Յուրի (ժանր)
Յուրի (ճապ.՝ 百合, «Շուշան»), նաև հայտնի որպես Girls' Love (ճապ.՝ ガールズラブ) ճապոնական մեդիայի ժանր է, որը կենտրոնանում է կին կերպարների միջև ինտիմ հարաբերությունների վրա: Չնայած լեսբիական հարաբերությունները հաճախ ասոցացվող թեմա են, ժանրը ներառում է նաև կանանց միջև հուզական և հոգևոր հարաբերություններ պատկերող աշխատանքներ, որոնք պարտադիր չէ, որ ռոմանտիկ կամ սեռական բնույթ ունենան: Յուրին ամենից հաճախ ասոցացվում է անիմեի և մանգայի հետ, չնայած այս տերմինն օգտագործվել է նաև տեսախաղերի, լայթ-նովելների և գրականության այլ ձևերի նկարագրման համար։
Յուրիի հետ կապված թեմաները ծագում են քսաներորդ դարի սկզբի ճապոնական լեսբիական գեղարվեստական գրականությունից, մասնավորապես՝ Նոբուկո Յոշիայի ստեղծագործություններից և «Էսու» ժանրի գրականությունից: Կանացի հոմոէրոտիզմը պատկերող մանգան սկսել է հայտնվել 1970-ական թվականներին՝ «24 Տարվա Խումբ»-ի հետ կապված նկարիչների, մասնավորապես՝ Ռյոկո Յամագիշիի և Ռյոկո Իկեդայի ստեղծագործություններում: Ժանրը ավելի լայն ժողովրդականություն է ձեռք բերել 1990-ական թվականներից սկսած: 2003 թվականին «Յուրի Շիմայի» հիմնադրումը՝ որպես բացառապես յուրի ժանրին նվիրված առաջին մանգայի ամսագիր, որին հաջորդել է դրա հաջորդ «Կոմիկ Յուրի Հիմեն» 2005 թվականին, հանգեցրել է յուրիի որպես առանձին հրատարակչական ժանրի հաստատմանը և յուրիի երկրպագուների մշակույթի ստեղծմանը:
Որպես ժանր, յուրին բնույթով չի ուղղված միայն մեկ սեռի ներկայացուցիչի, ի տարբերություն իր արական սեռի հոմոէրոտիկ համարժեքների՝ յաոյի (BL, նախատեսված է կանանց լսարանի համար) և գեյ մանգայի (նախատեսված է գեյ տղամարդկանց համար):
Տերմինաբանություն և ստուգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Յուրի
[խմբագրել | խմբագրել կոդը].JPG)
Յուրի բառը (ճապ.՝ 百合) բառացիորեն թարգմանվում է որպես «շուշան» և համեմատաբար տարածված ճապոնական կանացի անուն է[1]։ Սպիտակ շուշաններն օգտագործվել են ճապոնական գրականության ռոմանտիզմից ի վեր՝ կանանց գեղեցկությունն ու մաքրությունը խորհրդանշելու համար, և հանդիսանում են յուրի ժանրի փաստացի խորհրդանիշ[2]։
1976 թվականին Իտո Բունգակուն՝ գեյ տղամարդկանց ամսագրի խմբագիրը Բարազոկու (ճապ.՝ 薔薇族, "Մասրենիի Ցեղ") օգտագործեց յուրիզոկու տերմինը (ճապ.՝ 百合族, "շուշանի ցեղ") անդրադառնալով ամսագրի կին ընթերցողներին՝ վերնագրված նամակների սյունակում Յուրիզոկու նո Հեյա (ճապ.՝ 百合族の部屋, "Շուշանի Ցեղի Սենյակ")[3][4]։
Այս տերմինը սկսեց կապվել լեսբուհիների պոռնոգրաֆիկ մանգայի հետ 1990-ական թվականներից սկսած, մասնավորապես Lady's Comic Misuto (1996–1999) մանգայի ամսագրի միջոցով, որը հիմնականում ներառում էր խորհրդանշական շուշաններ[5]։ Երբ «յուրի» տերմինը սկսեց օգտագործվել Արևմուտքում 1990-ականներին, այն նմանապես գրեթե բացառապես օգտագործվում էր տղամարդ ընթերցողների համար նախատեսված լեսբուհի զույգերի մասին պատմող պոռնոգրաֆիկ մանգաների նկարագրման համար[4]։ Ժամանակի ընթացքում այս տերմինը այս պոռնոգրաֆիկ ենթատեքստից հեռացավ՝ նկարագրելով կանանց միջև մտերիմ սիրո, սեքսի կամ հուզական կապերի պատկերումը,[6] և լայնորեն ճանաչվեց որպես միասեռ կանանց մտերմությունը պատկերող աշխատանքների ժանրային անվանում 2000-ականների կեսերին՝ «Յուրի Շիմայ» և «Կոմիկ Յուրիհիմե» մասնագիտացված յուրի մանգայի ամսագրերի հիմնադրումից հետո[5]։ Յուրի անվան արևմտյան օգտագործումը հետագայում ընդլայնվեց 2000-ական թվականներից սկսած՝ ձեռք բերելով ճապոնացիների կողմից տրված երանգներ[6]։
Girls' love
