Jump to content

Նոր ուխտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հիսուս Քրիստոսը Քրիստոնեության կարևորագույն դեմքերից է

 
Հիսուս Քրիստոսը
Ծնունդը · Մկրտությունը · Հարությունը · Զատիկ · Հիսուսը քրիստոնեությունում
Հիմնադրումը
Առաքյալները · Եկեղեցի · Հավատո հանգանակ · Ավետարան · Դրախտ
Աստվածաշունչ
Հին կտակարան · Նոր Կտակարան ·
Գրքերը · Կանոն · Ապոկրիֆ
Աստվածաբանություն
Ապոլոգետ · Մկրտություն · Աստված · Սուրբ Որդի · Սուրբ Հոգի ·
Աստվածաբանության պատմություն · Փրկություն · Սուրբ Երրորդություն
Պատմություն և Ավանդույթները
Ժամանակագրություն ·Քրիստոնեության պատմություն · Մարիամ Աստվածածին · Սուրբ Թադեոս · Սուրբ Բարդուղիմեոս ·
Գրիգոր Լուսավորիչ · Վաղ քրիստոնեություն · Տրդատ Գ ·
Տիեզերական ժողովներ · Վարդանանք ·
Ավարայրի ճակատամարտ · Միաբնակություն ·
Խաչակրաց արշավանքներ
Ուղղություններ և աղանդներ
Հայ Առաքելական Եկեղեցի ·
Կաթոլիկություն · Ուղղափառություն · Բողոքականություն ·
Հին արևելյան եկեղեցիներ · Թոնդրակյաններ ·
Պավլիկյաններ · Եհովայի վկաներ ·
Խաչակրաց արշավանքներ  ·
Միաբնակներ
Ընդհանուր թեմաներ
Մշակույթ · Մատաղ · Տաղեր · Պատարագ · Շարականներ · Այլ կրոնները · Աղոթք · Քարոզ · Կաթողիկոս
Պորտալ Քրիստոնեություն

Նոր Ուխտ (հին հունարեն՝ διαθήκη καινή ), քրիստոնեական աստվածաբանության կենտրոնական հայեցակարգ, որը ներկայացնում է նոր հարաբերություններ Աստծո և մարդկության միջև՝ փոխարինելով Իսրայելի հետ կնքված Հին Ուխտին: Տերմինը գալիս է եբրայերեն Աստվածաշնչի Երեմիա 31։31–34 հատվածից, որտեղ Աստված խոստանում է ապագա ուխտը, որը տարբերվում է Մովսեսին տրվածից։ Ընդհանրապես, քրիստոնյաները հավատում են, որ խոստացված Նոր Ուխտը՝ Աստծո հետ նոր հարաբերությունները, հաստատվել է Վերջին ընթրիքի ժամանակ՝ որպես Հաղորդության մի մաս, որը Հովհաննեսի Ավետարանում ներառում է Նոր պատվիրանը[1][2]:

Հիմնվելով աստվածաշնչյան հատվածի վրա, որն ասում է. «Քանզի որտեղ կտակ կա, այնտեղ պետք է անպայման լինի կտակարարի մահը։ Քանզի կտակն ուժի մեջ է մտնում մարդկանց մահից հետո. այլապես այն ոչ մի ուժ չունի, քանի դեռ կտակարարը կենդանի է»[3]: Բողոքականները հակված են հավատալու, որ Նոր Ուխտն ուժի մեջ մտավ միայն Հիսուս Քրիստոսի մահով[4][5]: Հռոմեական կաթոլիկ Նոր Ամերիկյան Աստվածաշնչի մեկնաբանությունը նաև հաստատում է, որ Քրիստոսը «կտակարար է, որի մահն իր կամքը գործողության մեջ է դնում»[6]։ Այսպիսով, քրիստոնյաները հավատում են, որ Հիսուսը Նոր Ուխտի միջնորդն է, և նրանք նաև հավատում են, որ Քրիստոսի արյունը, որը թափվեց նրա խաչելության ժամանակ, միակ արյան զոհաբերությունն է, որը պահանջվում է ուխտով։

Կան մի քանի քրիստոնեական վախճանաբանություններ, որոնք ավելի են սահմանում Նոր Ուխտը։ Օրինակ, հաստատված վախճանաբանությունը սահմանում և նկարագրում է Նոր Ուխտը որպես շարունակական հարաբերություն քրիստոնյա հավատացյալների և Աստծո միջև, որը լիովին պտղաբեր կլինի Քրիստոսի Երկրորդ Գալուստից հետո, այսինքն՝ այն ոչ միայն լիովին պտղաբեր կլինի հավատացող սրտերում, այլ նաև պտղաբեր կլինի ապագա արտաքին աշխարհում։ Քրիստոսի արյան և Նոր Ուխտի միջև կապի նկարագրությունը պարունակվում է Նոր Կտակարանի ժամանակակից անգլերեն թարգմանությունների մեծ մասում, ինչպես օրինակ հատվածը, որն ասում է. «այս գավաթը, որ թափվում է ձեզ համար, նոր ուխտ է իմ արյան մեջ»[7][8]։

Քրիստոնեություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Կտակարանի առանցքային գլուխը Նոր Կտակարանի քրիստոնեական հայեցակարգի համար Եբրայեցիս 8-ն է, որի մի հատվածը մեջբերված է ստորև.

