Նիկողայոս V

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիկողայոս V
Nicolaus PP. V
Paus Nicolaas V door Peter Paul Rubens.jpg
208-րդ Հռոմի պապ
1447թվականի մարտի 6 — 1455թվականի մարտի 24
Եկեղեցի՝ Հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցի
Նախորդող՝ Եվգինեոս IV
Հաջորդող Կալիստոս III
 
Կրթություն Բոլոնիայի համալսարան
Մասնագիտություն հոգևորական, գրադարանավար և կաթոլիկ քահանա
Ծննդյան անուն Թոմմազո Պարենտուչելլի
Բնօրինակ անուն
ծննդյան պահին:
Tommaso Parentucelli
Ծնունդ նոյեմբերի 15, 1397(1397-11-15) (622 տարեկան)
Ջենովայի հանրապետություն
Մահ մարտի 24, 1455[1] (57 տարեկանում)
Հռոմ
Թաղված է Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճար, Vatican Grotto
Հոգևոր աստիճանի ընդունում 1422
Եպիսկոպոսական ձեռնադրություն 1444
C o a Nicolaus V.svg|

Նիկողայոս V (լատ.՝ Nicolaus PP. V, աշխարհիկ անունը՝ Թոմմազո Պարենտուչելլի, իտալ.՝ Tommaso Parentucelli; ենթադր. նոյեմբերի 15, 1397[1], Սարցանա, Սպեցիա, Լիգուրիա, Իտալիա - մարտի 24, 1455[1], Հռոմ, Պապական մարզ )՝ Հռոմի պապ 1447 թվականի մարտի 6-ից մինչև 1455 թվականի մարտի 24-ը:

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմմազո Պարենտուչելլին ծնվել է 1397 կամ 1398 թվականի նոյեմբերի 15-ին Սարցանայում (Լիգուրիա), բժշկի ընտանիքում: Հայրը մահացել էր, երբ նա դեռ պատանի էր: Սովորել է Բոլոնյայում և Ֆլորենցիայում՝ 1422 թվականին ստանալով աստվածաբանության աստիճան: Լինելով երիտասարդ վանական՝ ծառայել է կարդինալ Նիկկոլո Ալբերգատիի՝ Ֆլորենտական ունիայի համահեղինակներից մեկի մոտ: Նշանակվելով Բոլոնյայի եպիսկոպոս՝ Պարենտուչելլին կատարել է պապական լեգատի գործառույթներ Գերմանիայում և Նեապոլում:

Պապություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմմազոյի հաջող դիվանագիտական կարիերան նրա համար բարձր պաշտոն ապահովեց. Հռոմ վերադառնալով՝ նա պապական կոնկլավի կողմից 1447 թվականին ընտրվեց Հռոմի պապ: Նա ընդունեց Նիկողայոս V անունը՝ ի պատիվ իր բարերար Նիկկոլո Ալբերգատիի:

Նրա պոնտիֆիկատի ութ տարիները կարևոր դեր խաղացին համաշխարհային քաղաքական, գիտական և գրականության պատմության մեջ: Նա նշանակալիորեն նպաստեց Վիեննայի կոնկորդատների կնքմանը. այդ պայմանագրերը (1448) կանոնակարգում էին պապության և գերմանական իշխանությունների միջև եղած փոխհարաբերությունները: Նա մարդ էր առանց անձնական մեծ ամբիցիաների, ով խոնարհվում էր անտիկ ավանդույթների առջև: Համարվում է Վատիկանի գրադարանի, որը մինչև այսօր էլ դասական գրականության ձեռագրերի ամենաարժեքավոր հավաքածուն է, հիմնադիրը:

1450 թվականը հոբելյանական տարի էր Հռոմի համար, և բազմաթիվ ուխտավորների նվիրաբերությունները նպաստեցին քաղաքի մշակութային զարգացմանը: 1452 թվականի մարտին նա Սուրբ Պետրոսի տաճարում Ֆրիդրիխ III-ին թագադրեց որպես Հռոմեական Սրբազան Կայսրության կայսր: Հռոմում Նիկողայոս V-ը ներկայացնում էր Վերածննդի դարաշրջանի թարմ ոգին: Նրա առաջին խնդիրը դարձավ քաղաքի պաշտպանական կառույցների ամրապնդումը, նոր փողոցների անցկացումը և ջրամատակարարման վերականգնումը:

Նիկողայոս V-ը ձգտում էր խաղաղություն հաստատել քրիստոնյաների շրջանում: 1452 թվականին հրապարակել է Romanus Pontifex բուլլան, որը վավերացնում էր պորտուգալացիների կողմից աֆրիկյան հողերի նվաճումը և այդտեղի բնակիչների ստրկացումը: Բուլլան պորտուգալացիներին թույլատրում էր հավակնել նաև Արևմտյան Աֆրիկայի հողերին և բռնազավթել դրանք: 1453 թվականի մայիսի 23-ին 53-օրյա պաշարումից հետո թուրքական զորքերի կողմից Կոստանդնուպոլիսը: Քրիստոնեական Բյուզանդական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալ: Այդ լուրը ցնցեց Եվրոպան, բայց Նիկողայոս V-ի ջանքերը՝ խաչակրաց արշավանք սկսել Օսմանյան կայսրության դեմ աջակցության չարժանացան թագավորական պալատներում: Կյանքի վերջին տարիները հոդատապով տառապող պապը նվիրեց արվեստի գործերով Հռոմը զարդարելուն: Նա ցանկանում էր վերակառուցել Վատիկանյան տաճարը, բայց դրան ո՛չ նրա ուժերը, ո՛չ միջոցները չհերիքեցին: Ոմն Ստեֆանո Պորկարո անդադար դավադրություններ էր նյութում Պապի դեմ: Մի քանի անգամ պապական պահակախմբի կողմից բռնվելով՝ նա ներման արժանացավ: Պապը նույնիսկ նրան պարգևատրեց ոսկով և նշանակեց Կամպանյայի նահանգապետ: Չնայած դրան, Պորկարոն վերադարձավ Հռոմ, որպեսզի կրկին հակապապական դավադրություն կազմակերպի. այդ ժամանակ Նիկողայոս V-ը նրան մահվան դատապարտեց: Հումանիստները Հռոմում պապական այդ որոշումը որակեցին որպես անտիկ փիլիսոփայության կողմից պրոպագանդվող իդեալներին հակասող որոշում:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիկողայոս V-ը մահացել է 1455 թվականի մարտի 24-ին: Ըստ ավանդության, մահվան մահիճում նա արտաբերել է՝ «Որպես սարցանացի Թոմմազո, ես մեկ օրվա մեջ ավելի երջանիկ եմ եղել, քան այժմ՝ մեկ տարում»:

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Николай, римские папы»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  • Cheetham, Nicolas (1983). Keeper of the Keys: A History of the Popes from St. Peter to John Paul II. Charles Scribner’s Sons. ISBN 0-684-17863-X.
  • Duffy, Eamon (1997). Saints and Sinners: A History of the Popes (2nd ed.). Yale University Press. ISBN 0-300-07332-1.
  • Filelfo, Francesco; Robin, Diana (2009). Odes. Harvard University Press. p. 370. ISBN 978-0-674-03563-8.
  • Gregorovius, Ferdinand; Hamilton, Annie (1900). History of the City of Rome in the Middle Ages. Cambridge University Press.
  • Hay, Denys (1995). The Italian Renaissance in its historical background. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29104-6.
  • Hollingsworth, Mary (1995). Patronage in Renaissance Italy: From 1400 to the Early Sixteenth Century. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5287-0.
  • Sider, Sandra (2005). Handbook to Life in Renaissance Europe. Oxford University Press. ISBN 0-8160-5618-8.
  • Stogre, Michael (1992). That the World may Believe: The Development of Papal Social Thought on Aboriginal Rights. Médiaspaul. ISBN 2-89039-549-9.
  • Terpstra, Gregory (1995). Lay Confraternities and Civic Religion in Renaissance Bologna. Cambridge University Press. ISBN 0-521-48092-2.
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 AA.VV. Encyclopedia of Popes — 2000.