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Girls' Love (ճապ.՝ ガールズラブ) և դրա «GL» հապավումը ճապոնական հրատարակիչների կողմից ընդունվեցին 2000-ականներին, հավանաբար որպես տղամարդ-տղամարդ ժանրի՝ տղաների սիրո (BL) հականիշ[4][7]: Թեև այս տերմինը ընդհանուր առմամբ համարվում է «յուրի» բառի հոմանիշ, հազվադեպ դեպքերում այն օգտագործվում է սեռական առումով բացահայտ «յուրի» մեդիա նշանակելու համար, 2011 թվականին Իչիջինշայի կողմից «Girls' Love» էրոտիկ յուրի մանգայի անթոլոգիայի հրատարակումից հետո։ Այնուամենայնիվ, այս տարբերակումը հազվադեպ է արվում, և «յուրին» ու «աղջիկների սերը» գրեթե միշտ օգտագործվում են փոխարինելիորեն[8]:
Շոջո-այ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1990-ականներին արևմտյան երկրպագուները սկսեցին օգտագործել շոջո-այ տերմինը (ճապ.՝ 少女愛) նկարագրելու համար յուրիի այն աշխատանքները, որոնք չեն պատկերում բացահայտ սեքս։ Դրա օգտագործումը մոդելավորվել է շոնեն-այ տերմինից (ճապ.՝ 少年愛) նկարագրելու համար BL աշխատանքները, որոնք չեն պարունակում սեռական բնույթի բացահայտ բովանդակություն[4]։ Ճապոնիայում շոջո-այ տերմինը չի օգտագործվում այս իմաստով,[4] և փոխարենը նշանակում է պեդոֆիլական հարաբերություններ չափահաս տղամարդկանց և աղջիկների միջև[9][10]։
Հասկացություններ և թեմաներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կանանց միջև ինտիմ հարաբերություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը].jpg)
Յուրին որպես ժանր պատկերում է կանանց միջև ինտիմ հարաբերություններ, մի շրջանակ, որը լայնորեն սահմանվում է և ներառում է ռոմանտիկ սեր, ինտենսիվ բարեկամություն, հոգևոր սեր և մրցակցություն[11]։ Թեև լեսբուհիությունը յուրիի հետ սովորաբար ասոցացվում է, յուրիի լրատվամիջոցներում ոչ բոլոր կերպարներն են անպայման ոչ հետերոսեքսուալ։ Ուելքերը նշում է, որ այն հարցը, թե արդյոք Յուրիի կերպարները լեսբուհիներ են, «շատ բարդ հարց է»[12]։
Ռիկա Տակաշիման նշում է, որ արևմտյան և ճապոնացի երկրպագուները հաճախ տարբեր ակնկալիքներ ունեն յուրի ժանրում պատկերված մտերմության մակարդակի վերաբերյալ, ինչը նա վերագրում է խմբերի միջև մշակութային տարբերություններին[13]։ Նա նշում է, որ յուրիի միջազգային ժողովրդականություն վայելող աշխատանքները հակված են լինել բացահայտ և կենտրոնացած «միմյանց հետ համբուրվող սիրուն աղջիկների» վրա, մինչդեռ ճապոնացի երկրպագուները «հակված են կարդալ տողերի արանքում, նկատել նուրբ ակնարկներ և օգտագործել իրենց սեփական երևակայությունը՝ փոքր թելերից իմաստների հարուստ գոբելեններ հյուսելու համար»[13]։
«Կարմրագույն վարդ և քաղցր աղջիկ»
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1970-ական և 1980-ական թվականներին հրատարակված յուրիի պատմվածքների մեծ մասը ողբերգություններ էին, որոնք կենտրոնացած էին բաժանմամբ կամ մահով ավարտվող դատապարտված հարաբերությունների վրա[14]։ Մեյջի համալսարանի մանգայի մասնագետ Յուկարի Ֆուջիմոտոն նշում է, որ «Շիրոյ Հեյա նո Ֆուտարի»-ի ողբերգական սյուժեն դարձել է յուրիի տարածված պատմության նախատիպ, որը նա անվանում է «Կարմրագույն վարդ և քաղցր աղջիկ»։ Այս պատմությունները պատկերում են «Քաղցր»-ին՝ ֆիզիկապես ավելի փոքրամարմին կերպարի, ավելի բաց մազերով և միամիտ անհատականությամբ, որը հիանում է «Վարդ»-ի ընդհանուր առմամբ ավելի բարձրահասակ կերպարով, երկար մուգ մազերով և լուրջ վարքագծով[14]։ Կերպարները միավորվում են ընդհանուր դժբախտության պատճառով, որը սովորաբար սկիզբ է առնում իրենց համապատասխան ընտանեկան կյանքից[15]։ Քաղցրի և Վարդի միջև կապվածությունը