XIX դարի երկրորդ կեսին Ալկանը համարվել է դաշնամուրային ռոմանտիկ ստեղծագործությունների մեծագույն վարպետներից մեկը։ Հանս Ֆոն Բլյուվոլը նրան անվանել է «դաշնամուրի Բերլիոզ», Ֆերուչչո Բուզոնին գրել է Լիստի մասին և նշել, որ Լիստի կարելի է դասել «նշանավոր կոմպոզիտորների դասին, որոնք ապրել են Բեթհովենից հետո. Շոպենը, Շումանը, Ալկանը և Բրամսը»[5]։ Անտոն Ռուբինշտեյնը Ալկանին է ձոնել իր հինգերորդ դաշնամուրային կոնցերտը։

Ալկանի ստեղծագործություններն առանձնանում են տեխնիկական բացառիկ դժվարությամբ։ Նրա 24 էտյուդները (12 մաժորային, op.35 և 12 մինորային, op.39) իրենց տեխնիկական բարդությամբ մրցակցել են Ֆերենց Լիստի «Տրանսցենդենտրալ էտյուդների» հետ։ Ալկանի որոշ ստեղծագործություններ առանձնահատուկ գրվել են դաշնամուրների համար:

Ալկանի ստեղծագործությունների մի մասը կրել է ծրագրային բնույթ. ամենահայտնի էտյուդը «Քամու նման» op.39 № 1 և պիեսը «Երկաթե ճանապարհ» op.27 (1844)֊շատ հնարավոր է, որ սա առաջին փորձն է եղել երկաթգծի ձայնը վերարտադրել երաժշտության միջոցով՝ անիվների կտկտոցից մինչև շոգեքաշի սուլոցը։ Ալկանի ամենածավալային ստեղծագործությունը Մեծ սոնատն է «Չորս տարիք», որի ծավալը նույնացվում է Բախի և Գենդելի ստեղծագործությունների հետ, տարբերվում է ավարտական մասով op.39 վարիացիա «Էզոպի խնջույքը»։ Ալկանին ստեղծագործություններին հատուկ էր նաև հումորը. նրան է պատկանում «Մի թութակի մահվան քայլերթը»՝ երեք հոբոյի, ֆագոտի և երգիչների համար։

Ալկանի նվագադարձություններից են Մոցարտի և Բեթհովենի դաշնամուրային կոնցերտների վերածելը դաշնամուրային մենանվագի։

Վաղուց Ալկանի ստեղծագործությունները դաշնակահարների ակտիվ խաղացանկից դուրս են մնացել, դա պայմանավորված է նաև իրենց կատարման բարդությամբ։ XX դարի երկրորդ կեսին այդ ստեղծագործությունների նկատմամբ հետաքրքրություն են արթնացրել Ռեյմոնդ Լևենտալի և Բեռնարդ Ռինգայսենի մեկնաբանությունները, իսկ XX-XXI դարերի սահմանագծին Ալկանի ստեղծագործությունները դարձել է Ջեկ Գիբոնսի, Մարկ֊Անդրե Ամլենի, Յուրի Ֆավորինի և Վինչենցո Մալտեմպոյի խաղացանկի անբաժանելի մասը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Rimm R. The composer-pianists: Hamelin and The Eight. Portland: Amadeus Press, 2002

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]