Jump to content

Նիպահ (վիրուս)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նիպահ
Տեսակտաքսոն
Անվանվել էN. fruticans?
 Nipah virus Վիքիպահեստում

Նիպահ վիրուս[1][2] (անգլ.՝ Nipah henipavirus (նախկինում Nipah virus ), վիրուսի տեսակ, որն առաջացնում է ծանր հիվանդություն, որը բնութագրվում է ուղեղի բորբոքմամբ (էնցեֆալիտ) կամ շնչառական վարակներով: Նիպահ վիրուսը սերտորեն կապված է Հենդրա հենիպավիրուսի հետ. երկու տեսակներն էլ պատկանում են Paramyxoviridae ընտանիքի Henipavirus ցեղին: Երկու վիրուսների բնական կրողները Մեգաբատ ընտանիքի պտղակեր չղջիկներ են:

Հիվանդության բռնկումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիպահ վիրուսն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1999 թվականին[3]՝ Մալայզիայում Նիպահ գետի[4] մոտակայքում ապրող խոզաբույծների շրջանում, հիվանդության բռնկման ժամանակ[5][6][7]։ Այդ ժամանակվանից ի վեր գրանցվել է ևս 12 բռնկում, բոլորը Հարավային Ասիայում։

2018 թվականին Հնդկաստանի Կերալա նահանգում գրանցվել է Նիպահ վիրուսի բռնկում, որի հետևանքով մահացել է 17 մարդ։ 2021 թվականի սեպտեմբերին նույն նահանգում գրանցվել է վիրուսի բռնկում, որի հետևանքով մահացել է 12-ամյա երեխա[8][9] և վարակի ախտանիշներ ունեցող 11 մարդ[10]։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Հնդկաստանում կրկին սկսվել է վիրուսի բռնկում։ Մահացել է երկու մարդ։ 2024 թվականի հուլիսի 22-ին Կերալա նահանգում մահացել է 14-ամյա դեռահաս[11]։

Նիպահ վիրուսի վերջին բռնկումը Հնդկաստանում գրանցվել է 2026 թվականի հունվարի 24-ին։ Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ վարակվել է 5 մարդ։ Մեկ մարդ մահացել է 2026 թվականի հունվարի 25-ին Կալկաթայում[12]։

Բնական կրողներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մոխրագույն գլխով թռչող աղվեսներ ( Pteropus poliocephalus )

Նիպա վիրուսի բնական կրողները Pteropodidae ընտանիքի մրգատու չղջիկներն են, մասնավորապես՝ Pteropus ցեղին պատկանող տեսակները:,այդ թվում՝ Pteropus vampyrus-ը (մեծ թռչող աղվես) և Pteropus hypomelanus-ը (փոքր թռչող աղվես), որոնք երկուսն էլ հայտնաբերվել են Մալայզիայում: Պտղակեր չղջիկները հիվանդության ակնհայտ նշաններ չեն ցուցաբերում[13]:

Նիպա վիրուսի թռչող աղվեսներից խոզերին փոխանցումը, ենթադրվում է, պայմանավորված է Մալայզիայի թերակղզում չղջիկների բնակավայրերի և խոզանոցների միջև համընկնմամբ: Մեկ բռնկման ժամանակ մրգատու այգիները գտնվում էին խոզանոցին մոտ, ինչը թույլ էր տալիս մեզի, կղանքի և մասամբ կերած մրգերի թափվել խոզերի վրա[14]: Հետահայաց ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ վիրուսի տարածումը խոզերի մեջ կարող էր տեղի ունենալ Մալայզիայում 1996 թվականից ի վեր[15]: 1998 թվականի ընթացքում վիրուսի տարածմանը նպաստել է վարակված խոզերի տեղափոխումը այլ ֆերմաներ, որտեղ տեղի են ունեցել նոր բռնկումներ[16]:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Сергеев В. А., Непоклонов Е. А., Алипер Т. И. Вирусы и вирусные вакцины. — М. : Библионика, 2007. — С. 381—382. — ISBN 5-98685-012-2.
  2. ↑ «Список микроорганизмов, токсинов, оборудования и технологий, подлежащих экспортному контролю : [утв. Указом Президента РФ от 20 августа 2007 г. № 1083] : офиц. текст : по состоянию на 1 июня 2016 г. :».
  3. ↑ «Nipah virus». www.who.int (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021-08-23-ին. Վերցված է 2022-03-18-ին.
  4. ↑ Борта, Юлия (2021-02-03). «Убийственный Нипах. Что известно о смертельно опасном вирусе из Малайзии?». AiF (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021-09-14-ին. Վերցված է 2024-11-03-ին.
  5. ↑ Field, H; Young, P; Yob, JM; Mills, J; Hall, L; MacKenzie, J (2001). «The natural history of Hendra and Nipah viruses». Microbes and Infection. 3 (4): 307–14. doi:10.1016/S1286-4579(01)01384-3. PMID 11334748.
  6. ↑ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (1999 թ․ ապրիլի 30). «Update: outbreak of Nipah virus—Malaysia and Singapore, 1999». Morbidity and Mortality Weekly Report. 48 (16): 335–7. PMID 10366143.
  7. ↑ Lai-Meng Looi; Kaw-Bing Chua (2007). «Lessons from the Nipah virus outbreak in Malaysia» (PDF). The Malaysian Journal of Pathology. 29 (2): 63–67. PMID 19108397. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 30-ին.
  8. ↑ «СМИ: вспышку смертельного вируса Нипах зафиксировали в Индии - Общество - ТАСС». Արխիվացված օրիգինալից 2021-09-05-ին. Վերցված է 2021-09-05-ին.
  9. ↑ «В Индии у летучих мышей обнаружили признаки смертельного вируса». РБК (газета). 2021-06-27. Արխիվացված օրիգինալից 2021-06-27-ին. Վերցված է 2021-06-27-ին.
  10. ↑ В Индии обнаружили симптомы смертельного вируса Nipah у 11 человек Archive copy Wayback Machine-ի միջոցով: на сайте https://www.interfax.ru/ Archive copy Wayback Machine-ի միջոցով:
  11. ↑ «Nipah virus: Kerala state issues alert after 14-year-old dies». BBC News (բրիտանական անգլերեն). 2024-07-21. Արխիվացված օրիգինալից 2024-07-22-ին. Վերցված է 2024-07-22-ին.
  12. ↑ «Зафиксирован первый смертельный случай от нового вируса «Нипах»». Lenta.RU (ռուսերեն). Վերցված է 2026-01-25-ին.
  13. ↑ «The other virus that worries Asia». www.bbc.com (բրիտանական անգլերեն). 2021-01-12. Վերցված է 2026-02-16-ին.
  14. ↑ Chua KB, Chua BH, Wang CW (2002). "Anthropogenic deforestation, El Niño and the emergence of Nipah virus in Malaysia". The Malaysian Journal of Pathology. 24 (1): 15–21. PMID 16329551.
  15. ↑ Field H, Young P, Yob JM, Mills J, Hall L, MacKenzie J (2001). "The natural history of Hendra and Nipah viruses". Microbes and Infection. 3 (4): 307–14. doi:10.1016/S1286-4579(01)01384-3. PMID 11334748.
  16. ↑ «Nipah virus fact sheet». www.who.int (անգլերեն). Վերցված է 2026-02-16-ին.
Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նիպահ (վիրուս)» հոդվածին։
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նիպահ (վիրուս)» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Նիպահ_(վիրուս)&oldid=10685286» էջից