Jump to content

Նատուրիզմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նատուրիզմ
Արևի լոգանք ընդունողներ Մյուգելզե լճի լողափին, Արևելյան Բեռլին, 1989 Խմբագրել Wikidata
դրոշ Խմբագրել Wikidata
պատկերանիշ Խմբագրել Wikidata
Սոցիալական շարժում, փիլիսոփայական շարժում, Ռեկրեացիա Խմբագրել Wikidata
Ենթադասմշակույթ, մերկություն Խմբագրել Wikidata
Պաշտոնական կայքinf-fni.org Խմբագրել Wikidata
Բնութագրվում էմերկություն Խմբագրել Wikidata
Ով է կիրառումnudist Խմբագրել Wikidata

Նատուրիզմ (անգլ.՝ Naturism), բնապաշտական մերկություն, կենսակերպ, որը ներառում է ոչ սեքսուալ սոցիալական մերկություն՝ ինչպես մասնավոր, այնպես էլ հանրային միջավայրում։ Բառը վերաբերում է նաև այդ կենսակերպի մշակութային շարժմանը, որը պաշտպանում և խթանում է այն։ Երկուսն էլ երբեմն կոչվում են նաև նուդիզմ (անգլ.՝ nudism), մերկապաշտություն։ Թեև երկու տերմիններն էլ լայնորեն փոխարինելի են, «մերկապաշտություն»-ը շեշտադրում է մերկության պրակտիկան, իսկ «բնապաշտական մերկություն»-ը ընդգծում է բնության հետ ներդաշնակության և շրջակա միջավայրի հանդեպ հարգանքի գաղափարը, որի մեջ ինտեգրված է այդ պրակտիկան։ Այնուամենայնիվ, բնապաշտ մերկության կողմնակիցները գալիս են տարբեր փիլիսոփայական և մշակութային միջավայրերից․ գոյություն չունի մեկ միասնական բնապաշտական գաղափարախոսություն։

Էթիկական կամ փիլիսոփայական մերկապաշտությունը երկար պատմություն ունի․ այն ունեցել է բազմաթիվ հետևորդներ, որոնք կարևորել են բնության վայելքը առանց հագուստի։ 20-րդ դարի սկզբին ի հայտ եկան կազմակերպություններ, որոնք նպատակ ունեին խթանել սոցիալական մերկությունը և այդ նպատակով ստեղծել մասնավոր ճամբարատեղիներ և հանգստավայրեր[1]։ 1960-ականներից սկսած, երբ հանրային վայրերում ընդունելի դարձավ հագուստով կամ առանց հագուստի հանգստի հնարավորությունը, այն անձինք, որոնք իրենց չեն նույնականացնում մերկապաշտների կամ բնապաշտների հետ, նույնպես կարողացան ոչ պարտադիր հիմունքներով մասնակցել մերկ գործոողություններին։ Մերկ հանգստի հնարավորությունները լայնորեն տարբերվում են աշխարհում՝ սկսած միայն տեղացիներին հայտնի մեկուսացված վայրերից մինչև պաշտոնապես նշանակված մերկ լողափեր ու այգիներ, և հասնելով որոշ իրավասություններում գտնվող հանրային տարածքների ու շենքերի։

Սահմանում և լեզվաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջազգային մերկապաշտական ֆեդերացիայի (INF) 14-րդ կոնգրեսը, որը տեղի ունեցավ Ագդում, Ֆրանսիա, 1974 թվականին, բնապաշտական մերկությունը սահմանեց հետևյալ կերպ[2]՝

կենսակերպ, որը ներդաշնակ է բնության հետ և բնութագրվում է համայնքային մերկության պրակտիկայով՝ նպատակ ունենալով խթանել ինքնահարգանքը, հարգանքը դեպի մյուսները և դեպի շրջակա միջավայրը։

