Նիկոլաուս Լենաու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիկոլաուս Լենաու
գերմ.՝ Nikolaus Lenau
Nikolaus Lenau (Friedrich Amerling).jpg
Ծնվել էօգոստոսի 13, 1802(1802-08-13)[1][2][3][…]
ԾննդավայրLenauheim, Տիմիշ, Ավստրո-Հունգարիա[1][4]
Վախճանվել էօգոստոսի 22, 1850(1850-08-22)[1][2][5][…] (48 տարեկան)
Վախճանի վայրOberdöbling, Դյոբլինգ, Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[1][4]
ԳերեզմանWeidling Cemetery[6]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող և բանաստեղծ-փաստաբան
Լեզուգերմաներեն
ԱզգությունԱվստրիացիներ
ՔաղաքացիությունFlag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիական կայսրություն
ԿրթությունՎիեննայի համալսարան
ԱնդամակցությունQ21406862?
Niembsch Lenau 1833.jpg
Nikolaus Lenau Վիքիպահեստում

Նիկոլաուս Լենաու (գերմ.՝ Nikolaus Lenau, իսկական անուն-ազգանունը՝ Նիկոլաուս Ֆրանց Նիմբշ, էդլեր ֆոն Շտրելենաու, օգոստոսի 13, 1802(1802-08-13)[1][2][3][…], Lenauheim, Տիմիշ, Ավստրո-Հունգարիա[1][4] - օգոստոսի 22, 1850(1850-08-22)[1][2][5][…], Oberdöbling, Դյոբլինգ, Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[1][4]), ավստրիացի ռոմանտիկ բանաստեղծ։ Համարվում է «համաշխարհային վշտի» գերմանալեզու խոշորագույն երգիչը և Ավստրիայի մեծագույն քնարերգուն[7][8][9]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել ու մեծացել է աղքատացած ազնվականի ընտանիքում (հայրը տարվել էր մոլեխաղերով ու տանուլ տվել ունեցվածքը)։ Վիեննայում ու Հայդելբերգում ուսումնասիրել է իրավունք, փիլիսոփայություն, բժշկագիտություն, ուսանողության տարիներին մտերմացել Գուստավ Շվաբի և նրա բանաստեղծական դպրոցի այլ ներկայացուցիչների հետ։ 1831 թվականին բնակություն է հաստատել Շտուտգարտում, որտեղ աշխատակցել է Իոհան Ֆրիդրիխ Կոտտիի համբավավոր Morgenblatt für gebildete Stände ամսագրին։ Հաջորդ տարում լույս է ընծայել միանգամից երկու բանաստեղծական ժողովածու՝ Gedichte-ն և Schilflieder-ը (1832 թ.), որոնք արժանացել են ջերմագին ընդունելության և նրան բերել են «գերմանական Բայրոնի» համբավ։ Լենաուի բանաստեղծությունները սրտեր էին գրավում մելամաղձիկ տրտմությամբ, բնության գողտրիկ պատկերներով, ապշեցուցիչ երաժշտականությամբ[10]։ Գրականագետներն ու ընթերցողները առանձնապես բարձր են գնահատել նրա Savonarola (1837) և Neuere Gedichte (1938) ժողովածուներում ամփոփված ստեղծագործությունները։

Բանաստեղծի ներաշխարհի վրա հսկայական ու ճակատագրական ազդեցություն է գործել անպատասխան սերը, որ տածել է իր ընկերոջ կնոջ՝ Սոֆի ֆոն Լևենթալի (Sophie von Löwenthal; 1810-1889) նկատմամբ։ Այդ հողի վրա նա հիվանդացել է, 1844 թվականի հոկտեմբերին՝ վաղ առավոտյան դուրս է նետվել տան պատուհանից (հավանաբար ցանկացել է վերջ տալ կյանքին)։ Այդ դեպքից հետո վեց տարի պահվել է Վիեննայի մոտ գտնվող Օբերդյոբլինգի հոգեբուժարանում, որտեղ էլ 1850 թվականին՝ 48 տարեկան հասակում կնքել է իր մականացուն։ Թաղվել է Վայդլինգում՝ Կալենբերգ սարի լանջին[11]։

Հիշատակ և մեծարանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1854 թվականին հրատարակվել է Նիկոլաուս Լենաուի կյանքի պատմությանը նվիրված առաջին գիրքը, որի հեղինակը նրա ընկերն էր՝ Լյուդվիգ Ավգուստ Ֆրանկլը (Գերմաներեն): 1891-ին վերջինս լույս է ընծայել բանաստեղծի օրագրություններն ու նամակները։ Մինչ այդ՝ 1855 թվականին լույս էր տեսել Լենաուի ստեղծագործությունների քառահատոր ժողովածուն, որը կազմել էր Անաստազիուս Գրյունը։ Այդ նույն տարում Ֆերդինանդ Կյուռնբերգերը գրել է «Ամերիկայից հոգնածը» երգիծավեպը, որի գլխավոր հերոսի նախատիպ է հանդիսացել Լենաուն[12]։