Բայց հիմա Յիսուսն ավելի ազնիվ պաշտամունքի հասավ, որքան որ ինքն ավելի լավ ուխտի միջնորդ է, որ ավելի ազնիվ խոստմունքների վերա օրինադրուեցավ։

Որովհետեւ եթե այն առաջինն առանց պակասութեան լինէր, էլ երկրորդին համար տեղ չէր որոնուիլ։ Վասնզի նորանց հանդիմանելով ասում է. Ահա օրեր կգան, ասում է Տերը, որ ես նոր ուխտ կ’կատարեմ Իսրայէլի տան եւ Յուդայի տան հետ, Ոչ թէ այն ուխտի պէս որ նորանց հայրերի հետ արի այն օրումն, որ նորանց ձեռիցը բռնեցի Եգիպտացիների երկրիցը հանելու համար. Որովհետեւ նորանք չ’մնացին իմ ուխտի մէջ, եւ ես էլ անփոյթ եղայ նորանց համար, ասում է Տերը։ Որովհետեւ սա է այն ուխտը, որ կդնեմ Իսրայէլի տան հետ այս օրերից հետո, ասում է Տերը. Ես կ’տամ իմ օրէնքները նորանց մտքի մէջ եւ նորանց սրտերի վերայ կ’գրեմ նորանք. Եւ նորանց կլինիմ Աստուած, եւ նորանք կլինին ինձ ժողովուրդ։ Եւ նորանց ամեն մէկը չի սովորեցնիլ իր ընկերին, եւ ոչ էլ ամեն մէկն իր եղբորը եւ ասիլ, Ճանաչիր Տիրոջը. Որովհետեւ ամենն էլ կճանաչեն ինձ նորանց փոքրներիցը մինչեւ մեծը։ Որովհետեւ նորանց անօրենութունները ներող կլինիմ, եւ նորանց մեղքերը եւ նորանց անօրենութուններն այլևս չեմ հիշիլ։

Նոր ասելով, այն առաջինը հնացրեց. Եւ այն որ հնանում է եւ ծերանում, մոտ է ապականության։
- Եբրայեցիս 8:6–13

Այդ ամբողջական մեջբերումը, նույն տեքստի մասնակի մեջբերումներով Նոր Կտակարանի այլ հատվածներում, արտացոլում է, որ Նոր Կտակարանի հեղինակները և ընդհանուր առմամբ քրիստոնյա առաջնորդները Երեմիա 31.31–34-ը համարում են Երեմիա 31:31-34-ը Հին Կտակարանի կենտրոնական մարգարեություն Նոր Ուխտի մասին[9]։ Ահա հիմնական տեքստը.

Ահա ե օրեր են գալիս, ասում է Տերը, որ Իսրայէլի տան հետ եւ Յուդայի տան հետ պիտի նոր ուխտ կապեմ։ Ոչ թէ այն ուխտի պես, որ ես արի նորանց հայրերի հետ, այն օրը որ ես բռնեցի նորանց ձեռքերը Եգիպտոսի երկրիցը նորանց հանելու համար, որ իմ այն ուխտը նորանք զանց արին, թեպետ ես նորանց հետ ամուսնականապես կապուել էի, ասում է Տերը։ Այլ է այս է այն ուխտը, որ պիտի կապեմ Իսրայելի տան հետ այն օրերից հետո, ասում է Տերը. Իմ օրենքը պիտի դնեմ նորանց ներսումը, եւ նորանց սրտի վերան պիտի գրեմ այն, եւ ես պիտի լինեմ նորանց Աստուած, եւ նորանք պիտի ինձ համար ժողովուրդ լինեն։ Եւ այլ եւս մէկ մարդ իր ընկերին եւ մեկ մարդ իր եղբորը պիտի չսովորեցնե, ասելով թե Ճանաչեցեք Տիրոջը, որովհետեւ նորանք ամենքը պիտի ճանաչեն ինձ, նորանց փոքրերիցը մինչեւ նորանց մեծերը, ասում է Տերը. որովհետեւ ես պիտի ներեմ նորանց անօրենութունը, եւ նորանց մեղքերը այլևս պիտի չհիշեմ։
- Յերեմիա 31:31–34