Շատ ժամանակակից մերկապաշտներ և մերկապաշտական կազմակերպություններ պնդում են, որ սոցիալական մերկության պրակտիկան չպետք է կապվի սեռական գործունեության հետ։ Վերջին որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ մերկապաշտությունը կարող է նպաստել ինքնագնահատականի բարձրացմանը[3], և դրական ազդեցություն ունենալ նաև հավասարակշռված սեռականության ձևավորման վրա։ Տարբեր սոցիալ-մշակութային և պատմական պատճառներով լայն հասարակությունը, լրատվամիջոցները, ինչպես նաև շատ ժամանակակից մերկապաշտներ և նրանց կազմակերպությունները հաճախ ունեն կամ ներկայացնում են պարզեցված պատկերացում մերկապաշտության և սեռականության փոխհարաբերության մասին։ 2009 թվականի դրությամբ, այս բարդ փոխկապակցվածությունը սկսել է ուսումնասիրության առարկա դառնալ[4]։

Այս տերմինների օգտագործումն ու սահմանումը տարբեր ժամանակներում և աշխարհագրական վայրերում տարբերվել են[1]: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում «բնապաշտական մերկություն» և «մերկապաշտություն» հասկացությունները նույն իմաստն ունեն[5], սակայն Մեծ Բրիտանիայում այս երկու տերմինների միջև հստակ տարբերություն կա[2]:

Բնապաշտական վայրեր և միջոցառումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնապաշտական հաստատություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնապաշտների կողմից կազմակերպված միջոցառումներում կամ վայրերում հագուստը սովորաբար ընտրովի է։ Սակայն նատուրիստական լողավազաններում սովորաբար ակնկալվում է ամբողջական մերկություն, երբ եղանակը թույլ է տալիս։ Այս կանոնը երբեմն դառնում է վեճերի առարկա հենց բնապաշտների շրջանում։ Բնապաշտական հաստատությունների անձնակազմը սովորաբար պարտավոր է լինել հագնված՝ առողջապահական և անվտանգության կանոնների համաձայն:

Մերկապաշտ զույգ՝ Տեռա Կոտա Ին հանգստավայրում, Փամ Սփրինգս, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ

Մերկ լողափեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մարդիկ՝ մերկ լողանալուց հետո Աշխարհի մերկ հեծանվավազք միջոցառման ժամանակ, Բրայտոն, 2017
Բնապաշտների խումբ մերկ լողափում, Ղրիմ, 2008

Որոշ եվրոպական երկրներում, օրինակ՝ Դանիայում[6] բոլոր լողափերը համարվում են հագուստով կամ առանց հագուստի այցելելու ընտրովի վայրեր, իսկ այլ երկրներում, ինչպես Գերմանիայում և Ֆրանսիայում[7] կան բնապաշտական արևահարման գոտիներ հանրային այգիներում (օրինակ՝ Մյունխենում գտնվող Շյոնֆելդվիզե տարածքը[8] և Բեռլինում)[9]։ Որոշ հանգստավայրերում, օրինակ՝ Կրետեում, լողափերը ընտրովի են հագուստի հարցում, բացի կենտրոնական քաղաքային լողափերից[10]։ Բարսելոնայում կա երկու կենտրոնական դիրք ունեցող ընտրովի լողափ[11]։ Շվեդիայում մերկությունը թույլատրված է բոլոր լողափերում[12]։

The Daily Telegraph–ի հարցման համաձայն՝ մերկ լողափեր այցելելու ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է գերմանացիների և ավստրիացիների մոտ (28%), այնուհետև՝ նորվեգացիների (18%), իսպանացիների (17%), ավստրալացիների (17%) և նոր զելանդացիների (16%)։ Հարցվածների շարքում ամենացածր ցուցանիշը գրանցվել է ճապոնացիների մոտ (2%)[13]։ Սա կարող է վկայել Ճապոնիայում մերկ լողափերի բացակայության մասին, սակայն ճապոնացիները բաց են ընտանիքով մերկ լողանալու հարցում՝ թե տանը, թե օնսեններում (տաք աղբյուրներում)[14]։