դառնում է լուրերի կամ նույնիսկ շանտաժի առարկա, մինչդեռ Քաղցրը ու Վարդը սկսում են հասկանալ, որ իրենց հարաբերությունները դարձել են ռոմանտիկ։ Պատմությունն ավարտվում է նրանով, որ Վարդը մահանում է՝ Քաղցրին սկանդալից պաշտպանելու համար[14]։ Մինչդեռ յուրիի ողբերգական պատմությունների բանաձևերը ժողովրդականություն վայելեցին 1990-ականներին,[16] Վարդի և Քաղցրի նախատիպերը շարունակում են ազդեցություն ունենալ ժամանակակից յուրի պատմությունների վրա, մասնավորապես նրանց, որոնք պատկերում են տարիքային տարերություն ունեցող աղջիկների հարաբերությունները, ինչպիսին է «Ծաղկում է քեզ մեջ»[15]։
Տաչի և նեկո
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ճապոնական լեսբիական մշակույթում լեսբիական հարաբերությունների մասնակիցներին երբեմն անվանում են տաչի (ճապ.՝ タチ, «ակտիվ», ինչպես ծագում էտաչիակու բառից՝ կաբուկի-ում տղամարդու դերից)և նեկո (ճապ.՝ ネコ, "կատու"), որը նշանակվում է պասիվ մասնակցին[17]։ Այս տարբերությունը համեմատելի է BL-ում սեմե և ուկե տարբերակման կամ ընդհանուր լեսբիական մշակույթում բուչ և ֆեմ տարբերակման հետ[18]։ Ժամանակակից յուրիի կերպարները հազվադեպ են համապատասխանում այս երկատումներին,[19] չնայած ակտիվ և պասիվ զուգընկերոջ դինամիկան, որը ներկայացնում է տաչիի և նեկո տարբերակումը, կրկնվում է ժանրում[18]։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Charlton, Sabdha. «Yuri Fandom on the Internet». Yuricon. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 12-ին.
- ↑ Maser, 2013, էջեր 3–4
- ↑ «Yurizoku no Heya». Barazoku (ճապոներեն): 66–70. 1976 թ․ նոյեմբեր.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 «What Is Yuri?». Yuricon. 2011 թ․ մարտի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 11-ին.
- ↑ 5,0 5,1 Maser, 2013, էջ 16
- ↑ 6,0 6,1 Aoki, Deb (2008 թ․ մարտի 11). «Interview: Erica Friedman». About.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 11-ին.
- ↑ Maser, 2013, էջ 17
- ↑ Maser, 2013, էջ 16–17
- ↑ Miyajima, Kagami (2005 թ․ ապրիլի 4). Shōjo-ai (ճապոներեն). Sakuhinsha. ISBN 4-86182-031-6.
- ↑ Maser, 2013, էջ 18
- ↑ Maser, 2013, էջեր 2-3
- ↑ Welker, 2014, էջ 154
- ↑ 13,0 13,1 Takashima, 2014, էջ 117–121
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Welker, James (2006). «Drawing Out Lesbians: Blurred Representations of Lesbian Desire in Shōjo Manga». Lesbian Voices: Canada and the World: Theory, Literature, Cinema. Allied Publishers. էջեր 156–184. ISBN 81-8424-075-9.
- ↑ 15,0 15,1 Bauman, Nicki (2020 թ․ սեպտեմբերի 23). «How Bloom Into You Defies and Reinforces Yuri Tropes». Anime News Network. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 3-ին.
- ↑ «Maria-sama ga Miteru to Yuri Sakuhin no Rekishi». はてなダイアリー (ճապոներեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2008 թ․ փետրվարի 2-ին. Sources: Watashi no Ibasho wa Doko ni Aruno? by Yukari Fujimoto (4313870113), Otoko Rashisa to Iu Byōki? Pop-Culture no Shin Danseigaku by Kazuo Kumada (4833110679), and Yorinuki Dokusho Sōdanshitsu (978-4860110345).
- ↑ Chalmers, Sharon (2014 թ․ օգոստոսի 12). Emerging Lesbian Voices from Japan. Routledge. էջեր 27–29. ISBN 978-0700717026.
- ↑ 18,0 18,1 Wellington, Sarah Thea Arruda (2015). Finding the power of the erotic in Japanese yuri manga (Thesis). Library and Archives Canada. էջեր 41–42.
- ↑ Nagaike, 2010