Նորման Բեյթս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նորման Բեյթս
Norman Bates.jpg
Տեսակhorror film character? և գեղարվեստական անձ
ՀեղինակRobert Albert Bloch?
Ներկայացված էPsycho tetralogy?
Սեռարական
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մահվան տարեթիվմայիսի 19, 1992(1992-05-19) (59 տարեկանում)
Մասնագիտությունfictional serial killer?
Դերը կատարել ենԷնթոնի Պերկինս

Նորման Բեյթս (անգլ.՝ Norman Bates, հոկտեմբերի 16, 1932(1932-10-16) - մայիսի 19, 1992(1992-05-19)), մտացածին կերպար, մարդասպան, հոգեկան հիվանդ, որը տառապում է անհատականության դիսոցիատիվ խանգարմամբ, ստեղծել է գրող Ռոբերտ Բլոխը, Ալֆրեդ Հիչքոքի հայտնի «Փսիխո» թրիլերի հերոսը: Նորման Բեյթսի նախատիպը իրական սերիական մարդասպան Էդ Գեյնն է[1][2][3]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրադարձություններ ֆիլմերից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոր մահը, որը Նորմանը վերապրել է մանկության տարիներին, չափազանց մեծ ազդեցություն է թողել նրա հոգեբանության վրա: Դրանից հետո նա դարձել է ավելի փակ, զգացել է, որ ապահով է միայն իր մոր կողքին: Երբ մայրը իրեն նոր տղամարդ է գտել, Նորմանը խանդից թունավորել է երկուսին էլ: Չցանկանալով համակերպվել մոր մահվան հետ, նա չորացրեց մոր մարմինը և մումիա պատրաստեց նրանից:

Նա սկսել է խոսել մոր դիակի հետ, ասես այն կենդանի է, հագցրել ու կերակրել է դիակը` աստիճանաբար նրան տալով իր գիտակցության մի մասը: Ի վերջո, չորացրած դիակը սկսել է գրավել Նորման Բեյթսի մտքերն ու զգացմունքները։ Երբեմն նա, իրոք դարձել է մոր նման (զուտ հոգեբանորեն): Այս հոգեբանական ֆենոմենը հոգեբանները անվանում են անձի երկատում: Նորման Բեյթսը պոտենցիալ վտանգավոր է դարձել ուրիշների համար, քանի որ նրա «մայրական» կեսը դաժան էր և անողոք: 1960 թվականի «Պսիխո» բնօրինակ կինոնկարում Բեյթսին ձերբակալել են Մերի Քրեյն անունով երիտասարդ կնոջ սպանությունից հետո (Մերիոն ֆիլմում) և Միլթոն Արբագաստի` Մերիի անհետացումը հետաքննող մասնավոր դետեկտիվի հետ: Բեյթսը հայտարարվել է խելագար և ուղարկվել է ուղղիչ հաստատություն, որտեղ վերջնականապես կորցրել է իր սկզբնական հոգեբանական հավասարակշռությունը և ամբողջությամբ վերածվել է իր մայրը:

20 տարի անց «Պսիխո 2» ֆիլմում Նորմանին դուրս են թողնել հիվանդանոցից և լիովին առողջ են ճանաչել, իսկ նախորդ սպանությունները դուրս են գրվել հաշիվներից: Նորմանին մոր տուն վերադառնալուց հետո սկսում են հետապնդել նրա հետ կապված հալյուցինացիաները։ Բացի այդ, ինչ-որ մեկը սկսում է ակտիվորեն սպանել հյուրանոցի բնակիչներին: Ընդ որում, մարդասպանի ձեռագիրն ամբողջությամբ համընկնում է հենց Նորմանի ձեռագրի հետ: Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ սպանողները Մերի Քրեյն Լայլայի քույրն ու նրա դուստրն էին, սակայն իրականում սպանությունները կատարվել են Նորմանի Էմմա Սփուլ հորաքրոջ կողմից, որը պնդում էր, որ նա իր իսկական մայրն է: Իմանալով այդ մասին՝ Նորմանը սպանում է Էմմային, որից մոր նոր խրտվիլակ է պատրաստում: Այսպիսով, Նորմանի հիվանդությունը վերսկսվում է:

«Պսիխո 3» ֆիլմում ցուցադրվել է, որ որոշ ժամանակ Նորմանը շարունակում է ապրել նախկինի պես՝ ապրել մոր «ճնշման տակ»։ Ընդ որում, դաժան մայրական կողմը շարունակում է սպանությունների շարքը։ Այդպես շարունակվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ լրագրող Թրեյսի Վենաբլը չի հայտնագործում մոլագարին, և Նորմանին կրկին տանում են հոգեկան հիվանդների կլինիկա։

