Jump to content

Ներհիվանդանոցային վարակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ներհիվանդանոցային վարակ
Ենթակատեգորիաhealthcare-associated infection, adverse effect Խմբագրել Wikidata
Բժշկական մասնագիտությունվարակաբանություն Խմբագրել Wikidata
Handled, miti­ga­ted, or managed byinfection control Խմբագրել Wikidata
Հակառակըcommunity-acquired infection Խմբագրել Wikidata

Ներհիվանդանոցային վարակ (հունարեն՝ nosokomeion բառից), ձեռք է բերվում հիվանդանոցում կամ այլ առողջապահական հաստատությունում[1]:

Հիվանդանոցային և ոչ հիվանդանոցային միջավայրերը ընդգրկելու համար այն երբեմն անվանում են առողջապահական հաստատությամբ պայմանավորված վարակ[2]: Նման վարակը կարող է ձեռք բերվել հիվանդանոցում, խնամքի տանը, վերականգնողական կենտրոնում, ամբուլատոր կլինիկայում, ախտորոշիչ լաբորատորիայում կամ այլ կլինիկական միջավայրերում[3][4]։

Մի շարք գործընթացներ կարող են աղտոտման պատճառ դառնալ վիրահատարաններում և հիվանդանոցային պայմաններում գտնվող այլ տարածքների համար[2][5]։ Վարակը կլինիկական պայմաններում տարածվում է տարբեր եղանակներով: Բուժաշխատողները նույնպես տարածում են վարակը, ինչպես նաև աղտոտված սարքավորումները, անկողնային պարագաները կամ օդի կաթիլները: Վարակը կարող է առաջանալ արտաքին միջավայրից, մեկ այլ վարակված հիվանդից, վարակված անձնակազմից կամ որոշ դեպքերում վարակի աղբյուրը չի որոշվում: Որոշ դեպքերում միկրոօրգանիզմը առաջացել է հիվանդի սեփական մաշկի միկրոբիոտայից ՝ դառնալով օպորտունիստական, վիրահատությունից կամ այլ միջամտություններից հետո, որոնք խաթարում են մաշկի պաշտպանիչ պատնեշը կամ իմունային համակարգը: Չնայած հիվանդը կարող է վարակվել իր սեփական մաշկից, վարակը դեռևս համարվում է հիվանդանոցային, քանի որ այն զարգանում է առողջապահական հաստատություններում[3]:

Արդյունք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2002 թվականի ընթացքում Միացյալ Նահանգներում Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները գնահատել են, որ առողջապահության հետ կապված մոտ 1.7 միլիոն վարակ է գրանցվել բոլոր տեսակի միկրոօրգանիզմներից, այդ թվում՝ բակտերիաներից և սնկերից։ Դրանցից մոտ 99,000-ը մահվան պատճառ են դարձել կամ նպաստել են դրան[6]։ Եվրոպայում, որտեղ անցկացվել են ներհիվանդանոցային հարցումներ, գրամ-բացասական վարակների կատեգորիան, ըստ գնահատականների, կազմում է տարեկան վարակիչ հիվանդություններով պայմանավորված 25,000 մահերի երկու երրորդը[7]։ Ներհիվանդանոցային վարակները կարող են առաջացնել ծանր թոքաբորբ և միզուղիների, արյան շրջանառության և մարմնի այլ մասերի վարակներ[2][4]։ Շատ տեսակներ ցուցաբերում են հակամանրէային կայունություն, ինչը կարող է բարդացնել բուժումը[8]։

Մեծ Բրիտանիայում 2017 թվականին մոտ 300,000 հիվանդ է տուժել, և դա, ըստ գնահատականների, Ազգային առողջապահական ծառայությանը տարեկան արժեցել է մոտ 1 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ[9]։

Տեսակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարուցիչներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատճառ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոխանցում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջերս ներհիվանդանոցային վարակների կապում են ներանոթային կաթետերների հետ[11]։ Այս բարդության դեմ պայքարելու համար կիրառվում են ներանոթային հակամանրէային թերապիա կոչվող միջամտություններ, որոնք կարող են նվազեցնել արյան միջոցով փոխանցվող հակաբիոտիկների ազդեցությանը չենթարկված վարակները[12]: Հակաբիոտիկների, այդ թվում՝ էթանոլի ներմուծումը կաթետերի մեջ (առանց այն արյան մեջ լցնելու) նվազեցնում է կենսաթաղանթների առաջացումը:

Փոխանցման ուղիների նշանակությունը
Ուղի Նկարագրություն
Կոնտակտային փոխանցում Ներհիվանդանոցային վարակների փոխանցման ամենակարևոր և հաճախակի ուղին անմիջական շփումն է։
Կաթիլային փոխանցում Վարակի փոխանցումը տեղի է ունենում, երբ վարակված անձից մանրէներ պարունակող կաթիլները կարճ հեռավորության վրա տարածվում են օդում և նստում հիվանդի մարմնի վրա։ Կաթիլների առաջացման աղբյուր են հազը, փռշտոցը, ինչպես նաև որոշակի միջամտություններ, օրինակ՝ բրոնխոդիտումը։
Օդակաթիլային փոխանցում Տարածումը կարող է լինել օդակաթիլային(փոքր մասնիկային մնացորդ՝ գոլորշիացված կաթիլներից, որոնք պարունակում են միկրոօրգանիզմներ և երկար ժամանակ մնում են օդում կախված վիճակում), կամ վարակիչ նյութ պարունակող փոշու մասնիկներ: Այս կերպ տեղափոխվող միկրոօրգանիզմները կարող են լայնորեն տարածվել օդային հոսանքներով և կարող են ներշնչվել զգայուն տիրոջ կողմից՝ կախված շրջակա միջավայրի գործոններից։ Հետևաբար, օդակաթիլային փոխանցումը կանխելու համար անհրաժեշտ են հատուկ օդային մշակում և օդափոխություն: Օդակաթիլային փոխանցմամբ փոխանցվող միկրոօրգանիզմներից են Legionella-ն, Mycobacterium tuberculosis-ը և rubeola ու varicella վիրուսները:
Մեխանիկական փոխանցում Վերաբերում է այն միկրոօրգանիզմներին, որոնք փոխանցվում են տիրոջը (հյուրընկալողին) աղտոտված միջանկյալ առարկաների միջոցով, ինչպիսիք են սնունդը, ջուրը, դեղամիջոցները, սարքերը և սարքավորումները։
Տրանսմիսիվ փոխանցում Տեղի է ունենում, երբ միկրոօրգանիզմներն փոխանցվում են այնպիսի միջատների կողմից, ինչպիսիք են մոծակները, ճանճերը, առնետները և այլ վնասատուները։

Կոնտակտային փոխանցումը բաժանվում է երկու ենթախմբի՝ անմիջական կոնտակտային փոխանցում և անուղղակի կոնտակտային փոխանցում։

Կոնտակտային փոխանցման ուղիներ
Ուղի Նկարագրություն
Ուղղակի Սա ենթադրում է մարմնի մակերեսից մարմնի մակերես ուղիղ շփում և միկրոօրգանիզմների ֆիզիկական փոխանցում զգայուն տիրոջ և վարակված կամ գաղութացված անձի միջև, օրինակ՝ երբ մարդը շրջում է հիվանդին, լողացնում է նրան կամ կատարում է այլ հիվանդների խնամքի գործողություններ, որոնք պահանջում են անմիջական անձնական շփում: Անմիջական կոնտակտային փոխանցումը կարող է տեղի ունենալ նաև երկու հիվանդների միջև, որոնցից մեկը հանդիսանում է վարակիչ միկրոօրգանիզմների աղբյուր, իսկ մյուսը՝ զգայուն :
Անուղղակի Սա ենթադրում է զգայուն տիրոջ շփումը վարակված միջանկյալ առարկայի հետ, որը սովորաբար անշունչ է, ինչպիսիք են վարակված գործիքները, ասեղները կամ վիրակապերը, կամ վարակված ձեռնոցները։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ում հիվանդությունների փոխանցման մեջ ներգրավված է եղել ֆիզիոլոգիական լուծույթով լվացման ներարկիչների, սրվակների և պարկերի ոչ պատշաճ օգտագործումը, նույնիսկ այն դեպքում, երբ առողջապահության աշխատողները հասանելիություն ունեին ձեռնոցների, միանգամյա օգտագործման ասեղների, ներերակային սարքերի և լվացման սարքերին[13]:

Հիվանդի զգայունությունը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարակի փոխանցման նվազեցմանը զուգընթաց, անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև հիվանդների հակվածությունը ներհիվանդանոցային վարակների նկատմամբ: Հիվանդներին վարակների ավելի մեծ ռիսկի ենթարկող գործոններն են՝

  1. Իմունաճնշիչ դեղամիջոցները, ինչպիսիք են գլյուկոկորտիկոիդները կամ իմունաճնշիչ դեղամիջոցների ընդունումը՝ որպես քաղցկեղի, օրգանների փոխպատվաստման կամ աուտոիմուն հիվանդությունների բուժման մաս[14]:
  2. Իմունիտետի թուլացում՝ պայմանավորված այնպիսի հիվանդություններով, ինչպիսիք են արյունաբանական չարորակ ուռուցքը, առաջնային իմունային անբավարարությունը, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը կամ ծանր հիվանդությունները[15], ներառյալ ծանր COVID-19-ը[2][14]։
  3. Բնական պաշտպանությունը խախտող մշտական սարքերի առկայություն, ներառյալ էնդոտրախեալ խողովակները, կենտրոնական երակային կաթետերները և միզուղիների կաթետերները։
  4. Հակաբիոտիկների օգտագործումը ինքնին չի մեծացնում հիվանդանոցային վարակների ռիսկը, բայց նպաստում է հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ կայուն օրգանիզմների տարածվածությանը ներհիվանդանոցային վարակներով հիվանդների շրջանում[4]։

Սարքով պայմանավորված վարակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաշվի առնելով ինվազիվ սարքերի և ներհիվանդանոցային վարակների միջև եղած կապը, նման վարակները սահմանազատելու համար օգտագործվում են հատուկ տերմիններ՝ վերահսկումը և կանխարգելումը հնարավոր դարձնելու համար: Սարքով պայմանավորված վարակներից են արհեստական շնչառության սարքով պայմանավորված թոքաբորբը, կաթետերով պայմանավորված արյան հոսքի վարակները և միզուղիների վարակները, բորբոքումը[16]։