Մերկ մասնակից Burning Man փառատոնում, 2016

Ամառային բնապաշտություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնապաշտությունը առավել տարածված է տարվա տաք ամառային ամիսներին։ Որոշ տարածաշրջաններ հյուրընկալում են ինչպես առաջին անգամ փորձողներին, այնպես էլ այն մարդկանց, որոնք վերջերս են սկսել հետևել այս կենսակերպին[15]։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հասարակական մերկությունը տարբեր ձևերով կիրառվել է բազմաթիվ մշակույթներում և բոլոր ժամանակաշրջաններում[16]։ Ժամանակակից արևմտյան հասարակությունում հասարակական մերկությունը հաճախ հանդիպում է լողանալու, լողի և սաունաներ օգտագործելու համատեքստում, սակայն պատմության ընթացքում և ժամանակակից արևադարձային մշակույթներում մերկությունը նորմա է եղել սպորտային միջոցառումների և մրցույթների ժամանակ[17]։

«Նատուրիզմ» (naturisme ) բառի առաջին հայտնի օգտագործումը տեղի է ունեցել 1778 թվականին: Ֆրանսախոս բելգիացի Ժան Բապտիստ Լյուկ Պլանշոնը (1734–1781) օգտագործել է այդ տերմինը՝ պաշտպանելու մերկությունը որպես առողջ ապրելակերպի՝ hygiène de vie բարելավման միջոց[18]։

Արևմտյան իմաստով առաջին հայտնի նատուրիստական ակումբը հիմնադրվել է Բրիտանական Հնդկաստանում 1891 թվականին: «Մերկերի վստահության ընկերակցությունը» (Fellowship of the Naked Trust) հիմնադրել է Չարլզ Էդվարդ Գորդոն Քրոուֆորդը՝ այրի, ով եղել է շրջանային և նիստերի դատավոր Բոմբեյի քաղաքացիական ծառայությունում: Կոմունան գտնվում էր Մաթերանում և սկզբում ուներ ընդամենը երեք անդամ՝ Քրոուֆորդը և անգլիկան միսիոներների երկու որդիները՝ Էնդրյու և Քելոգ Քալդերվուդները[19]։ Կոմունան փլուզվեց, երբ Քրոուֆորդը տեղափոխվեց Ռատնագիրի, և նա մահացավ կարճ ժամանակ անց՝ 1894 թվականին[20]։

Մաքս Քոխի «Բաց օդ» (Freilicht), մոտ 1894/1897 թթ.

1902 թվականին Գերմանիայում հրապարակվեցին մի շարք փիլիսոփայական աշխատություններ դոկտոր Հենրիխ Պուդորի կողմից՝ Հենրիխ Շամ կեղծանվամբ, ով ստեղծեց Nacktkultur (Մերկ մշակույթ) տերմինը: 1906 թվականին նա հրապարակեց եռահատոր տրակտատ՝ այդ վերնագրով, որը քննարկում էր մերկության առավելությունները համատեղ կրթության մեջ և պաշտպանում էր սպորտով զբաղվելը առանց խանգարող հագուստի[21]։ Ռիխարդ Ունգևիթերը («Nacktheit», 1906, «Nackt», 1908 և այլն) առաջարկեց, որ ֆիզիկական պատրաստվածությունը, արևի լույսը և մաքուր օդով լողանալը, զուգակցված նատուրիստական փիլիսոփայության հետ, նպաստում են մտավոր և հոգեբանական առողջությանը, լավ առողջությանը և բարոյական կյանքի բարելավված ընկալմանը[22]։

1951 թվականին տարբեր ազգային ֆեդերացիաներ միավորվեցին՝ ձևավորելու Նատուրիստների միջազգային ֆեդերացիան; Որոշ նատուրիստներ նախընտրեցին չմիանալ ակումբներին, և 1945 թվականից հետո ճնշում առաջացավ նատուրիստական օգտագործման համար լողափեր հատկացնելու համար: 20-րդ դարի կեսերից առևտրային կազմակերպությունները սկսեցին բացել հանգստավայրեր՝ գրավելու բնապաշտներին, ովքեր ակնկալում էին նույն՝ կամ ավելի լավ հարմարավետության և հարմարությունների մակարդակ[23]։