«Պսիխո 4: Սկզբում» ֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչ է տեղի ունեցել Նորմանի հետ ավելի ուշ: Հիվանդանոցում՝ բուժման ընթացքում Նորմանը ծանոթանում է բուժքույր Քոննի հետ, որը հետագայում դառնում է նրա կինը: Նորմանին ճանաչում են առողջ և դուրս են գրում հիվանդանոցից, նա խաղաղ ընտանեկան կյանք է վարում: Սակայն այս ամենը քանդվում է, երբ Նորմանը իմանում է, որ իր կինը հղի է։ Վախենալով, որ իր երեխան կունենա նույն հոգեկան շեղումները, ինչը ունի նա, Նորմանը որոշում է սպանել իր կնոջը։ Նա կնոջը տանում է մոր տուն և պարաստվում է սպանել, սակայն կանգ է առնում։ Քոննին համոզում է Նորմանին, որ իր երեխայի հետ ամեն ինչ կարգին է լինելու, և տղամարդը նրան բաց է թողնում։ Դրանից հետո Նորմանը որոշում է այրել մոր տունը, և չնայած նախկին զոհերի, այդ թվում՝ մոր բազմաթիվ հալյուցինացիաներին, իրականացնում է իր ծրագիրը։ Տունը այրվում է, մոր դիակը մնում է փլատակների տակ, իսկ ինքը՝ Նորմանը վերջնականապես ապաքինվում է։

Վեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորմանի գրքի կենսագրությունը տարբերվում է ֆիլմի կենսագրությունից: Մերի Քրեյնին սպանելու կասկածանքով ձերբակալելուց հետո Նորմանը շարունակում է մնալ հիվանդանոցում։ Նա «մասամբ» ապաքինվում է, բայց նրա հոգեկանը վերջնականապես խարխլված է լինում։ Սպանելով վանականին և հագնելով նրա հագուստը, նա փախչում է, բայց շուտով վթարի է ենթարկվում և այրվում մեքենայում։ Նրա «գործը» շարունակում է Նորմանի անձնական հոգեբույժ Ադամ Քլեյբորնը։

Հեռուստասերիալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մոթել Բեյթս» հեռուստասերիալում Նորմանը ներկայացվել է որպես դպրոցական, որը մոր հետ տեղափոխվում է Ուայթ Փայն Բեյ քաղաք հոր ողբերգական մահից հետո: Նորմա Բեյթսը գնում է Սամերս ընտանիքի մոթելը, առաջին գիշերը Նորման հարձակվում և բռնաբարում է նախկին սեփականատեր Քիթ Սամերսին, հետո Նորման սպանում է նրան: Մայրը համոզում է Նորմանին օգնել թաքցնել տղամարդու մարմինը և նրա մահվան մասին չհայտնել ոստիկանությանը։

Նորմանը սիրահարվում է իր դասընկերուհի Բրեդլիին, նրանք գիշերը անցկացնում են միասին, բայց Բրեդլին Նորմանին ասում է, որ նրանց միջև ոչինչ չի կարող լինել: Մինչդեռ, Նորմանին սիրահարվում է նրա համադասարանցի Էմման, որի հետ Նորմանը փորձում է բացահայտել օրագրի գաղտնիքը, որը գտել էր սենյակներից մեկում: Նկարների օրագրից պարզ է դառնում, որ մոթելում առևանգված աղջիկներին պահել են սեռական ստրկության մեջ: Շուտով պարզվում է, որ մարդկանց առևտրին մասնակցել է շերիֆի տեղակալ Զաք Շելբին։ Բացի այդ, Նորմանը տառապում է հիշողության մեջ ձախողումների խառնաշփոթից, այդ պահերից մեկում նա սպանում է իր հորը, պաշտպանելով մորը, և Նորմանը թաքցնում է այն որդուց, անում է այնպես, իբրև ամեն ինչ նման է դժբախտ պատահարին:

Երկրորդ սեզոնում Նորմանի հիվանդության զարգացման գործում կարևոր դեր է խաղում Նորմանի եղբայր Կալեբը, ով մանկուց բռնաբարել է քրոջը:

Կերպար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնութագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բեյթսի բնութագրումը վեպում և ֆիլմերում, տարբերվում են որոշ առանցքային ոլորտներով։ Բեյթսը վեպում մոտ 45 տարեկան է, նա տառապում է ավելորդ քաշով, տգեղ է և հոգեբանորեն անհավասարակշիռ։ Նաև նա դառնում ո իր մայրը ալկոհոլ ընդունելուց հետո։