Որոշ քրիստոնյաներ պնդում են, որ կան բազմաթիվ այլ հատվածներ, որոնք խոսում են նույն Նոր Ուխտի մասին՝ չօգտագործելով այս ճշգրիտ ձևակերպումը: Որոշ հատվածներ խոսում են «խաղաղության ուխտի» մասին, մյուսներն օգտագործում են այլ կառույցներ. ոմանք պարզապես ասում են «ուխտը», բայց ենթատեքստը կարող է ենթադրել, որ Նոր Ուխտի մասին է խոսքը. իսկ ոմանք պնդում են փոխաբերական նկարագրություններ, օրինակ, որ «Սիոն լեռը» իսկապես փոխաբերություն է Նոր Ուխտի համար[10]։

Նոր Կտակարանից հատվածներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Նոր ուխտ» արտահայտության կիրառումը տարբերվում է հունարեն Նոր Կտակարանի անգլերեն թարգմանություններում։ Ջեյմս թագավորի տարբերակը երբեմն օգտագործում է «կտակարան» բառը «ուխտ»-ի փոխարեն, ընդ որում «նոր ուխտ» բառերը միասին հանդիպում են Եբրայեցիներին 8:8, 8:13 և 12:24 հատվածներում, մինչդեռ Նոր Միջազգային տարբերակում «նոր ուխտ»-ը հանդիպում է Ղուկաս 22:20, Ա Կորնթացիներին 11:25, Բ Կորնթացիներին 3:6, Եբրայեցիներին 8:8, Եբրայեցիներին 9:15 և Եբրայեցիներին 12:24 հատվածներում՝ որպես διαθήκη-ի[11] և καινός-ի[12] կամ νέας-ի[13] որևէ ձևի թարգմանություն։

Ղուկաս 22:17-20-ը (Վերջին Ընթրիքի մասը) վիճելի է։ Տեքստի վեց ձև է նույնականացվել. օրինակ, արևմտյան տեքստի տեսակը, ինչպիսին է «Codex Bezae»-ն, բաց է թողնում 19բ-20 տողերը[14]։

1599 թվականի Ժնևի Աստվածաշնչում գտնվող Դանիել 9:27-ի մեկնաբանությունը կապում է այս հատվածը Մատթեոս 26:28-ի Ջեյմս թագավորի նոր տարբերակի թարգմանության հետ։ Այս մեկնաբանության մեջ, հրեշտակ Գաբրիելը հայտնում է Մեսիայի գալիք Նոր Արյան Ուխտի մասին, որը խոստման իրականացումն է, որ Աբրահամի սերնդի միջոցով բոլոր ազգերը կօրհնվեն։ (Գաղատացիներին 3:16, 26-29)[15]։

Քրիստոնեական տեսակետ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրիստոնյաները Նոր Ուխտը դիտարկում են որպես նոր հարաբերություն Աստծո և մարդկանց միջև՝ միջնորդավորված Հիսուսի կողմից՝ անկեղծ հայտարարությամբ, որ մարդը հավատում է Հիսուս Քրիստոսին որպես Տեր և Աստված: Որոշ բողոքական աստվածաբաններ սովորեցնում են, որ Նոր Ուխտը նաև խզում է նախնական մեղքի սերնդական անեծքը Ադամի բոլոր զավակների վրայից, եթե նրանք հավատում են Հիսուս Քրիստոսին, այն բանից հետո, երբ մարդիկ դատվում են իրենց սեփական մեղքերի համար, ինչը սպասվում է, որ տեղի կունենա Հիսուս Քրիստոսի Երկրորդ Գալստյան ժամանակ։

Պատմական քրիստոնեական եկեղեցիների մեծ մասը, ներառյալ Հռոմեական Կաթոլիկ Եկեղեցին, Լյութերական Եկեղեցիները, Մեթոդիստական Եկեղեցիները և Ռեֆորմացված Եկեղեցիները, ավանդաբար պահպանել են այն տեսակետը, որ Հին Ուխտի օրենքն ունի երեք բաղադրիչ՝ ծիսական, բարոյական և քաղաքացիական[16][17][18]։ Նրանք ուսուցանում են, որ մինչդեռ ծիսական և քաղաքացիական (դատական) օրենքները վերացվել են, բարոյական օրենքը, որը պարունակվում է Տասը Պատվիրաններում, շարունակում է պարտադիր լինել քրիստոնյա հավատացյալների համար[16][18][19]։

Դիսպանսացիոնալիստական աստվածաբանությունը, որն ուսուցանվում է որոշ դավանանքների կողմից, ինչպիսիք են Պլիմութ եղբայրները[20] , Իսրայելի բնության տեսակետն է, որը պնդում է, որ Աստծո խոստումները Իսրայելին տարբերվում են Եկեղեցուն տրված Նրա խոստումներից: Եկեղեցին այս դարաշրջանում ոչ մի կերպ «հոգևոր Իսրայել» չէ[21]։

