Jump to content

Նիֆուրտիմոքս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նիֆուրտիմոքս
Քիմիական միացություն Խմբագրել Wikidata
քիմիական երևույթի տեսակ Խմբագրել Wikidata
Ենթակատեգորիա• մաքուր նյութ
 • քիմիական միացություն
  • N-(3-մեթիլ-1,1-դիօքսո-1,4-թիազինան-4-իլ)-1-(5-նիտրո-2-ֆուրանիլ)մեթանիմին Խմբագրել Wikidata
Կիրառությունըդեղանյութեր Խմբագրել Wikidata
Քիմիական բանաձևC₁₀H₁₃N₃O₅S Խմբագրել Wikidata
SMILES կանոնավոր բանաձևCC1CS(=O)(=O)CCN1N=CC2=CC=C(O2)[N+](=O)[O-] Խմբագրել Wikidata
Իզոմերային բանաձևCC1CS(=O)(=O)CCN1/N=C/C2=CC=C(O2)[N+](=O)[O-] Խմբագրել Wikidata
Զանգված287,057592 զանգվածի ատոմական միավոր Խմբագրել Wikidata
Սուբյեկտի նշանակությունտրիպանոցիդային նյութ, Հիմնական դեղամիջոցներ Խմբագրել Wikidata
Նիֆուրտիմոքս (կառուցվածքային բանաձև)

Նիֆուրտիմոքս, վաճառվում է «Լամպիտ» ապրանքանիշի անվան ներքո, հակամանրէային դեղամիջոց, որը կիրառվում է Շագասի հիվանդության (Ամերիկյան տրիպանոսոմոզ) և քնախտի դեղորայքային բուժման համար[1][2]։ Քնախտի դեպքում, այն ​​կիրառվում է էֆլորնիթինի հետ միասին՝ նիֆուրտիմոքս և էֆլորնիթինի համակցված թերապիա[2]։ Այն ցուցաբերում է մանրէասպան ազդեցություն՝ գրամ-դրական և գրամ-բացասական բակտերիաների դեմ, ներառյալ՝ ստաֆիլոկոկեր, էնտերոկոկեր, աղիքային ցուպիկ, սալմոնելլա, բրուցելոզ, քլամիդիա, կոկցիդիոզ և խոլերա, ինչպես նաև տրիխոմոնոզ, լամբլիոզ, տրիպանոսոմներ։ Նիֆուրտիմոքսը կիրառվում է դեղահաբերի տեսքով՝ օրալ կամ բերանացի ընդունման ճանապարհով[1][3]։

Նման դեղամիջոցի երկարատև օգտագործման դեպքում, հաճախ զարգանում են կողմնակի ազդեցություններ, ինչպիսիք են՝ որովայնային ցավ, սրտխառնոց, փորլուծություն, քաշի կորուստ, գլխացավ, անքնություն[1]։ Կրծողների վրա կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները մտահոգության տեղիք են տվել, քանի որ նման դեղամիջոցները կարող են մեծացնել քաղցկեղի առաջացման ռիսկը[3]։ Նիֆուրտիմոքսը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության ընթացքում, ինչպես նաև երիկամային կամ լյարդի հիվանդություններ ունեցող անձանց, քանի որ նեֆրոտոքսիկ է[3]։ Այն ցուցաբերում է մանրէասպան ազդեցություն միկրոօրգանիզմների վրա՝ թե՛ վերարտադրողական, թե՛ ինտակտ փուլերում[3]։

Նիֆուրտիմոքսը առաջին անգամ նկարագրվել է՝1965 թվականին, իսկ դեղամիջոցի դեղահաբերի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է ԱՄՆ–ում՝ 2020 թվականի օգոստոս ամսին[1][2][3][4]։ Այն ներառված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում[5]։