Կանխարգելում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդանոցային վարակի վերահսկումը նշանակում է առողջապահության ոլորտներում որակի ապահովման / որակի վերահսկման միջոցառումների իրականացում, և ապացույցների վրա հիմնված կառավարումը կարող է լինել իրագործելի մոտեցում: Ներհիվանդանոցային թոքաբորբ ունեցողների համար հիվանդանոցի օդի որակի վերահսկումը և ստուգումը պետք է լինեն կառավարման օրակարգում, մինչդեռ հիվանդանոցային ռոտավիրուսային վարակի դեպքում պետք է կիրառվի ձեռքերի հիգիենայի արձանագրություն[17][18][19][20]։

Ներհիվանդանոցային վարակների թիվը նվազեցնելու համար Մերիլենդ նահանգը ներդրեց Մերիլենդի հիվանդանոցային հիվանդությունների ծրագիրը, որը նախատեսում է ֆինանսական պարգևատրումներ և տույժեր առանձին հիվանդանոցների համար։ Ծրագրի առաջին երկու տարիների ընթացքում նահանգի կողմից հետևվող բոլոր ներհիվանդանոցային հիվանդությունների (ներառյալ ծրագրով չընդգրկվածները) բարդությունների մակարդակը նվազել է 15.26%-ով[21]։

Սանիտարական պայմաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդանոցներն ունեն սանիտարական կանոնակարգեր՝ համազգեստի, սարքավորումների ախտահանման, լվացման և այլ կանխարգելիչ միջոցառումների վերաբերյալ: Բժշկական անձնակազմի կողմից ձեռքերի մանրակրկիտ լվացումը և/կամ սպիրտային քսուքների օգտագործումը յուրաքանչյուր հիվանդի հետ շփումից առաջ և հետո ներհիվանդանոցային վարակների դեմ պայքարի ամենաարդյունավետ միջոցներից մեկն է[22]: Հակամանրէային դեղամիջոցների ավելի զգույշ օգտագործումը նույնպես համարվում է կարևոր[2]: Քանի որ ներհիվանդանոցային վարակների մեծ մասը, որոնք առաջանում են մեթիցիլին-կայուն Staphylococcus aureus-ի, մեթիցիլին-զգայուն Staphylococcus aureus-ի և Clostridioides difficile-ի նման մանրէներից, առաջանում են այդ կանոնակարգերի խախտման հետևանքով, հաճախ հիվանդները բժշկական անփութության հայցեր են ներկայացնում տվյալ հիվանդանոցի դեմ[4]:

Մակերեսների ախտահանումը առողջապահական միջավայրերում ներհիվանդանոցային վարակների նվազեցմանն ուղղված վերահսկողության միջոցառումների մի մասն է: Ժամանակակից ախտահանման մեթոդները, ինչպիսիք են ածխաթթու գազի համակարգերում չհրկիզվող ալկոհոլային գոլորշին, արդյունավետ են եղել գաստրոէնտերիտի, մեթիցիլին-կայուն Staphylococcus aureus-ի և գրիպի հարուցիչների դեմ: Կլինիկորեն ապացուցված է, որ ջրածնի պերօքսիդի գոլորշու օգտագործումը նվազեցնում է վարակի մակարդակը և ձեռքբերման ռիսկը: Ջրածնի պերօքսիդը արդյունավետ է Clostridioides difficile-ի դեմ, մինչդեռ սպիրտը անարդյունավետ է[23]։ Ուլտրամանուշակագույն մաքրող սարքերը կարող են օգտագործվել Clostridioides difficile-ով կամ methicillin-կայուն Staphylococcus aureus-ով վարակված հիվանդների սենյակները դուրս գրվելուց հետո ախտահանելու համար[2]:

Սանիտարական կանոնակարգին հակառակ, հիվանդներին հնարավոր չէ ամբողջությամբ մեկուսացնել վարակիչ նյութերից: Ավելին, հիվանդներին հաճախ նշանակվում են հակաբիոտիկներ և այլ հակամանրէային դեղամիջոցներ՝ հիվանդությունը բուժելու համար[24]:

Մանրէազերծում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանրէազերծումը չի սահմանափակվում միայն ախտահանմամբ։ Այն ոչնչացնում է սարքավորումների և մակերեսների վրա գտնվող բոլոր միկրոօրգանիզմները՝ քիմիական նյութերի, իոնացնող ճառագայթման և այլնի միջոցով[25]։

Մեկուսացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն միկրոօրգանիզմների փոխանցումը տարբեր ուղիներով կանխելու համար նախատեսված մեկուսացնող միջոցների կիրառումն է։

Ձեռքերի լվացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձեռքերի հաճախակի լվացումը համարվում է ամենակարևոր միջոցը՝ հիվանդի մաշկային միկրոֆլորան կամ մեկ վայրից մյուսին փոխանցման ռիսկերը նվազեցնելու համար: Ձեռքերի հնարավորինս արագ և մանրակրկիտ լվացումը հիվանդների հետ շփումների միջև, արյան, մարմնի հեղուկների, արտազատուկների, արտաթորանքների և դրանցով աղտոտված սարքավորումների կամ առարկաների հետ շփումից հետո վարակի վերահսկման և մեկուսացման միջոցառումների կարևոր բաղադրիչ է: Իմունային անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում ներհիվանդանոցային վարակների տարածումը կապված է առողջապահության աշխատողների ձեռքերի աղտոտման հետ դեպքերի գրեթե 40%-ում: Աշխատողների համար այս խնդիրը հաղթահարելու լավագույն միջոցը ձեռքերի հիգիենայի ճիշտ ընթացակարգերի կիրառումն է, այդ պատճառով ԱՀԿ-ն 2005 թվականին մեկնարկել է Հիվանդների անվտանգության համընդհանուր մարտահրավերը[26]:

Առողջապահության աշխատողների ձեռքերին կարող են առկա լինել միկրոօրգանիզմների երկու կատեգորիա՝ անցողիկ և մշտական։ Առաջինը ներկայացված է աշխատողների կողմից շրջակա միջավայրից վերցված միկրոօրգանիզմներով, որոնց մեջ պարունակվող մանրէները կարող են գոյատևել մարդու մաշկի վրա և երբեմն աճել։ Երկրորդ խումբը ներկայացված է մաշկի մակերեսին ապրող մշտական միկրոօրգանիզմներով։ Դրանք կարող են գոյատևել մարդու մաշկի վրա և ազատորեն աճել դրա վրա։ Դրանք ունեն ցածր ախտածնություն և վարակի մակարդակ։ Աշխատողների մաշկը գաղութացված է 3.9%-ով։ Մշտական մանրէներն են՝ Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus hominis և Micrococcus, Propionibacterium, Corynebacterium, Dermabacter և Pittosporum spp., մինչդեռ անցողիկ օրգանիզմներն են Staphylococcus aureus-ը, Klebsiella pneumoniae-ն, ինչպես նաև Acinetobacter, Enterobacter և Candida spp.: Ձեռքերի հիգիենայի նպատակն է վերացնել անցողիկ ֆլորան՝ ձեռքերը մանրակրկիտ և պատշաճ կերպով լվանալու միջոցով՝ օգտագործելով տարբեր տեսակի օճառներ և սպիրտային հիմքով գելեր: Ձեռքերի հիգիենայի պրակտիկայում հայտնաբերված հիմնական խնդիրները կապված են լվացարանների բացակայության և ձեռքերը լվանալու ժամանակատար գործընթացի հետ: Այս խնդիրը լուծելու հեշտ միջոց կարող է լինել սպիրտային հիմքով ձեռքի քսուկների օգտագործումը, քանի որ դրանք ավելի արագ են կիրառվում՝ համեմատած ճիշտ ձեռքերի լվացման հետ[27]:

Հիվանդների ձեռքերի լվացման բարելավումը նույնպես ցույց է տվել, որ նվազեցնում է ներհիվանդանոցային վարակի մակարդակը: Անկողնային հիվանդները հաճախ չունեն այնքան հնարավորություն մաքրելու ձեռքերը ուտելու ժամանակ կամ մակերեսներին դիպչելուց հետո: Ձեռքերի լվացման կարևորությունը ընդգծելով և ախտահանիչ գել կամ անձեռոցիկներ մահճակալին հասանելիության սահմաններում տրամադրելով՝ բուժքույրերը կարողացան ուղղակիորեն նվազեցնել վարակի մակարդակը: 2017 թվականին հրապարակված ուսումնասիրությունը ցույց տվեց սա՝ բարելավելով հիվանդների կրթությունը ինչպես ձեռքերի լվացման պատշաճ ընթացակարգի, այնպես էլ ախտահանիչ օգտագործելու կարևոր ժամանակների վերաբերյալ և հաջողությամբ նվազեցրեց էնտերոկոկերի և ոսկեգույն ստաֆիլոկոկի մակարդակը[28]:

Բոլոր այցելուները պետք է հետևեն հիվանդանոցի անձնակազմի հետ նույն ընթացակարգերին՝ վարակների տարածումը պատշաճ կերպով վերահսկելու համար: Ավելին, բազմադեղորայքակայուն վարակները կարող են լքել հիվանդանոցը և դառնալ համայնքային բուսական աշխարհի մաս, եթե քայլեր չձեռնարկվեն այս փոխանցումը կանխելու համար:

Անհասկանալի է, թե արդյոք եղունգների լաքը կամ մատանիները ազդել են վիրաբուժական վերքերի վարակի մակարդակի վրա, թե ոչ[29]

Ձեռնոցներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձեռքերի լվացումից բացի, ձեռնոցները կարևոր դեր են խաղում միկրոօրգանիզմների փոխանցման ռիսկերի նվազեցման գործում: Հիվանդանոցներում ձեռնոցները կրվում են երեք կարևոր պատճառով: Նախ, դրանք կրվում են անձնակազմի համար պաշտպանիչ պատնեշ ապահովելու համար՝ կանխելով ձեռքերի մեծածավալ աղտոտումը արյան, մարմնի հեղուկների, արտազատուկների, արտաթորանքների, լորձաթաղանթների և չվնասված մաշկին դիպչելիս: Միացյալ Նահանգներում Աշխատանքի անվտանգության և առողջության վարչությունը պարտադրել է ձեռնոցներ կրել՝ արյան միջոցով փոխանցվող պաթոգեն վարակների ռիսկը նվազեցնելու համար[30]: Երկրորդ, ձեռնոցները կրվում են՝ անձնակազմի ձեռքերում առկա միկրոօրգանիզմների հիվանդներին փոխանցման հավանականությունը նվազեցնելու համար ինվազիվ կամ այլ հիվանդների խնամքի ընթացակարգերի ժամանակ, որոնք ներառում են հիվանդի լորձաթաղանթների և չվնասված մաշկին դիպչելը: Երրորդ, դրանք կրվում են՝ հիվանդի կամ միկրոօրգանիզմներով աղտոտված անձնակազմի ձեռքերից այդ միկրոօրգանիզմները մեկ այլ հիվանդին փոխանցելու հավանականությունը նվազեցնելու համար: Այս իրավիճակում ձեռնոցները պետք է փոխվեն հիվանդների հետ շփումների միջև, իսկ ձեռքերը պետք է լվացվեն ձեռնոցները հանելուց հետո:

Հակամանրէային մակերեսներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի է, որ միկրոօրգանիզմները երկար ժամանակ գոյատևում են անշունչ «հպվող» մակերեսների վրա[2][31]։ Սա կարող է հատկապես խնդրահարույց լինել ներհիվանդանոցային միջավայրերում, որտեղ իմունային անբավարարություն ունեցող հիվանդները ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում ներհիվանդանոցային վարակներով վարակվելու տեսանկյունից։ Ներիվանդանոցային վարակներով հիվանդները հիմնականում հոսպիտալացվում են տարբեր տեսակի վերակենդանացման բաժանմունքներում[4]։

Հիվանդանոցային սենյակներում հաճախ հանդիպող դիպչելի մակերեսները, ինչպիսիք են մահճակալի ձողերը, կանչի կոճակները, ափսեները, աթոռները, դռան բռնակները, լույսի անջատիչները, ներերակային ձողերը, դիսպենսերները (ալկոհոլային գել, թղթե սրբիչ, օճառ), վիրակապերի սայլակները, ինչպես նաև սեղանների մակերեսները, հայտնի են մեթիցիլին-կայուն ոսկեգույն ստաֆիլոկոկով (հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն մանրէների ամենավտանգավոր շտամներից մեկը) և վանկոմիցին-կայուն էնտերոկոկով[32]։ Հիվանդներին ամենամոտ գտնվող առարկաները պարունակում են մեթիցիլին-կայուն ոսկեգույն ստաֆիլոկոկի և վանկոմիցին-կայուն էնտերոկոկի ամենաբարձր մակարդակները։ Ահա թե ինչու հիվանդանոցային սենյակներում դիպչելի մակերեսները կարող են ծառայել աղբյուր բակտերիաների տարածման համար[2]։

Մի շարք միացություններ կարող են նվազեցնել մակերեսների վրա մանրէների աճի ռիսկը, այդ թվում՝ պղինձը, արծաթը և մանրէասպանները[33]։

Մի շարք ուսումնասիրություններ են իրականացվել, որոնք գնահատել են անհպում մաքրման համակարգերի օգտագործումը, մասնավորապես՝ ուլտրամանուշակագույն C սարքերի օգտագործումը[34]։ Այլ ակնարկներ գտել են որոշակի ապացույցներ և դրանց արդյունավետության աճող ապացույցներ[35][36]։

Բուժում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդներին վարակելու ամենահավանական հավանականությունն ունեն մեթիցիլին-կայուն Staphylococcus aureus-ի գրամ-դրական շտամները և գրամ-բացասական Acinetobacter baumannii-ն: Չնայած մեթիցիլին-կայուն Staphylococcus aureus-ի պատճառած հիվանդությունները բուժելու համար հակաբիոտիկ դեղամիջոցներ կան, Acinetobacter-ի դեմ արդյունավետ դեղամիջոցները քիչ են: Acinetobacter մանրէները զարգանում են և դառնում են հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունություն ունեցող, ուստի շատ դեպքերում անհրաժեշտ է օգտագործել պոլիմիքսին հակաբակտերիալ դեղամիջոցներ[37]:

Մեկ այլ աճող հիվանդություն, որը հատկապես տարածված է Նյու Յորքի հիվանդանոցներում, դեղորայքակայուն, գրամ-բացասական Klebsiella pneumoniae-ն է: Բրուքլինի հիվանդանոցներում Klebsiella վարակների ավելի քան 20%-ը այժմ դիմացկուն է գրեթե բոլոր ժամանակակից հակաբիոտիկների նկատմամբ, և այդ գերմանրէները այժմ տարածվում են ամբողջ աշխարհում[37]:

Գրամ-բացասական դասակարգված մանրէները կարող են առաջացնել ծանր թոքաբորբ և միզուղիների, արյան շրջանառության և մարմնի այլ մասերի վարակներ: Դրանց դեմ հակաբիոտիկներով ավելի դժվար է պայքարել, քան գրամ-դրական օրգանիզմների, ինչպիսին է մեթիցիլին-կայուն Staphylococcus aureus-ը: Որոշ դեպքերում հակաբիոտիկային դիմադրությունը տարածվում է գրամ-բացասական մանրէների վրա, որոնք կարող են վարակել հիվանդանոցից դուրս գտնվող մարդկանց: «Գրամ-դրականների համար մեզ անհրաժեշտ են ավելի լավ դեղամիջոցներ, գրամ-բացասականների համար՝ ցանկացած դեղամիջոց»,- ասել է Բրեդ Սփելբերգը[37]:

Ներհիվանդանոցային թոքաբորբը երկրորդ ամենատարածված ներհիվանդանոցային վարակն է և կազմում է վերակենդանացման բաժանմունքում գրանցված բոլոր վարակների մոտավորապես մեկ քառորդը[38]։ Ներհիվանդանոցային թոքաբորբը, ստորին շնչառական ուղիների վարակ է, որը հոսպիտալացման պահին գաղտնի փուլում չէ և կլինիկորեն դրսևորվում է հոսպիտալացումից երկու օր անց[2]: Շնչառական սարքի պայմանավորված թոքաբորբի հաճախականությունը կազմում է 10-30% այն հիվանդների շրջանում[4]։ Ստանդարտ բուժման արձանագրությունը հիմնված է ախտորոշման ճշգրիտ սահմանումների, մանրէաբանական հաստատման և իմիպենեմի, ցիպրոֆլոքսացինի ՝ որպես սկզբնական էմպիրիկ հակաբիոտիկային բուժում[39]։

Հիվանդանոցային վարակների մեկ երրորդը համարվում է կանխարգելելի: Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը գնահատում է, որ 2015 թվականին Միացյալ Նահանգներում 687,000 մարդ վարակվել է ներհիվանդանոցային վարակներով, որի արդյունքում մահացել է 72,000 մարդ[40]։ Ամենատարածված հիվանդանոցային վարակները միզուղիների, վիրաբուժական տեղամասի և տարբեր թոքաբորբերին են[41]:

Օջախային վարակների դեմ պայքարի այլընտրանքային բուժումը ուլտրամանուշակագույն C ճառագայթման օգտագործումն է[42]։

Համաճարակաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիրառվող մեթոդները տարբերվում են ըստ երկրի, ուստի ներհիվանդանոցային վարակների մակարդակի միջազգային համեմատությունները պետք է կատարվեն առավելագույն զգուշությամբ։

Բելգիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բելգիայում ներհիվանդանոցային վարակների տարածվածությունը կազմում է մոտ 6.2%: Ամեն տարի մոտ 125,500 հիվանդ վարակվում է ներհիվանդանոցային վարակով, որի արդյունքում մահանում է գրեթե 3000 մարդ: Առողջության ապահովագրության լրացուցիչ ծախսերը գնահատվում են մոտ 400 միլիոն եվրո տարեկան[43]:

Ֆրանսիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնահատականները տատանվում էին 6.7%-ից (1990 թվականին) մինչև 7.4% (հիվանդները կարող են ունենալ մի քանի վարակ)[44]: Ազգային մակարդակով առողջապահական հաստատություններում հիվանդների շրջանում տարածվածությունը կազմել է 6.7% (1996 թվականին), 5.9% (2001 թվականին) և 5.0% (2006 թվականին)[4]: Ներիվանդանոցային վարակների մակարդակը 1996 թվականին կազմել է 7.6%, 2001 թվականին՝ 6.4% և 2006 թվականին՝ 5.4%[2][45]։

2006 թվականին վարակի ամենատարածված վայրերն էին միզուղիների վարակները (30.3%), թոքաբորբը (14.7%), վիրահատության տեղամասի վարակները (14.2%), մաշկի և լորձաթաղանթի վարակները (10.2%), այլ շնչառական վարակները (6.8%) և մանրէային վարակները / արյան թունավորումը (6.4%)[46]: Վերակենդանացման բաժանմունքում գտնվող չափահաս հիվանդների շրջանում ցուցանիշները կազմել են 13.5% 2004 թվականին, 14.6%՝ 2005 թվականին, 14.1%՝ 2006 թվականին և 14.4%՝ 2007 թվականին[2]:

2004-2005 թվականներին ամեն տարի հիվանդանոցային վարակից մահանում էր մոտ 9000 մարդ, որոնցից մոտ 4200-ը կապրեին առանց այս վարակի[47]:

Ֆինլանդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2005 թվականին այդ ցուցանիշը գնահատվել է 8.5%[48]։

Իտալիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականից ի վեր, գնահատականները ցույց են տալիս վարակի 6.7% մակարդակ, այսինքն՝ 450,000 -ից 700,000 հիվանդ, ինչը 4,500 -ից 7,000 մահվան պատճառ է դարձել[49]։ Լոմբարդիայում անցկացված հարցման համաձայն՝ 2000 թվականին վարակվածների թիվը կազմել է 4.9%[2]։

Շվեցարիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնահատականները տատանվում են 2-ից 14%-ի սահմաններում[50]։ Ազգային հարցումը 2004 թվականին ցույց է տվել 7.2% մակարդակ[2]։

Մեծ Բրիտանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականին Առողջապահության պաշտպանության գործակալությունը հայտնեց, որ Անգլիայում հիվանդանոցային վարակների տարածվածության մակարդակը 2011 թվականին կազմել է 6.4%, 2006 թվականի 8.2%-ի համեմատ, որտեղ շնչառական, միզուղիների և վիրաբուժական տեղամասերի վարակները ամենատարածված վարակների տեսակներն են[51]։ 2018 թվականին հաղորդվել է, որ հիվանդանոցային վարակները 2008 թվականի 5972-ից աճել են մինչև 48815[52]։ 2023 թվականին հաղորդվել է, որ Անգլիայի և Ուելսի կիսափակ հաստատություններում, ինչպիսիք են հիվանդանոցներն ու խնամքի տները, տարեկան գրանցվում է քոսի մոտ 250 բռնկում[2]։