21-րդ դարի սկզբին շատ կազմակերպված ակումբներ նկատեցին երիտասարդների հաճախելիության անկում, ինչը անհանգստացրեց շատ բնապաշտներին շարժման ապագայի վերաբերյալ: Ակումբների ծերացող անդամակցությունը կարող էր երիտասարդներին հեռու պահել: Հասարակական կոնսերվատիզմի աճը, որը վերահաստատում է մերկության տաբուն, նույնպես կարող էր նպաստել անկմանը: Այնուամենայնիվ, քանի որ ժամանակի ընթացքում մերկության նկատմամբ հանդուրժողականությունը ընդհանուր առմամբ աճում է[24] և ավելի բարձր է երիտասարդ սերունդների շրջանում[25] այլընտրանքային վարկածն այն է, որ երիտասարդ նատուրիստները այլևս կարիք չեն զգում միանալ ակումբի կամ այցելել հանգստավայր՝ նատուրիզմով զբաղվելու համար[26]։ Երևույթը տարբերվում է երկրից երկիր, օրինակ՝ Ֆրանսիայում նատուրիզմը 2010-ականներին կայուն աճ է գրանցել երիտասարդ ժողովրդագրության շրջանում[27]: Նման միտում է նկատվում Գերմանիայում, որտեղ երիտասարդները ցանկանում են հեռանալ սոցիալական նորմերից և գեղեցկության չափանիշներից։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 This Nude World aka This Naked Age (1932) Among The Earliest Of The Nudist Educational Films, Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 9-ին
  2. 1 2 «Companion February 2021: full issue PDF». BSAVA Companion. 2021 (2): 1–41. 2021 թ․ փետրվարի 1. doi:10.22233/20412495.0221.1. ISSN 2041-2487.
  3. ↑ West, Keon (2018-03). «Naked and Unashamed: Investigations and Applications of the Effects of Naturist Activities on Body Image, Self-Esteem, and Life Satisfaction». Journal of Happiness Studies (անգլերեն). 19 (3): 677–697. doi:10.1007/s10902-017-9846-1. ISSN 1389-4978.
  4. ↑ Smith, Glenn; King, Michael (2009-06). «Naturism and sexuality: Broadening our approach to sexual wellbeing». Health & Place (անգլերեն). 15 (2): 439–446. doi:10.1016/j.healthplace.2008.08.002.
  5. ↑ naturist, n. & adj. Oxford University Press. 2023 թ․ մարտի 2.
  6. ↑ the norwegian afghanistan committee monthly report, march april may 1992. University of Arizona Libraries. 2012.
  7. ↑ doi.org https://doi.org/10.17658/issn.2058-5462/issue-16/coversation/figure9. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 9-ին. {{cite web}}: Missing or empty |title= (օգնություն)
  8. ↑ Tenfelde, Klaus. Stadt und Land in Krisenzeiten. München und das Münchener Umland zwischen Revolution und Inflation 1918 bis 1923. Berlin, Boston: DE GRUYTER.
  9. ↑ Heinrichs, Ann (2015 թ․ մայիսի 1). «LCC from February-April 2015 Lists». Theology Cataloging Bulletin. 23 (3): 18–20. doi:10.31046/tcb.v23i3.678. ISSN 1548-8497.
  10. ↑ Decisions adopted by the Committee. United Nations. 2021 թ․ դեկտեմբերի 31. էջեր 23–23. ISBN 978-92-1-002770-0.
  11. ↑ Miller, Rory; Bell, Samuel; TenEyck, Lisa; Topping, Meg (2021 թ․ օգոստոսի 25). «A retrospective observational study of critically unwell patients retrieved from Thames Hospital between April 2018 and December 2020». Journal of Primary Health Care. 13 (3): 231–237. doi:10.1071/hc21058. ISSN 1172-6156.
  12. ↑ «Secretary's Department - London Letters - From London (Indexed) - March - June 1950». 2021 թ․ օգոստոսի 20. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (օգնություն)
