Շայկե Օֆիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շայկե Օֆիր
եբր.՝ שייקה אופיר
Shaike Ophir and Ziva Rodan - 19510301.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 4, 1929(1929-11-04)
ԾննդավայրԵրուսաղեմ, Մանդատային Պաղեստին
Մահացել էօգոստոսի 17, 1987(1987-08-17) (57 տարեկանում)
Մահվան վայրԹել Ավիվ, Իսրայել
ՔաղաքացիությունFlag of Israel.svg Իսրայել
Մասնագիտությունդերասան, կինոդերասան, սցենարիստ, թատրոնի դերասան և կինոռեժիսոր
Երեխա(ներ)Կարին Օֆիր

Իեշայահու (Շայկե) Օֆիր (եբր.՝ ישעיהו (שייקה) אופיר‎, իսկական ազգանունը՝ Գոլդշտեյն, նոյեմբերի 4, 1929(1929-11-04), Երուսաղեմ, Մանդատային Պաղեստին - օգոստոսի 17, 1987(1987-08-17), Թել Ավիվ, Իսրայել), իսրայելական թատրոնի և կինոյի դերասան, մնջախաղի վարպետ, ռեժիսոր և սցենարիստ: Մարսել Մարսոյի աշակերտը, մնջախաղի ստուդիայի և «Կամերի» թատրոնի հիմնադիր: Որպես կինոդերասան՝ առավել հայտնի է «Ոստիկան Ազուլայը» կինոկատակերգությունից, որտեղ հանդես է գալիս գլխավոր դերում: Ազգային թատրոնի և կինոյի մի շարք մրցանակների դափնեկիր, այդ թվում՝ «Դավիդի ջութակը» մրցանակի եռակի դափնեկիր: 2004 թվականից Իսրայելական կինոակադեմիայի սահմանած մրցանակը կրում է Շայկե Օֆիրի անունը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իեշայահու Գոլդշտեյնը ծնվել է 1928 թվականին աշկենազյան ընտանիքում, որոնց երեք սերունդները բնակվել են Երուսաղեմի Էվեն-Իեհոշուա ուղղափառ թաղամասում: Մանկության տարիներին սովորել է իդիշ, լադինո, ֆրանսերեն և արաբերեն, որով խոսում էին նրա շրջապատի երեխաները, տիրապետել է նաև եբրայերենի սեֆարդյան արտասանությանը, որպեսզի չտարբերվի համադասարանցիներից[1]:

Շայկե Օֆիրը «Չիզբատրոն»-ում ելույթների տարիներին

Սովորել է Համաշխարհային հրեական միության դպրոցում: 1946 թվականին ընդունվել է «Պալյամ» («Պալմախի» ռազմածովային ջոկատ): 1948 թվականից աշխատել է «Հա-Օհել» թատրոնին կից ստուդիայում: Առաջին ելույթն ունեցել է այդ թատրոնի բեմում՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ» ներկայացման մեջ խաղալով էպիզոդիկ դեր: Իսրայելի անկախության պատերազմի ժամանակ պաշարված Երուսաղեմ մեկնող ավտոշարասյանը ուղեկցելիս ծառայակիցների համար կազմակերպում էր հանպատրաստից համերգներ, որոնցից մեկին ներկա է գտնվել «Պալմախի» հրամանատար Յիգալ Ալոնը: Ալոնի հանձնարարականով և Շայկեի ակտիվ մասնակցությամբ՝ ստեղծվեց «Չիզբատրոն» բանակային համույթը, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1950 թվականը: Այս համույթի կազմում Շայկեն հանդես էր գալիս որպես մենակատար, ռեժիսոր և կարճ կատակային համարների հեղինակ[2]: Զինվորական ծառայության ընթացքում համույթի ընկերներից մեկի՝ բանաստեղծ Հաիմ Հեֆերի խորհրդով, Շայկե Գոլդշտեյնը փոխեց իր անունն ավելի հրեական սփյուռքում հնչեղ «Օֆիր» անունով[1]:

1950 թվականին, ծառայությունն ավարտելուց հետո, Օֆիրը մեկնում է Ֆրանսիա, որտեղ անցկացնում է երեք ու կես տարի: Փարիզում նա մնջախաղի արվեստ է սովորում Էթիեն Դեկրուի և Մարսել Մարսոյի մոտ և հանդես է գալիս Մարսոյի «Միմոսների համագործակցություն» խմբի կազմում: Վերադառնալով Իսրայել՝ նա միանում է «Կամերի» թատերախմբին, որին կից ստեղծում է մնջախաղի ստուդիա[2][3]: Օֆիրի ստուդիան հասցրեց իրականացնել երկու բեմադրություն 1954 և 1955 թվականներին, որից հետո թատրոնի ղեկավարության կողմից լուծարվեց[4]: Օֆիրը, միաժամանակ, խաղում էր «Կամերի» հիմնական խմբի ներկայացումներում, այդ թվում՝ 1956 թվականին բեմադրված և Էժեն Լաբիշի «Ծղոտե գլխարկը» պիեսում[2]:

1956 թվականի Սինայական արշավանքի ընթացքում Օֆիրը ռազմաճակատային համերգներով հանդես եկավ ԻՊԲ-ի զինվորների առաջ: Նույն տարվա վերջում նա մեկնեց ԱՄՆ, որտեղ հրավիրվել էր ամերիկացի երգիչ և կատակերգու Լեո Գուլդի կողմից՝ նյույորքյան գիշերային ակումբում ելույթ ունենալու համար: Օֆիրն ԱՄՆ-ում մնաց մինչև 1961 թվականը՝ այդ ընթացքում դուետով ելույթ ունենալով Մառլեն Դիտրիխի հետ, հյուրախաղերով հանդես գալով ողջ երկրում, մասնակցեց նաև ՄԱԿ-ի հոբելյանին նվիրված համերգներին[2]:

Իսրայելում Օֆիրը շարունակեց թատերական կարիերան՝ ելույթներ ունենալով «Համամ» թատերական կաբարեում («Մարդը, որը ծիծաղում է»), «Հա-Օհել» (Մոլիերի «Երևակայական հիվանդը») և «Հաբիմա» թատրոններում (պրոֆեսոր Հիգգինս՝ «Իմ Գեղեցիկ լեդի» մյուզիքլում)[2]: 1964 թվականից մինչև 1968 թվականը Օֆիրը եղել «Հա-հաշաշ հա-հիցեր» («Դալկադեմ հետախույզը») կատակերգական ներկայացման առաջին ռեժիսորը, տեքստերի հեղինակը և մամուլի քարտուղարը[4]: 1960-ական թվականների կեսերից սկսեց ակտիվորեն նկարահանվել իսրայելական կինոֆիլմերում, որոնցից ամենահաջողվածը դարձավ 1971 թվականին նկարահանված Էֆրիամ Կիշոնի «Ոստիկան Ազուլայը»: Ֆիլմը, որտեղ Օֆիրը խաղում էր դմբո ոստիկան Աբրահամ Ազուլայի գլխավոր դերը, նվաճեց «Ոսկե գլոբուս» և Մոնտե Կառլոյի կինոփառատոնի միջազգային հեռուստատեսային մրցանակը[1], ինչպես նաև ներկայացվեց «Օսկար» մրցանակի[2]: 1977 թվականին Օֆիրը հանդես եկավ որպես «Հինգ հարյուր հազար սևով» ֆիլմի սցենարիստ և ռեժիսոր, սակայն այն կինովարձույթին չհասավ[2]: Ընդհանուր առմամբ նկարահանվել է 28 կինոֆիլմերում[3]:

Շայկե Օֆիրն ու Օհելա Հալևին, 1954 թվական

Շայկե Օֆիրն ամուսնացել է երկու անգամ՝ առաջինը երգչուհի և դերասան Օհելա Հալևիի հետ, որը «Չիզբատրոն» համույթի անդամ էր և «Հա-Օհել» թատրոնի հիմնադիր Մոշե Հալևիի դուստրը, այնուհետև՝ լեհ-իսրայելցի կատակերգու Իսրայել Շումախերի դստեր՝ Լիդիա Շումախերի հետ: Յուրաքանչյուր ամուսնությունից Օֆիրն ունեցել է մեկական որդի և դուստր[4]: Շայկեի ավագ որդին՝ Ադի (Էլադ) Օֆիրը և երկրորդ ամուսնությունից աղջիկը՝ Կերենը, նույնպես դերասաններ են դարձել[5]:

1987 թվականին «Հաբիմա» թատրոնում Յանուշ Կորչակի «Թագավոր Մաթիուշ առաջինը» ներկայացման ժամանակ Օֆիրը բեմում կորցնում է գիտակցությունը: Շայկե Օֆիրին ախտորոշում են թոքերի քաղցկեղ, և նույն տարվա օգոստոսին նա մահանում է[1]:

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր թատերական և կինեմատոգրաֆիական գործունեության համար Շայկե Օֆիրն արժանացել է բազմաթիվ պարգևների: 1974 թվականին նա ստացել է Ցֆատի կինոփառատոնի մրցանակ՝ որպես լավագույն դերասան, 1981 թվականին՝ Դերասանների Իսրայելական միության մրցանակ՝ թատրոնում, մնջախաղում և կինոյում ունեցած ձեռքբերումների համար, 1981 թվականին` Մեիր Մարգալիտի անվան մրցանակ[4]: Կինոյում դերերը Օֆիրին բերեցին «Դավիդի ջութակը» երեք մրցանակ, որը շնորհվում էր «Էդիոտ Ախրոնոտ» թերթի կողմից[3]:

Իսրայելում անցկացված ինտերնետային հարցման արդյունքներով Օֆիրը ճանաչվել է 33-րդը մեծագույն իսրայելցիների ցուցակում 2004 թվականին նրա պատվին է կոչվել Իսրայելական կինոակադեմիայի «Օֆիր» մրցանակը[3]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Алон Гур-Арье. (10 августа 2012)։ «Шайке Офир: израильтянин, который смешил весь мир» (եբրայերեն)։ Ynet։ Վերցված է 2016-07-23 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Офир Шайке՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Shaike Ophir»։ Jewish Virtual Library։ Վերցված է 2016-07-23 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Шимон Лев-Ари.։ «Офир (Гольдштейн) Шай (Иешаяху) Шайке» (եբրայերեն)։ Справочник «Сто лет еврейского театра»։ Վերցված է 2016-07-23 
  5. Биография (անգլ.) на сайте IMDB

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]