ԱՄՆ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները (CDC) գնահատել են, որ հիվանդանոցային վարակների մոտավորապես 1.7 միլիոն դեպք, որոնք առաջանում են բոլոր տեսակի մանրէներից, տարեկան նպաստում են 99,000 մահվան[53]: Այլ գնահատականներ ցույց են տալիս, որ տարեկան վարակվում է հիվանդների 10%-ը կամ 2 միլիոնը, իսկ տարեկան արժեքը տատանվում է 4.5 միլիարդից մինչև 11 միլիարդ դոլար[54]: ԱՄՆ-ում հիվանդանոցային վարակների ամենատարածված տեսակներն են կաթետերի հետ կապված միզուղիների վարակը (32%), որին հաջորդում են վիրաբուժական տեղամասի վարակը (22%) և արհեստական շնչառության սարքի հետ կապված թոքաբորբը (15%):[4]

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Երկու կլինիկաներում մահացության մակարդակը 1841–1846 թվականներին

1841 թվականին հունգարացի մանկաբարձ-գինեկոլոգ Իգնաց Զեմելվեյսը աշխատել է Վիեննայի ծննդատանը։ Նա «շոկի մեջ էր» հետծննդյան տենդով տառապող կանանց մահացության մակարդակից։ Փաստագրել է, որ մահացությունը երեք անգամ ավելի բարձր է եղել այն բաժանմունքում, որտեղ բժշկական համալսարանի ուսանողները ներկա էին լինում ծննդաբերությանը[55]։ Ուսանողները նույնպես պարբերաբար աշխատել են դիակների հետ։ Համեմատել է վարակի մակարդակը Դուբլինի (Իռլանդիա) նմանատիպ հիվանդանոցի հետ և ենթադրել, որ հենց բժշկական ուսանողներն էին, որոնք ինչ-որ կերպ վարակում էին կանանց։ 1847 թվականի մայիսին մտցրել է ձեռքերի պարտադիր լվացումը, և վարակի մակարդակը կտրուկ նվազել է։ Լուի Պաստյորը առաջարկեց հիվանդությունների մանրէային տեսությունը և սկսեց իր աշխատանքը խոլերայի վերաբերյալ 1865 թվականին՝ պարզելով, որ հենց միկրոօրգանիզմներն են կապված հիվանդության հետ[56][57]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 «HAI Data and Statistics». cdc.gov (ամերիկյան անգլերեն). 2018 թ․ հունվարի 10. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 13-ին.
  3. ↑ 3,0 3,1 Monegro, Alberto F.; Muppidi, Vijayadershan; Regunath, Hariharan (2020), «Hospital Acquired Infections», StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, PMID 28722887, Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 1-ին
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Sydnor, Emily R. M.; Perl, Trish M. (2011 թ․ հունվար). «Hospital epidemiology and infection control in acute-care settings». Clinical Microbiology Reviews. 24 (1): 141–173. doi:10.1128/CMR.00027-10. ISSN 1098-6618. PMC 3021207. PMID 21233510.
  5. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  6. ↑ Klevens, R. Monina; Edwards, Jonathan R.; Richards, Chesley L.; Horan, Teresa C.; Gaynes, Robert P; Pollock, Daniel A.; Cardo, Denise M. (2007). «Estimating Healthcare-associated Infections and Deaths in U.S. Hospitals, 2002». Public Health Reports. 122 (2): 160–166. doi:10.1177/003335490712200205. PMC 1820440. PMID 17357358.
  7. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  8. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  9. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Akbari, Freshta; Kjellerup, Birthe (2015). «Elimination of Bloodstream Infections Associated with Candida albicans Biofilm in Intravascular Catheters». Pathogens. 4 (3): 457–469. doi:10.3390/pathogens4030457. ISSN 2076-0817. PMC 4584267. PMID 26131615.
  11. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  12. ↑ Justo, JA; Bookstaver, PB (2014). «Antibiotic lock therapy: review of technique and logistical challenges». Infection and Drug Resistance. 7: 343–63. doi:10.2147/IDR.S51388. PMC 4271721. PMID 25548523.
  13. ↑ Jain SK, Persaud D, Perl TM, և այլք: (2005 թ․ հուլիս). «Nosocomial malaria and saline flush». Emerging Infect. Dis. 11 (7): 1097–9. doi:10.3201/eid1107.050092. PMC 3371795. PMID 16022788.
  14. ↑ 14,0 14,1 Conway Morris, Andrew; Kohler, Katharina; De Corte, Thomas; Ercole, Ari; De Grooth, Harm-Jan; Elbers, Paul W. G.; Povoa, Pedro; Morais, Rui; Koulenti, Despoina; Jog, Sameer; Nielsen, Nathan; Jubb, Alasdair; Cecconi, Maurizio; De Waele, Jan; for the ESICM UNITE COVID investigators (2022 թ․ դեկտեմբեր). «Co-infection and ICU-acquired infection in COVID-19 ICU patients: a secondary analysis of the UNITE-COVID data set». Critical Care (անգլերեն). 26 (1): 236. doi:10.1186/s13054-022-04108-8. ISSN 1364-8535. PMC 9347163. PMID 35922860.
  15. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  16. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  17. ↑ Leung M, Chan AH (2006 թ․ մարտ). «Control and management of hospital indoor air quality». Med. Sci. Monit. 12 (3): SR17–23. PMID 16501436.
  18. ↑ Chan PC, Huang LM, Lin HC, և այլք: (2007 թ․ ապրիլ). «Control of an outbreak of pandrug-resistant Acinetobacter baumannii colonization and infection in a neonatal intensive care unit». Infect Control Hosp Epidemiol. 28 (4): 423–9. doi:10.1086/513120. PMID 17385148. S2CID 25876369.
  19. ↑ Traub-Dargatz JL, Weese JS, Rousseau JD, Dunowska M, Morley PS, Dargatz DA (2006 թ․ հուլիս). «Pilot study to evaluate 3 hygiene protocols on the reduction of bacterial load on the hands of veterinary staff performing routine equine physical examinations». Can. Vet. J. 47 (7): 671–6. PMC 1482439. PMID 16898109.