  13. ↑ «Taylor, Right Rev. Frederick Adrian, (28 March 1892–31 July 1961)». Who Was Who. Oxford University Press. 2007 թ․ դեկտեմբերի 1.
  14. ↑ Hihara, A. (2020). «Drug Information Association (DIA) Japan - 17th Annual Meeting (November 8-10, 2020 - Virtual Meeting)». Drugs of Today. 56 (12): 787. doi:10.1358/dot.2020.56.12.3255085. ISSN 1699-4019. {{cite journal}}: line feed character in |title= at position 63 (օգնություն)
  15. ↑ McLellan, Josie (2007-03). «State Socialist Bodies: East German Nudism from Ban to Boom». The Journal of Modern History (անգլերեն). 79 (1): 48–79. doi:10.1086/517544. ISSN 0022-2801.
  16. ↑ Burr, Aaron; Burr, Aaron (1988 թ․ մայիսի 12). 2025 FROM AARON BURR 23 January–1 February 1809. Oxford University Press. էջեր 7–10.
  17. ↑ «Figure 4: Clusters characteristics between February 23, 2020, to October 2, 2021 (weeks 9 to 92)». doi.org. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 9-ին.
  18. ↑ Bessière, Jean (1995). Le récit fantastique : cela qui est une manière de néologisme et qui appelle une lecture commune. ENS Éditions. էջեր 55–67. ISBN 978-2-902126-10-1.
  19. ↑ Grimm, Linda (2022). Global Leaders Respond to Coup in Myanmar : February 1, February 2, February 26, March 10, March 31, and April 24, 2021. 2455 Teller Road, Thousand Oaks California 91320: CQ Press. էջեր 119–136. ISBN 978-1-0718-5338-2. {{cite book}}: horizontal tab character in |title= at position 98 (օգնություն)CS1 սպաս․ location (link)
  20. ↑ OCTOBER 1, 1832—FEBRUARY 28, 1833. Cambridge University Press. 2014 թ․ օգոստոսի 28. էջեր 1–24.
  21. ↑ «Howard, Edwin Johnston, (10 July 1901–2 May 1971), Professor of English, Miami University, Oxford, Ohio, 1942–68». Who Was Who. Oxford University Press. 2007 թ․ դեկտեմբերի 1.
  22. ↑ «Howard, Edwin Johnston, (10 July 1901–2 May 1971), Professor of English, Miami University, Oxford, Ohio, 1942–68». Who Was Who. Oxford University Press. 2007 թ․ դեկտեմբերի 1.
  23. ↑ «Howard, Edwin Johnston, (10 July 1901–2 May 1971), Professor of English, Miami University, Oxford, Ohio, 1942–68». Who Was Who. Oxford University Press. 2007 թ․ դեկտեմբերի 1.
  24. ↑ Page, Jason (2013 թ․ հունիսի 4). «Boildown Study on Supernatant Liquid Retrieved from AW-106 in December 2012». {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (օգնություն)
  25. ↑ Juríková, Erika (2022 թ․ մայիսի 24). «In Memoriam of Daniel Škoviera (30 November 1946–24 February 2021)». AUC PHILOLOGICA. 2021 (4): 145–146. doi:10.14712/24646830.2022.18. ISSN 2464-6830.
  26. ↑ Juríková, Erika (2022 թ․ մայիսի 24). «In Memoriam of Daniel Škoviera (30 November 1946–24 February 2021)». AUC PHILOLOGICA. 2021 (4): 145–146. doi:10.14712/24646830.2022.18. ISSN 2464-6830.
  27. ↑ «Graphique 4.8. Les seniors plus âgés emploient plus rarement que les plus jeunes, mais ils sont de plus en plus nombreux à le faire dans l'UE». doi.org. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 9-ին.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Նատուրիզմ&oldid=10423155» էջից