Սակայն որոշ քրիստոնյաներ հավատում են, որ Եկեղեցին ժառանգել և ներառել է Աստծո խոստումները Իսրայելին, և որ Իսրայելը հիմնականում հոգևոր ազգ է, որը բաղկացած է հրեաներից, ովքեր Հիսուսին ընդունում են որպես իրենց Մեսիա, ինչպես նաև հեթանոս հավատացյալներից, ովքեր Նոր Ուխտի միջոցով պատվաստվել են Իսրայելացիներին տրված խոստումների մեջ։ Այս հոգևոր Իսրայելը հիմնված է նահապետ Աբրահամի հավատքի վրա (նախքան նրա թլփատվելը), ում ծառայում էր Մելքիսեդեկի քահանայությունը, որը հասկացվում է որպես քրիստոնեական հավատքի նախատիպ՝ հավատալով, որ Հիսուսը Քրիստոսն է և Տերը Մելքիսեդեկի կարգով։ Պողոս Առաքյալն ասում է, որ ոչ թե «մարմնի զավակներն» են Աստծո զավակները, այլ «խոստման զավակները»[22]։ Քանի որ Քրիստոսը եկավ որպես քահանա Մելքիսեդեկի կարգադրությամբ, այսինքն՝ առանց նախապատվության, և կատարեց Աստծո խոստումը Մեսիայի մասին ամբողջ աշխարհին, դիսպանսացիոնալիստները կարծում են, որ Իսրայելի ապագայի վերաբերյալ Աստծո խոստումների մեծ մասը տրվել է միայն Իսրայելին և չպետք է մեկնաբանվի որպես Եկեղեցուն պարտադրված այս դարաշրջանում: Իսրայելին տրված Աստծո մնացած խոստումները կիրականանան Հազարամյակում՝ Երկրի վրա Քրիստոսի 1000-ամյա թագավորության ընթացքում:

Սակայն սա չի նշանակում, թե Աստծու խոսքը չի կատարվել, որովհետև ոչ բոլորը, որ Իսրայելից են սերվում, իսկապես «Իսրայել» են։ Եվ ոչ էլ Աբրահամի սերունդը լինելու պատճառով է, որ նրանք բոլորը զավակներ են, այլ ինչպես գրված է. «Քեզ խոստացված «սերունդը» Իսահակի միջոցով առաջ կգա»։ Այսինքն՝ մարմնավոր զավակները իրականում Աստծու զավակները չեն, այլ խոստումով առաջ եկած զավակներն են սերունդ համարվում, իսկ խոստումը հետևյալն էր. «Այս ժամանակ կգամ, և Սառան որդի կունենա»։
- Հռոմեացիներ 9:6–8

Անդամակցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրիստոնյաների մեջ կան էական տարբերություններ Նոր Ուխտի անդամակցության հարցի շուրջ։ Այս տարբերությունները կարող են այնքան լուրջ լինել, որ դառնում են բաժանման հիմնական պատճառ, այսինքն՝ դավանականության։ Քրիստոնեական դավանանքները գոյություն ունեն այս հարցին տրված իրենց պատասխանի պատճառով։ Առաջին հիմնական բաժանումը տեղի է ունենում նրանց միջև, ովքեր հավատում են, որ միայն հավատացյալներն են Նոր Ուխտի անդամ, և նրանց միջև, ովքեր (արտացոլելով հրեական ուխտերի՝ որպես ազգային կամ համայնքային ուխտերի գաղափարը) հավատում են, որ հավատացյալները և նրանց երեխաները Նոր Ուխտի անդամներ են[23]։

Այս տարբերությունները հանգեցնում են տարբեր տեսակետների երեխաների մկրտության վերաբերյալ՝ կրեդոբապտիստական (հավատքով մկրտություն) տեսակետ և պեդոբապտիստական (մանկամկրտություն) տեսակետ։ Երկրորդաբար, կան տարբերություններ պեդոբապտիստների միջև՝ կապված ուխտում երեխաների անդամակցության բնույթի հետ։

Աստծո իմացություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Ուխտի իրականացման բնույթի և ժամանակի շուրջ բանավեճը պտտվում է այն հարցի շուրջ, թե արդյոք այն արդեն էականորեն հասել է, թե դեռևս հիմնականում ապագա իրականություն է։ Ոմանք հավատում են, որ Նոր Ուխտն արդեն ուժի մեջ է, և որ Աստծո մասին դրա տրամադրած գիտելիքը հիմնականում փրկչական գիտելիք է, ինչը նշանակում է, որ Նոր Ուխտի անդամները հասկանում և ընդունում են փրկությունը Քրիստոսի միջոցով։ Մյուսները հավատում են, որ Նոր Ուխտը դեռ էականորեն չի հասել, և որ դրա բերած գիտելիքը կլինի ամբողջական գիտելիք ապագայում, ինչը նշանակում է, որ անդամներին այլևս պետք չի լինի որևէ բան սովորեցնել քրիստոնեական կյանքի վերաբերյալ։