  20. ↑ Katz JD (2004 թ․ սեպտեմբեր). «Hand washing and hand disinfection: more than your mother taught you». Anesthesiol Clin North America. 22 (3): 457–71, vi. doi:10.1016/j.atc.2004.04.002. PMID 15325713.
  21. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  22. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  23. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  24. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  25. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  26. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  27. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  28. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  29. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  30. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  31. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  32. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  33. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  34. ↑ Health Quality, Ontario (2018). «Portable Ultraviolet Light Surface-Disinfecting Devices for Prevention of Hospital-Acquired Infections: A Health Technology Assessment». Ontario Health Technology Assessment Series. 18 (1): 1–73. PMC 5824029. PMID 29487629.
  35. ↑ Weber, DJ; Kanamori, H; Rutala, WA (2016 թ․ օգոստոս). «'No touch' technologies for environmental decontamination: focus on ultraviolet devices and hydrogen peroxide systems». Current Opinion in Infectious Diseases. 29 (4): 424–31. doi:10.1097/QCO.0000000000000284. PMID 27257798. S2CID 23252531.
  36. ↑ Weber, DJ; Rutala, WA; Anderson, DJ; Chen, LF; Sickbert-Bennett, EE; Boyce, JM (2016 թ․ մայիսի 2). «Effectiveness of ultraviolet devices and hydrogen peroxide systems for terminal room decontamination: Focus on clinical trials». American Journal of Infection Control. 44 (5 Suppl): e77–84. doi:10.1016/j.ajic.2015.11.015. PMC 7132689. PMID 27131140.
  37. ↑ 37,0 37,1 37,2 Pollack, Andrew (2010 թ․ փետրվարի 26). «Rising Threat of Infections Unfazed by Antibiotics». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
  38. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  39. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  40. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  41. ↑ Klevens, R. Monina; Edwards, Jonathan R.; Richards, Chesley L.; Horan, Teresa C.; Gaynes, Robert P; Pollock, Daniel A.; Cardo, Denise M. (2007). «Estimating Healthcare-associated Infections and Deaths in U.S. Hospitals, 2002». Public Health Reports. 122 (2): 160–166. doi:10.1177/003335490712200205. PMC 1820440. PMID 17357358.
  42. ↑ Dai, T; Vrahas, MS; Murray, CK; Hamblin, MR (2012 թ․ փետրվար). «Ultraviolet C irradiation: an alternative antimicrobial approach to localized infections?». Expert Review of Anti-infective Therapy. 10 (2): 185–95. doi:10.1586/eri.11.166. PMC 3292282. PMID 22339192.
  43. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  44. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  45. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  46. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  47. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  48. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  49. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  50. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  51. ↑ «English National Point Prevalence Survey on Healthcare-associated Infections and Antimicrobial Use, 2011» (PDF). Health Protection Agency. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
  52. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  53. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  54. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  55. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  56. ↑ Rosenthal, Victor D.; Bijie, Hu; Maki, Dennis G.; Mehta, Yatin; Apisarnthanarak, Anucha; Medeiros, Eduardo A.; Leblebicioglu, Hakan; Fisher, Dale; Álvarez-Moreno, Carlos; Khader, Ilham Abu; Martínez, Marisela Del Rocío González; Cuellar, Luis E.; Navoa-Ng, Josephine Anne; Abouqal, Rédouane; Garcell, Humberto Guanche (2012 թ․ հունիս). «International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC) report, data summary of 36 countries, for 2004–2009» (PDF). American Journal of Infection Control (English). 40 (5): 396–407. doi:10.1016/j.ajic.2011.05.020. PMID 21908073.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  57. ↑ Sandu, Andreea M.; Chifiriuc, Mariana C.; Vrancianu, Corneliu O.; Cristian, Roxana-E.; Alistar, Cristina F.; Constantin, Marian; Paun, Mihaela; Alistar, Alexandru; Popa, Loredana G.; Popa, Mircea I.; Tantu, Ana C.; Sidoroff, Manuela E.; Mihai, Mara M.; Marcu, Andreea; Popescu, George (2025-04-10). «Healthcare-Associated Infections: The Role of Microbial and Environmental Factors in Infection Control—A Narrative Review». Infectious Diseases and Therapy (անգլերեն). doi:10.1007/s40121-025-01143-0. ISSN 2193-8229. PMC 12084486. {{cite journal}}: Check |pmc= value (օգնություն)
 ⛭ 
  Թեմատիկ կայքեր
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ներհիվանդանոցային_վարակ&oldid=10675880» էջից