Կիրառումը բժշկության մեջ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիֆուրտիմոքսը «Bayer» դեղագործական ընկերության կողմից մշակված նիտրոֆուրանային հակամանրէային դեղամիջոց է, որն օգտագործվում է Շագասի հիվանդության բուժման համար (բուժման տևողությունը 30-ից մնչև 60 օր)[6][7]։ Այս դեղամիջոցը հիմնականում նախատեսված է՝ մինչև 18 տարին չլրացած երեխաների համար, որոնց քաշը առնվազն 2.5 կգ է: Դեղամիջոցի կիրառման հրահանգագիրում ներկայացված է՝ դեղաչափ, ցուցումներ և հակացուցումներ, ընդունման եղանակներ և կողմնակի ազդեցություններ։ Այնուամենայնիվ, նիֆուրտիմոքսի երկարատև օգտագործման հետևանքով, զարգանում են նշանակալի կողմնակի ազդեցություններ, մասնավորապես՝ ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններ, երիկամային դիսֆունկցիա, կանդիդոզ, իսկ երբեմն վարքային և հոգեկան շեղումներ[7][8]։ Նիֆուրտիմոքսի բուժման ցածր ​​ցուցանիշների և տոքսիկության պատճառով, առավել հաճախ դիտարկվում է բենզնիդազոլ դեղամիջոցի կիրառումը՝ Շագասի հիվանդության բուժման համար, հատկապես երկարատև բուժման կարիք ունեցող հիվանդներին[3][8][9]։

Նիֆուրտիմոքսը նաև կիրառվում է քնախտի բուժման ժամանակ, որը ակտիվ է հիվանդության երկրորդ փուլում (կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարում): Միայն նիֆուրտիմոքսի կիրառման դեպքում, հիվանդներից շատերի մոտ նկարագրվում է ռեցիդիվ (հիվանդության կրկնություն), այդ իսկ պատճառով միաժամանակ կատարվում է մելարսոպրոլ և նիֆուրտիմոքս դեղամիջոցների համակցում՝ մեծացնելով բուժման արդյունավետությունը[10][11]։ Քնախտ հիվանդության դեպքում մելարսպրոլ/նիֆուրտիմոքսի կամ միայն մելարսոպրոլի համադրության հետազոտությունները, դեռևս պարզաբանված չեն[12]։

Բուժման մեթոդի ընտրությունը կախված է հիվանդության ձևից և փուլից: Քնախտի բուժման ժամանակ կիրառվում է՝ էֆլորնիթին, որը տրվում է ներերակային ներարկման միջոցով, և շատ ավելի անվտանգ է, քան մելարսոպրոլը: Սովորաբար կիրառվում է նիֆուրտիմոքսի հետ համատեղ (նիֆուրտիմոքս-էֆլորնիթին համակցված թերապիա)։ Որքան վաղ է սկսվում բուժման պրոցեսը, այնքան մեծ են լիակատար ապաքինման հնարավորությունները: Քանի որ, մակաբույծները կարող են երկար ժամանակ կենսունակ մնալ, հետագայում բերելով հիվանդության կրկնության՝ անգամ թերապիայի ավարտից շատ ամիսներ անց, բուժման արդյունավետությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է մինչև 24 ամիս տևողությամբ հետազոտության ժամանակահատված, որի ընթացքում կատարվում են բազմաթիվ լաբորատոր հետազոտություններ[13]։

Հղիություն և կրծքով կերակրում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռևս, չկա որևէ հստակ ապացույց, հղիության ընթացքում դեղամիջոցի կիրառման անվտանգության մասին, հետևաբար խուրհուրդ չի տրվում օգտագործել, առանց որևէ հստակ բժշկական ցուցման[3][7][14]։ Կան սահմանափակ թվով տվյալներ, ըստ որոնց, նիֆուրտիմոքսի օրական դեղաչափը՝ 15 մգ/կգ, կարող է անբարենպաստ ազդեցություն ունենալ կրծքով կերակրող կանանց մոտ[15]։

Կողմնակի ազդեցություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողմնակի ազդեցությունները ի հայտ են գալիս նիֆուրտիմոքսի երկարատև կիրառման հետևանքով, հատկապես տարեց մարդկանց մոտ: Այս դեղամիջոցի տոքսիկության հետևանքով, կարող են զարգանալ ծանր ալերգիկ ռեակցիաներ, ինչպիսիք են՝ անաֆիլաքսիա և ուշացած գերզգայունության ռեակցիաներ, ներառյալ՝ դեղնախտ և դերմատիտ[7]։ Կարող է զարգանալ նաև ծայրամասային նեյրոպաթիա և կենտրոնական նյարդային համակարգի խանգարումներ[7][16][17][18][19]։