Այս տարբերությունը միայն հրեաների և քրիստոնյաների միջև չէ, այլ գոյություն ունի նաև տարբեր քրիստոնեական խմբերի միջև։ Նրանք, ովքեր հակված են այն տեսակետին, որ Նոր Ուխտն արդեն իրողություն է, սովորաբար այն քրիստոնյաներն են, ովքեր չեն հավատում անբաժանելի Եկեղեցուն՝ կաթոլիկների և ուղղափառների կողմից պահպանվող հասկացությանը, և նրանք, ովքեր կիրառում են հավատացյալների մկրտություն, որտեղ մկրտությունը անձնական որոշում է՝ կայացված Քրիստոսի հանդեպ հավատքի հիման վրա։ Նրանք Նոր Ուխտը տեսնում են որպես իրականություն, որտեղ հավատացյալները հաշտ են Աստծո հետ և շարժվում են Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ։ Մյուս կողմից, նրանք, ովքեր հակված են հավատալու, որ Նոր Ուխտը հիմնականում ապագա իրականություն է, հաճախ կիրառում են մանկամկրտություն ուխտային պատճառներով՝ հավատալով, որ մկրտությունը անհատներին ներմուծում է ուխտի համայնք նույնիսկ նախքան անձնական հավատքի զարգացումը։ Դիսպենսացիոնալիստ քրիստոնյաները, չնայած հավատացյալների մկրտության կիրառմանը, նույնպես ընդհանուր առմամբ Նոր Ուխտը տեսնում են որպես ապագա իրականություն՝ ակնկալելով դրա լիարժեք իրականացումը Քրիստոսի Երկրորդ Գալստյան ժամանակ։ Նրանք պնդում են, որ այս ապագա վիճակում հավատացյալները կունենան Աստծո մասին ամբողջական գիտելիք՝ առանց հետագա հրահանգավորման կարիքի, ոչ միայն փրկության հարցերում, այլ քրիստոնեական կյանքի բոլոր ասպեկտներում։

Քրիստոնեկան փոխարինող աստվածաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոխարինող աստվածաբանությունը համոզմունք է, որ Քրիստոսի Նոր Ուխտը փոխարինում, կատարում կամ ավարտում է Աստծո նախկին ուխտերը իսրայելացիների հետ: Այս տեսակետը պնդում է, որ Իսրայելին տրված հին ուխտն այլևս նույն կերպ չի գործում, քանի որ Նոր Ուխտը զբաղեցրել է դրա տեղը: Քրիստոնեական շատ ավանդույթներ, հատկապես պատմական քրիստոնեության մեջ, ընդունել են փոխարինող աստվածաբանության որևէ ձև՝ պնդելով, որ Հիսուսը Աստծո խոստումների կատարումն է Իսրայելին, և որ Եկեղեցին դարձել է Աստծո նոր ժողովուրդը: Փոխարինող աստվածաբանության հիմնական այլընտրանքները ներառում են հին ուխտի օրենքների և երկակի դաշնագրի աստվածաբանության չեղարկումը: Մյուս կողմից, երկակի ուխտի աստվածաբանությունը պնդում է, որ հին ուխտը ուժի մեջ է մնում հրեա ժողովրդի համար, մինչդեռ Նոր Ուխտը վերաբերում է քրիստոնյաներին, ինչը նշանակում է, որ երկու ուխտերը գոյություն ունեն կողք կողքի, առանց մեկը մյուսին փոխարինելու:

Փոխարինող աստվածաբանությունը մերժող գրողների թվում են Մայքլ Ջ. Վլախը[24], Վալտեր Բրյուգեմանը[25], Ռոլանդ Էդմունդ Մերֆին[26] և Ժակ Բ. Դուխանը[27]: Նրանց տեսակետները տարբեր են, բայց նրանք հիմնականում պնդում են, որ Իսրայելի հետ Աստծո ուխտը մնում է անձեռնմխելի, և որ Նոր Ուխտը չի զրոյացնում հրեա ժողովրդին տրված Նրա խոստումները: Շատ աստվածաբաններ, ովքեր դեմ են գերսեսսիոնիզմին, շեշտում են, որ Աստծո հավատարմությունը Իսրայելին շարունակվում է, և որ աստվածաշնչյան մարգարեությունները, որոնք վերաբերում են Իսրայելի դերին Աստծո ծրագրում, մնում են կարևոր:

Հուդայականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մովսեսը խոսում է Իսրայելի երեխաների հետ (պատկերազարդումը՝ Հարթվել Ջեյմսի «Աստվածաշնչի տղաները» աշխատությունից)

Եբրայերեն Աստվածաշնչում միակ հղումը, որն օգտագործում է «նոր ուխտ» բառակապակցությունը, Երեմիա 31։31–34-ում Է.