Ֆիլմում Բեյթսը մոտ 25 տարեկան է, նա բարձրահասակ է, բարեկազմ և գեղեցիկ։ Սակայն նա ինքն էլ չի կասկածում, որ երբեմն դառնում է իր մայրը է (ինչպես «գրքային» տարբերակում), բացի այդ նա հոգեկան հավասարակշռված է։ Սակայն, միևնույն ժամանակ, նա երկչոտ է, վախենում է մոր զայրույթից, անվստահ է։ Կարողանում է նվագել դաշնամուր։

Ֆիլմի երկրորդ մասի սկզբում Նորմանը բուժվում է և նրան ճանարում են մեղսունակ։ Նա փորձում է հանգիստ կյանք վարել, սակայն նոր սկսված սպանությունները դանդաղ արթնացնում են մոր կերպարը, ինչը նրան կրկին մոլագար են դարձնում։ Այստեղից կարելի է եզրակացնել, որ Նորմանն ինքն է իր բռնապետական մոր զոհը և մեղավոր չէ տեղի ունեցած սպանությունների համար։ Չորրորդ մասում կարելի է հստակ նկատել գլխավոր հերոսի զղջումը և մորից ազատվելու նրա ցանկությունը:

Զոհեր և զենք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորմանի զոհերն են դարձել շատ մարդիկ։ Սպանությունների մեծ մասը գալիս էր նրա «մայրական կողմից»։ Թեև հենց Նորմանն է թունավորել իր մորը՝ Նորմա Բեյթսին և նրա սիրեկանին՝ Չեդին։

Որպես զենք, Նորմանը օգտագործում է խոհանոցային դանակ, իր հարվածներից մահացել է Հոլլին և Գլորիան։

«Պսիխո 3» ֆիլմում Նորմանը կրկին, որպես զենք օգտագործում է դանակ Միրնիին և Ռուտիին սպանելու համար, ինչպես նաև դառնում է Մորինի մահվան պատճառ: Դյուկին Նորմանը սպանել է կիթառով։

Դերակատարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էնթոնի Պերկինսը Բեյթսի դերը խաղացել է 1960 թվականիբ, Ալֆրեդ Հիչքոքի ֆիլմում, ինչպես ֆիլմի երեք շարունակություններում։ Վինս Վոնը Բեյթսի դերը խաղացել է 1998 թվականին Գաս Վան Սենթի ռեմեյքում («Պսիխոզ»), իսկ Քուրթ Պոլն այդ դերը կատարել է «Մոթել Բեյթս»ում: Հենրի Թոմասը երիտասարդ Բեյթսին մարմնավորել է «Պսիխո 4։ Սկզբում» ֆիլմում։ 2013 թվականին Ֆրեդի Հայմորը մարմնավորել է երիտասարդ Նորման Բեյթսին «Մոթել Բեյթս» սերիալում։

Խոստովանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորման Բեյթսը չարագործների վարկանիշում երկրորդ տեղն է զբաղեցնում կինոարվեստի ամերիկյան ինստիտուտի վարկածով՝ 100 լավագույն հերոսների և չարագործների թիվը AFI-ի վարկածով՝ Հաննիբալ դասախոսից հետո և առաջ անցնելով Դարթ Վեյդերից[4]։ Նրա «Տղայի լավագույն ընկերը՝ նրա մայրն է» արտահայտությունը նույնպես հայտնվել է ինստիտուտի կարծիքով լավագույն կինոցիտատների ցուցակի 56-րդ տեղում[5]։ 2008 թվականին «Empire» ամսագիրը նրան տեղավորեց 100 մեծագույն կինոհերոսների ցանկում[6]։ Նորման Բեյթսը նաև զբաղեցրել է 4-րդ տեղը Բոլոր ժամանակների մեծագույն կինոհերոսների ցուցակում, ըստ «Premiere» ամսագրի[7]։ «IGN» կայքը Նորման Բեյթսին 22-րդ տեղում է դրել «Սարսափ ֆիլմերում լավագույն 25 չարագործներ»-ի ցանկում[8]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Entertainment Weekly. 100 величайших фильмов всех времён. Нью-Йорк: Entertainment Weekly Books, 1999.
  2. CourtTV’s Crime Library
  3. ««Behind the Bates Motel» by Paula Guran»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-14-ին։ Վերցված է 2009-10-04 
  4. AFI’s 100 YEARS…100 HEROES & VILLAINS
  5. AFI’s 100 YEARS…100 MOVIE QUOTES
  6. «The 100 Greatest Movie Characters| 80. Norman Bates | Empire | www.empireonline.com»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-03-10-ին։ Վերցված է 2013-03-01 
  7. «100 Greatest Movie Characters of All Time»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-03-10-ին։ Վերցված է 2013-03-01 
  8. Schedeen Jesse (October 31, 2013)։ «The Top 25 Horror Movie Villains»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-15-ին։ Վերցված է 2013-04-11