Լենաուի ստեղծագործությունը ազդեցություն է գործել նշանավոր փիլիսոփաներ Կիերկեգորի ու Նիցշեի վրա. նրանք բարձր են գնահատել ավստրիացի բանաստեղծի պոեզիան։

Լենաուի պոեմների հիման վրա կինոռեժիսոր Մարսել Լ'Էրբիեն նկարահանել է «Դոն Ժուանն ու Ֆաուստը» գեղարվեստական կինոնկարը (1922)։ Բանաստեղծի կյանքի ուշագրավ դրվագներն արտացոլված են Պետեր Հերտլինգի «Նիմբշ» վեպում (1964)։

Լենաուի բանաստեղծությունների տեքստերի հիման վրա երգեր են գրել Ֆելիքս Մենդելսոնը, Ֆաննի Մենդելսոնը, Ռոբերտ Շումանը, Ֆերենց Լիստը, Հուգո Վոլֆը, Ռիխարդ Շտրաուսը, Առնոլդ Շյոնբերգը, Ալբան Բերգը, Անտոն Ռուբինշտեյնը, Նիկոլայ Մետները, Չարլզ Այվզը, Ռոբերտ Ֆրանցը և այլ կոմպոզիտորներ։

Նիկոլաուս Լենաուի անունով են կոչվել Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի մեկական փողոց ու զբոսայգի։ Տրանսիլվանյան այն գյուղը, որտեղ ծնվել է բանաստեղծը, 1926 թվականին վերանվանվել է՝ կոչվելով նրա պատվին։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Nächtliche Wanderung. 1830.
  • Die Heideschenke.
  • Winternacht. 1848.
  • Der Unbeständige. 1822.
  • Abschied. Lied eines Auswanderers. 1823.
  • Die drei Indianer. 1832.
  • Schilflieder. 1832
  • Polenlieder. 1835.
  • Faust. Ein Gedicht. 1836
  • Savonarola. 1837.
  • Stimme des Kindes. 1838.
  • In der Neujahrsnacht. 1840.
  • Die Drei. 1842.
  • Die Albigenser. 1842.
  • Waldlieder. 1843.
  • Blick in den Strom. 1844.
  • Eitel nichts! 1844.
  • Don Juan (Fragmento), 1844.
  • Der Postillion 1835.
  • Bitte. 1832.
  • Einsamkeit (Hast du schon je dich ganz allein gefunden).
  • An die Entfernte (Diese Rose pflück ich hier).
  • Cimbal und Harfe. ausgewählte Gedichte, Hans Maria Loew (Hrsg.), Bergland Verlag, Wien 1957.

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Рубинова Е. Я. Ленау // Краткая литературная энциклопедия (ռուս.)М.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 4. — С. 113—115.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 Wurzbach D. C. v. Niembsch Edler von Strehlenau, Nikolaus (գերմ.) // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 20. — S. 324.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Ленау Николаус // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 Encyclopædia Britannica
  6. https://www.pfarre-weidling.at/uploads/friedhof/Friedhofsbuch.pdf
  7. Lenau. // The Encyclopedia Americana. Vol. 17. New York - Chicago, 1951. P. 248.
  8. Spiegel on-line
  9. Encyclopedia of the Romantic Era, 1760-1850 de Christopher John Murray, ed. Taylor & Francis, 2004
  10. Lenau's Don Juan (1851) werd door Richard Strauss verwerkt in een symfonische compositie. Ook andere componisten als Othmar Schoeck en Anton Rubinstein zetten gedichten van Lenau op muziek.
  11. «Вена»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  12. George A. Mulfinger: Ferdinand Kürnberger’s Roman «Der Amerikamüde», dessen Quellen und Verhältnis zu Lenaus Amerikareise, Philadelphia 1903

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • E. Castle (2 vols., 1900).
  • E. Castle, Lenau und die Familie Löwenthal (1906).
  • Ludwig August Frankl Ein Lenaus Biographie (1854, 2nd ed,, 1885).
  • L. A. Frankl, Lenaus Tagebuch und Briefe an Sophie Löwenthal (1891).
  • M. Koch, Krschner's Deutsche Nationalliteratur, vols. 154-155 (1888).
  • A. Marchand, Les Poètes lyriques de l'Autriche (1881).
  • L. Roustan, Lenau et son temps (1898).
  • A. Schlossar, Lenaus Briefe an die Familie Reinbeck (1896).
  • A. X. Schurz, Lenaus Leben, grosstenteils aus des Dichters eigenen Briefen (1855).

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիդարանի պատկերանիշը
Գերմաներեն Վիքիդարանում կա այս հոդվածին վերաբերող բնօրինակ տեքստ:
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Վիքիդարանի պատկերանիշը
Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝
Նիկոլաուս Լենաու