Ահա ե օրեր են գալիս, ասում է Տերը, որ Իսրայէլի տան հետ եւ Յուդայի տան հետ պիտի նոր ուխտ կապեմ։ Ոչ թէ այն ուխտի պես, որ ես արի նորանց հայրերի հետ, այն օրը որ ես բռնեցի նորանց ձեռքերը Եգիպտոսի երկրիցը նորանց հանելու համար, որ իմ այն ուխտը նորանք զանց արին, թեպէտ ես նորանց հետ ամուսնականապես կապուել էի, ասում է Տերը։ Այլ է այս է այն ուխտը, որ պիտի կապեմ Իսրայելի տան հետ այն օրերից հետո, ասում է Տերը. Իմ օրենքը պիտի դնեմ նորանց ներսումը, եւ նորանց սրտի վերան պիտի գրեմ այն, եւ ես պիտի լինեմ նորանց Աստուած, եւ նորանք պիտի ինձ համար ժողովուրդ լինեն։ Եւ այլևս մէկ մարդ իր ընկերին եւ մէկ մարդ իր եղբորը պիտի չսովորեցնե, ասելով թե Ճանաչեցեք Տիրոջը, որովհետեւ նորանք ամենքը պիտի ճանաչեն ինձ, նորանց փոքրերիցը մինչեւ նորանց մեծերը, ասում է Տերը. որովհետեւ ես պիտի ներեմ նորանց անօրէնութիւնը, եւ նորանց մեղքերը այլ եւս պիտի չհիշեմ։

Այս մարգարեի խոսքը վերաբերում է գալիք Մեսիական Դարաշրջանին (կամ գալիք Աշխարհին), որում Իսրայելի հետ հավիտենական Մովսիսական ուխտը կհաստատվի։ Ըստ Մովսիսական ուխտի Աստծո և Իսրայելի միջև Շաբաթը հայտարարվում է որպես հավիտենական նշան (Ելից 31:13-17)[28]։ Թանախը նկարագրում է Շաբաթը որպես Օլամ Հաբայի՝ գալիք աշխարհի «համը», որը հաջորդում է Մեսիական դարաշրջանին կամ օրերի ավարտին: Սա նշանակում է, որ Շաբաթը ծառայում է որպես վերջնական ապագայի շող, երբ աշխարհը կլինի խաղաղության, սրբության և աստվածային մտերմության մեջ: Հրեական ավանդույթում Օլամ Հաբան մեկնաբանվում է որպես կատարյալ գոյություն, որտեղ Աստծո ներկայությունը լիովին բացահայտված է, և մարդկությունը ապրում է ներդաշնակության մեջ: Շաբաթն արտացոլում է դա՝ լինելով հանգստի օր, աշխատանքից ազատ և հոգևոր կապի վրա կենտրոնացած: Թալմուդը նույնիսկ նշում է, որ «Շաբաթը գալիք աշխարհի համն է»՝ ամրապնդելով այս գաղափարը: Մեսիական դարաշրջանը դիտվում է որպես անցում դեպի այս հավերժական վիճակ, որտեղ արդարությունը, խաղաղությունը և աստվածային գիտակցությունը լիովին կիրականացվեն: Ամեն շաբաթ Շաբաթը դիտելով՝ հրեաները զգում են այդ ապագա իրականության մի փոքր մասը՝ հիշեցնելով նրանց արարման վերջնական նպատակի և դեպի այն իրենց հոգևոր ճանապարհորդության մասին:

Հրեական տեսանկյունից «նոր ուխտ» բառերի իմաստը ոչ ավելին է, քան Աստծո օրենքներին հետևելու նորացված ազգային պարտավորություն։ Այս տեսանկյունից, «նոր» բառը չի վերաբերում նախորդին փոխարինող նոր պարտավորությանը, այլ ավելի շուտ պարտավորության լրացուցիչ և ավելի բարձր մակարդակին[29]։

Քանի որ հրեաները կարծում են, որ Մովսիսական Ուխտը վերաբերում է միայն հրեաներին, և որ ցանկացած Նոր Ուխտ պարզապես գոյություն ունեցողի ամրապնդումն է, հրեաները չեն համարում, որ այս արտահայտությունը որևէ կերպ կիրառելի է ոչ հրեաների համար: Ոչ հրեաների համար հուդայականությունը նպաստում է Նոյի Յոթ Նախասինայական օրենքներին[30]:

1962 թվականին իր «Մարգարեներ» աշխատության մեջ Աբրահամ Ջոշուա Հեշելը նշում է, որ մարգարեությունը Աստծո միակ գործիքը չէ Իսրայելի սրտերը փոխելու, իմանալու, որ նա Աստված է: Նա պատմում է, թե ինչպես է Երեմիա մարգարեն բողոքում, որ Իսրայելը մարմնով թլփատված է, բայց «սրտով անթլփատ է» (9։26), որ Երեմիան ասում է՝ «լվա քո սիրտը չարությունից» (4։14)։ Հեշելը վերլուծում է, որ թեև մարգարեն Իսրայելին կարող է միայն նոր խոսք տալ, Աստված ինքն է, ով մարդուն նոր սիրտ կտա[31]: «Նոր ուխտը» կիրականացնի յուրաքանչյուր անհատի լիակատար վերափոխումը:

Համեմատեք՝

Եւ նորանց պիտի մեկ սիրտ տամ, եւ նոր հոգի պիտի դնեմ ձեր ներսումը, եւ պիտի հեռացնեմ քարի սիրտը նորանց մարմնիցը, եւ նորանց մի մսի սիրտ տամ։ Որպեսզի իմ օրենքներումը գնան, եւ իմ իրավունքները պահեն եւ նորանց կատարեն, որ նորանք ինձ համար ժողովուրդ լինեն, եւ ես նորանց համար Աստուած լինեմ։
- Եզեկիել 11:19–20
Եւ ես ձեզ նոր սիրտ պիտի տամ, եւ նոր հոգի պիտի դնեմ ձեր միջումը, եւ վեր պիտի առնեմ ձեր մարմնիցը քարեղեն սիրտը եւ ձեզ մարմնեղեն սիրտ պիտի տամ։ Եւ վ իմ հոգին պիտի դնեմ ձեր միջումը, եւ պիտի անեմ, որ իմ օրենքների մէջ վարուիք եւ իմ դատաստանները պահեք եւ նորանց կատարեք։ Եւ բնակուեք այն երկրումը որ տուել եմ ձեր հայրերին, եւ իմ ժողովուրդը լինեք, եւ ես ձեր Աստուածը լինեմ։ Եւ ձեզ պիտի ազատեմ ձեր բոլոր պղծութիւններիցը, եւ պիտի կանչեմ ւ ցորենը եւ շատացնեմ նորան. Եւ ձեզ վերայ սով պիտի չբերեմ։ Եւ պիտի շատացնեմ ծառերի պտուղը եւ դաշտի բերքը, որպեսզի այլևս սովի նախատինք չքաշեք ազգերի մէջ։ Եւ դուք պիտի հիշեք ձեր չար ճանապարհները եւ ձեր գործերը որ լավ չէին, եւ պիտի զզուիք ձեզանից ձեր անօրենութիւնների համար եւ ձեր պղծութիւնների համար։ և Ոչ թե ձեզ համար եմ անում, ասում է Տեր Եհովան, սա ձեզ հայտնի լինի. Ամաչեցեք եւ պատկառեցեք ձեր ճանապարհներիցը, ով Իսրայելի տուն։
- Եզեկիել 36:26-32

Հրեական հանրագիտարանի «Նոր Կտակարան» հոդվածում ասվում է[32]․

Նոր ուխտի գաղափարը հիմնված է հիմնականում Երեմիա 31։31–34 հատվածների վրա։ Այն, որ մարգարեի խոսքերը չեն ենթադրում Օրենքի չեղարկում, վկայում է Իսրայելի հետ ուխտի անփոփոխելիության մասին նրա ընդգծված հայտարարությունը։ Նա ակնհայտորեն փնտրում էր Օրենքի նորացում՝ մարդկանց սրտերի վերածնման միջոցով:

«Brit» բառը մի քանի անգամ հիշատակվում է Միշնայում և Թալմուդում և լայնորեն օգտագործվել է կաբալիստական ​​գրականության մեջ։ Նրա գեմատրիայի արժեքը 612 է, որը ոմանք մեկնաբանում են որպես հղում հրեական կյանքի ցիկլում նրա հիմնարար դերին, հավանաբար «առաջին» միցվա (պատվիրան), քանի որ թլփատությունը (Brit Milah) հրեա տղամարդու համար առաջին ուխտն է: Բացի այդ, 135 թիվը՝ մեկ այլ թվային արժեք, որը կապված է «Brit»-ի հետ, համապատասխանում է «HaSinai» (הסיני) Ծննդոց 10:17-ի հետ՝ ամրապնդելով կապը ուխտի և Սինա լեռան միջև, որտեղ տրվել է Թորան:

Եվս մեկ կապ կա «Brit»-ի և Դավիթ թագավորի մովաբացի նախնու՝ Հռութի միջև։ Քանի որ Հռութի անունն ունի նույն գեմատրիան, ինչ «Brit»-ը (612), սա խորհրդանշում է Դավթի ուխտի և ավելի վաղ ուխտերի միջև կապը։ Քանի որ Հռութը ծնունդով մովաբացի էր և Նոյի հետնորդը, սա նաև կապում է Դավթի ուխտը մարդկության հետ ավելի լայն, համընդհանուր ուխտի հետ:

Իսլամ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ղուրանը նշում է, որ Աստված նոր ուխտ է կնքել քրիստոնյաների հետ, բայց նրանք «անտեսել են դրա մի մասը» և, հետևաբար, դրա համար պատժվել են[33]։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Luke 22:20 {{{3}}}
  2. ↑ «Why Are The Two Divisions Of The Bible Called The Old And New Testament ?». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
  3. ↑ «Hebrews 9:16-17 KJV». Biblegateway.com. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
  4. ↑ «Hebrews 9:16». Bible Hub. Online Parallel Bible Project. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
  5. ↑ «Verse-by-Verse Bible Commentary Hebrews 9:16». StudyLight.org. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
  6. ↑ «New Testament Letters Hebrews Chapter 9». The Holy See. Libreria Editrice Vaticana. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
  7. ↑ «Luke 22:20 ESV». Biblegateway.com. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
  8. ↑ «Luke 22:20 KJV». Biblegateway.com. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
  9. ↑ Lemche, Niels Peter (2008 թ․ հունվարի 1). The Old Testament Between Theology and History: A Critical Survey (անգլերեն). Westminster John Knox Press. ISBN 9780664232450.
  10. ↑ Numbers 25:12, Isaiah 54:10, Ezekiel 34:25, Ezekiel 37:26
  11. ↑ «Strong's G1242». Blueletterbible.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 2-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
  12. ↑ «Strong's G2537». Blueletterbible.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
  13. ↑ «Strong's G3501». Blueletterbible.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
  14. ↑ See Bruce M. Metzger's Textual Commentary on the Greek New Testament for details.
  15. ↑ Who Confirmed the Covenant? http://christianmediaresearch.com/node/1023 Արխիվացված 2016-06-16 Wayback Machine
  16. 1 2 «God's Law in Old and New Covenants» (English). Orthodox Presbyterian Church. 2018. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 1-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  17. ↑ «Old Testament Law» (English). Wisconsin Evangelical Lutheran Synod. 2015 թ․ մարտի 9. Վերցված է 2024 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  18. 1 2 Summa Theologica, I-II, q. 100
  19. ↑ Dayton, Donald W. (1991). «Law and Gospel in the Wesleyan Tradition» (PDF). Grace Theological Journal. 12 (2): 233–243.
  20. ↑ Pietsch, B. M. (2015 թ․ հուլիսի 6). Dispensational Modernism (English). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-027307-1. «... A. J. Gordon began his pastorate non-dispensational, but after discussions with Plymouth Brethren laymen and "a searching of the Scripture," he experienced a "second conversion."»{{cite book}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  21. ↑ C. C. Ryrie, Dispensationalism Today (Evanston, IL: Moody Press, 1973), p. 154. Cited in Hans K. LaRondelle, "Is the church spiritual Israel?" Ministry Magazine, September 1981. https://www.ministrymagazine.org/archive/1981/09/is-the-church-spiritual-israel
  22. ↑ Galatians 4:28 {{{3}}}
  23. ↑ The reference here is to children that have not themselves made a profession of Christian faith. For those that hold the paedobaptist view, the reception of believers' children into the covenant, via baptism, typically happens before the child is even able to express faith (usually as an infant, hence the name).
  24. ↑ Has the Church Replaced Israel?: A Theological Evaluation (B&H Publishing Group 2010 978-0-8054-4972-3), p. 164
  25. ↑ An Introduction to the Old Testament: the Canon and Christian Imagination (Westminster John Knox Press 2003 978-0-664-22412-7), p. 189 and The Theology of the Book of Jeremiah(Cambridge University Press 2007 978-0-521-84454-3), p. 191
  26. ↑ 101 Questions & Answers on the Biblical Torah: Reflections on the Pentateuch (Paulist Press 1996 0-8091-4252-X), p. 110
  27. ↑ The Mystery of Israel Review and Herald Publishing Association 2004 978-0-8280-1772-5
  28. ↑ JewishEncyclopedia.com - COVENANT "Eternal as the covenant with heaven and earth is God's covenant with the seed of Jacob (Jer. xxxiii. 25 et seq.). Christianity, however, interpreted the words of the prophet in such a way as to indicate a new religious dispensation in place of the law of Moses (Heb. viii. 8–13)."
  29. ↑ Jewish Encyclopedia: New Testament Արխիվացված 2008-04-12 Wayback Machine: "The idea of the new covenant is based chiefly upon Jer. xxxi. 31–34 (comp. Heb. viii. 6–13, x. 16). That the prophet's words do not imply an abrogation of the Law is evidenced by his emphatic declaration of the immutability of the covenant with Israel (Jer 31:35–36; comp. Jer 33:25); he obviously looked for a renewal of the Law through a regeneration of the hearts of the people."
  30. ↑ The Torah, W. G. Plaut, Union of American Hebrew Congregations, New York, 1981; p. 71.
  31. ↑ Abraham J. Heschel, The Prophets, Harper Collins Publishers, New York, 2001; p.162ff.
  32. ↑ «Jewish Encyclopedia: New Testament». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 12-ին. Վերցված է 2007 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
  33. ↑ «Surat Al-Ma'idah [5:14] - The Noble Qur'an - القرآن الكريم».

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Նոր_ուխտ&oldid=10331598» էջից