Նիֆուրտիմոքսի եռաչափ կառուցվածք

Հաճախակի հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ

Հազվադեպ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ[7][16][17][19]

Հակացուցումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիֆուրտիմոքսը հակացուցված է լյարդի կամ երիկամային ծանր հիվանդություններ ունեցող անձանց, ինչպես նաև նյարդաբանական կամ հոգեկան խանգարումներ ունեցող հիվանդներին[3][16][20]։

Ազդեցության մեխանիզմ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս դեղամիջոցի ազդեցության մեխանիզմը լիովին պարզաբանված չէ, սակայն կարծիք կա, որ այն տեղի է ունենում նիտրոռեդուկտազա ֆերմենտների ակտիվացման միջոցով, որոնք առաջացնում են ռեակտիվ մետաբոլիտներ՝ մի շարք վնասակար ազդեցություններով Trypanosoma cruzi-ի՝ Շագասի հիվանդության պատճառ հանդիսացող մակաբույծի վրա: Նիֆուրտիմոքսի մանրէասպան ազդեցությունը տեղի է ունենում ինչպես բջջանյութում, այնպես էլ բջջից դուրս[7]։ Նիֆուրտիմոքս դեղամիջոցի մետաբոլիկ ճեղքումը իրականացվում է նիտրոռեդուկտազ ֆերմենտների միջոցով: Հայտնաբերվել են երկու հիմնական ոչ ակտիվ մետաբոլիտներ՝ M-4 և M-6: M-4 մետաբոլիտը նիֆուրտիմոքսի ցիստեինային կոնյուգատ է, մինչդեռ M-6-ը, հավանաբար, առաջանում է նիֆուրտիմոքսի հիդրոլիտիկ ճեղքման միջոցով: Այս նյութափոխանակության ուղին ապահովում է դեղամիջոցի արդյունավետ մշակումը՝ օգնելով նվազագույնի հասցնել տոքսիկությունը և կողմնակի ազդեցությունները[7]։

Հասարակություն և մշակույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դեղահաբեր

Իրավական օրինականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիֆուրտիմոքսը արտոնագիր է սատցել՝ Արգենտինայում, ԱՄՆ-ում, Թուրքիայում և Գերմանիայում, ինչպես նաև այլ երկրներում։ Այս դեղամիջոցի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է ԱՄՆ–ում՝ 2020 թվականի օգոստոսին[4]։

Հետազոտություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիֆուրտիմոքսը գտնվում է կլինիկական հետազոտությունների II փուլում՝ մանկական նեյրոբլաստոմայի և մեդուլոբլաստոմայի բուժման համար[21]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 «Nifurtimox (Systemic)». Drugs.com. 1995. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 3-ին.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 World Health Organization (2019). World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019. Geneva: World Health Organization. hdl:10665/325771. WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Bern C, Montgomery SP, Herwaldt BL, Rassi A, Marin-Neto JA, Dantas RO, և այլք: (2007 թ․ նոյեմբեր). «Evaluation and treatment of chagas disease in the United States: a systematic review». JAMA. 298 (18): 2171–2181. doi:10.1001/jama.298.18.2171. PMID 18000201.
  4. ↑ 4,0 4,1 «Lampit: FDA-Approved Drugs». U.S. Food and Drug Administration (FDA). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  5. ↑ «Trypanosomiasis, human African (sleeping sickness)». World Health Organization. 2016 թ․ փետրվար. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
  6. ↑ Rodriques Coura J, de Castro SL (2002 թ․ հունվար). «A critical review on Chagas disease chemotherapy». Memórias do Instituto Oswaldo Cruz. 97 (1): 3–24. doi:10.1590/S0074-02762002000100001. PMID 11992141.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 «Nifurtimox Drug Information, Professional». www.drugs.com. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
  8. ↑ 8,0 8,1 Jackson Y, Alirol E, Getaz L, Wolff H, Combescure C, Chappuis F (2010 թ․ նոյեմբեր). «Tolerance and safety of nifurtimox in patients with chronic chagas disease». Clinical Infectious Diseases. 51 (10): e69–e75. doi:10.1086/656917. PMID 20932171.
  9. ↑ «Lampit- nifurtimox tablet, film coated». DailyMed. 2022 թ․ հունվարի 27. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.
  10. ↑ Pepin J, Milord F, Mpia B, Meurice F, Ethier L, DeGroof D, Bruneel H (1989). «An open clinical trial of nifurtimox for arseno-resistant Trypanosoma brucei gambiense sleeping sickness in central Zaire». Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. 83 (4): 514–517. doi:10.1016/0035-9203(89)90270-8. PMID 2694491.
  11. ↑ Bisser S, N'Siesi FX, Lejon V, Preux PM, Van Nieuwenhove S, Miaka Mia Bilenge C, Būscher P (2007 թ․ փետրվար). «Equivalence trial of melarsoprol and nifurtimox monotherapy and combination therapy for the treatment of second-stage Trypanosoma brucei gambiense sleeping sickness». The Journal of Infectious Diseases. 195 (3): 322–329. doi:10.1086/510534. PMID 17205469.
  12. ↑ Pepin J (2007 թ․ փետրվար). «Combination therapy for sleeping sickness: a wake-up call». The Journal of Infectious Diseases. 195 (3): 311–313. doi:10.1086/510540. PMID 17205466.
  13. ↑ Priotto G, Kasparian S, Mutombo W, Ngouama D, Ghorashian S, Arnold U, և այլք: (2009 թ․ հուլիս). «Nifurtimox-eflornithine combination therapy for second-stage African Trypanosoma brucei gambiense trypanosomiasis: a multicentre, randomised, phase III, non-inferiority trial». Lancet. 374 (9683): 56–64. doi:10.1016/S0140-6736(09)61117-X. hdl:10144/72797. PMID 19559476. S2CID 32757305.
  14. ↑ Padberg S (2014 թ․ սեպտեմբերի 17). «Anti-infective agents: Nitrofurans and drugs for urinary infection». In Schaefer C, Peters PW, Miller RK (eds.). Drugs During Pregnancy and Lactation: Treatment Options and Risk Assessment. Academic Press. ISBN 9780124079014. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
  15. ↑ «Nifurtimox use while Breastfeeding». Drugs.com. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 «Parasites - American Trypanosomiasis (also known as Chagas Disease)». U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
  17. ↑ 17,0 17,1 Forsyth CJ, Hernandez S, Olmedo W, Abuhamidah A, Traina MI, Sanchez DR, և այլք: (2016 թ․ հոկտեմբեր). «Safety Profile of Nifurtimox for Treatment of Chagas Disease in the United States». Clinical Infectious Diseases. 63 (8): 1056–1062. doi:10.1093/cid/ciw477. PMC 5036918. PMID 27432838.
  18. ↑ Castro JA, de Mecca MM, Bartel LC (2006 թ․ օգոստոս). «Toxic side effects of drugs used to treat Chagas' disease (American trypanosomiasis)». Human & Experimental Toxicology. 25 (8): 471–479. Bibcode:2006HETox..25..471C. doi:10.1191/0960327106het653oa. hdl:11336/82805. PMID 16937919. S2CID 8980212.
  19. ↑ 19,0 19,1 Sosa Estani S, Segura EL (1999 թ․ սեպտեմբերի 1). «Treatment of Trypanosoma cruzi infection in the undetermined phase. Experience and current guidelines of treatment in Argentina». Memórias do Instituto Oswaldo Cruz. 94 (Suppl 1): 363–365. doi:10.1590/S0074-02761999000700070. PMID 10677756.
  20. ↑ «Chagas disease». World Health Organization. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
  21. ↑ Retrieved on July 10, 2009.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • «Nifurtimox». Drug Information Portal. U.S. National Library of Medicine.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Նիֆուրտիմոքս&oldid=10379023» էջից