Յուդիթ Լեյստեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յուդիթ Լեյստեր
Self-portrait by Judith Leyster.jpg
Ծնվել էհուլիսի 28, 1609(1609-07-28)[1][2][3][4]
ԾննդավայրՀառլեմ
Մահացել էփետրվարի 10, 1660(1660-02-10)[2][3][4] (50 տարեկանում)
Մահվան վայրՀեյմստեյդե, Հյուսիսային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ
ՔաղաքացիությունFlag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ[5]
Մայրենի լեզուհոլանդերեն
ԵրկերThe jolly drinker?, The Serenade? և The Proposition?
Մասնագիտություննկարչուհի
ԱմուսինJan Miense Molenaer?
ԱնդամությունHaarlem Guild of St. Luke?
Ստորագրություն
Judith Leyster signature 1629-editted.jpg
Judith Leyster Վիքիպահեստում

Յուդիթ Յանս Լեյստեր (հոլանդ.՝ Judith Jans Leyster, նաև՝ Leijster[6], հուլիսի 28, 1609(1609-07-28)[1][2][3][4], Հառլեմ - փետրվարի 10, 1660(1660-02-10)[2][3][4], Հեյմստեյդե, Հյուսիսային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ), հոլանդական կերպարվեստի ոսկեդարի ժամանակաշրջանի նկարչուհի, ով հեղինակել է կենցաղային ժանրի գործեր, դիմանկարներ, նատյուրմորտներ: Նրա ողջ ստեղծագործությունը երկար տարիներ վերագրվել է կամ Ֆրանս Հալսին, կամ իր ամուսնուն՝ Յան Մոլենարին (Jan Miense Molenaer), որ նույնպես նկարիչ էր: Վերջապես՝ 1893 թվականին արվեստի պատմաբան Կոռնելիս Հոֆստեդե դե Գրոտը (Hofstede de Groot) յոթ նկարի հեղինակությունը վերագրել է նրան[7], ընդ որում՝ դրանցից վեցի վրա պարզորոշ դրված է նկարչուհու ստորագրությունը՝ 'JL*'[8]: Թյուրիմացությունը ծագել է թերևս այն պատճառով, որ նկարչուհու մահից հետո նրա գործերը գույքագրվել են որպես «Մոլենարի կնոջ աշխատանքներ», այլ ոչ թե իբրև Յուդիթ Լեյստերի ստեղծագործություններ[9]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուդիթը ծնվել է 1609 թվականի հուլիսի 28-ին Հառլեմում[10]. տեղի գարեջրագործ ու դերձակ Յան Վիլլեմս Լեյստերի ութերորդ զավակն էր: Անորոշ է, թե ում է աշակերտել, սակայն, ինչպես երևում է, շատ շուտ է հասել ճանաչման, քանզի 1628 թվականին Սամուել Ամպցինգի լույս ընծայած Beschrijvinge ende lof der stadt Haerlem գրքում արդեն իսկ հիշատակվել է ընդամենը տասնինը տարեկան նկարչուհու մասին:

Երջանիկ զույգը, 1630 (Լուվր)

Կարծիք կա, որ Յուդիթը շատ վաղ է սկսել աշխատել հոր սնանկանալու և ողջ ընտանիքով կարիքի ճիրաններում հայտնվելու պատճառով: Ենթադրվում է, որ նա նկարչության դասեր է առել Ֆրանս դե Գրեբերից (Frans Pietersz de Grebber)[11], ով 1620-ական թվականներին բավականին հարգի արվեստանոց է ունեցել Հառլեմում [12]: Այդ դժվարին ժամանակներում նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Ուտրեխտ, որտեղ Յուդիթը, ամենայն հավանականությամբ, շփումներ է ունեցել ,,Ուտրեխտցի կարավաջիստներ,, անվանումը կրող խմբակի նկարիչների հետ[6]:

Նրա ստորագրությունը կրող առաջին գործը, որ հայտնի է արվեստի պատմաբաններին, թվագրված է 1629[13]: Դրանից չորս տարի անց Լեյստերն անդամագրվել է Հառլեմի նկարիչների համքարությանը՝ Սուրբ Ղուկասի գիլդիային՝ դառնալով նման շնորհի արժանացած առաջին նկարչուհին (որոշ ուսումնասիրողներ վիճարկում են այս փաստը՝ գտնելով, որ առաջինը եղել է նկարչուհի Սառա վան Բաալբերգենը, որը, ըստ նրանց պնդումների, գիլդիայի անդամ է դարձել Յուդիթից երեք տարի շուտ՝ 1631 թվականին)[14]:

Լեյստերի՝ 1633-ով թվագրված ,,Ինքնանկարը ,, (Արվեստի ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն), ամենայն հավանականությամբ, հենց այն աշխատանքն է, որ նա ներկայացրել է համքարություն ընդունվելու նպատակով: Այդ գործն ստեղծելիս նկարչուհին չափազանց լուրջ, կարելի է նույնիսկ ասել՝ պատմականորեն գնահատելի համարձակ քայլ է կատարել՝ մեծապես շեղվելով վաղ շրջանի կանացի ինքնանկարների ստեղծման խստականոն ավանդույթներից և ինքն իրեն պատկերելով շատ ազատ ու շարժուն (դինամիկ) դիրքով[15][16]:

Սերենադ, 1629 թ., Rijksmuseum, Ամստերդամ

Յուդիթ Լեյստերի նորամուծություններից մեկն էլ այն է, որ նա, առաջինը լինելով, իր մի շարք նկարներում կանանց պատկերել է տնային ինչ-որ աշխատանք կատարելիս /ի դեպ, արվեստագետ այս կնոջ ազգանունը թարգմանաբար նշանակում է առաջնորդող աստղ/:

Գործերի մեծագույն մասը նկարչուհին ստեղծել է 1629-ից 1635 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում, այսինքն՝ սկսած քսանամյա տարիքից մինչև ամուսնանալն ու երեխաներ ունենալը: Նկարիչ Յան Մոլենարի հետ ամուսնությանը հաջորդած տարիներին նրա ստեղծած հազվագյուտ գործերից են վարդակակաչների մասին պատմող մի գրքի երկու զարդապատկեր (1643 թվական), 1652 թվականի մի դիմանկար և 1654 թվականի մի նատյուրմորտ, որ վերջերս է հայտնաբերվել մասնավոր մի հավաքածուում[17]: Թեև չի բացառվում նաև, որ պսակվելուց հետո էլ նա շարունակել է տքնաջան նկարել՝ դառնալով իր ամուսնու որոշ աշխատանքների համահեղինակ[6]:

Յուդիթ Լեյստերը մահացել է 1660 թվականին՝ հիսուն տարեկան հասակում: Թաղվել է Հառլեմի քաղաքային սահմաններից դուրս՝ մի ագարակում: Շուրջ երկու հարյուր տարի նրա կյանքն ու գործը մնացել են մոռացության թանձր քողի տակ[18]: Ներկայումս Յուդիթ Լեյստերի մեծարժեք ստեղծագործությունները իրենց պատվավոր տեղն են զբաղեցնում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և եվրոպական մի շարք երկրների բազմաթիվ նշանավոր թանգարաններում ու պատկերասրահներում, այդ թվում՝ Ամստերդամի Rijksmuseum-ում[19], Հաագայի Mauritshuis-ում, Հառլեմի Ֆրանս Հալսի թանգարանում, Փարիզի Լուվրում, Լոնդոնի National Gallery-ում, Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում և այլուր:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Chadwick, Whitney, Women, Art, and Society, Thames and Hudson, London, 1990.
  • "Leyster, Judith" in Gaze, Delia, ed. Dictionary of Women Artists. 2 vols. Chicago: Fitzroy Dearborn, 1997.
  • Welu, James A. and Pieter Biesboer. Judith Leyster: A Dutch Master and Her World, Yale University, 1993.
  • Harris A.S., Nochlin L. Women Artists: 1550—1950 . New York: Los Angeles County Museum of Art; Knopf, 1976
  • Fox Hofrichter F. Judith Leyster: a woman painter in Holland’s Golden Age. Doornspijk: Davaco, 1989.
  • Welu J.A., Biesboer P. Judith Leyster: a Dutch master and her world. Zwolle: Waanders Publishers; Worcester: Art Museum, 1993
  • Fraser A.I. Judith Leyster. Indianapolis: Indianapolis Museum of Art, 1995

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 FemBio
  5. Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
  6. 6,0 6,1 6,2 Molenaer, Judith. "Leyster, Judith, Dutch, 1609 - 1660," National Gallery of Art website. Accessed Feb. 1, 2014.
  7. Hofstede de Groot, Cornelis. "Judith Leyster," Jahrbuch der Königlich Preussischen Kunstsammlungen vol. 14 (1893), pp. 190-198; 232.
  8. Judith Leyster: A Woman Painter in Holland's Golden Age, by Frima Fox Hofrichter, Doornspijk, 1989, Davaco Publishers, 90-70288-62-1, p.32
  9. «Leyster, Judith»։ Leyster, Judith - Oxford Reference։ Oxford University Press։ 2008։ ISBN 9780195148909։ doi:10.1093/acref/9780195148909.001.0001 
  10. Harris, Ann Sutherland and Linda Nochlin, Women Artists: 1550-1950, Los Angeles County Museum of Art, Knopf, New York, 1976
  11. Hofrichter, See Frima Fox. Judith Leyster: A Woman Painter in Holland’s Golden Age (Doornspijk, 1989), p. 14.
  12. «Explore Frans Pietersz. de Grebber» 
  13. «Explore Judith Leyster» 
  14. Smith Dominic (2016-04-04)։ «Who Was Judith Leyster? The Overlooked Women Artists of the Golden Age»։ www.theparisreview.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-02-26 
  15. Frances Borzello, Seeing Ourselves: Women's Self-Portraiture 1998
  16. Hofrichter, Frima Fox. "Judith Leyster's 'Self-Portrait': Ut Pictura Poesis," Essays in Northern European Art. Presented to Egbert Haverkamp-Bergemann on his Sixtieth Birthday, Doornspijk, 1983, pp. 106-109.
  17. «Unique painting by Judith Leyster rediscovered, to be shown in the upcoming exhibition - CODART - Dutch and Flemish art in museums worldwide»։ CODART։ 2009-12-12։ Վերցված է 14 March 2019 
  18. McKiernan Mike (December 2012)։ «Judith Leyster The Young Flute Player 1635»։ Occupational Medicine 62 (8): 592–594։ PMID 23155158։ doi:10.1093/occmed/kqs194 
  19. «Search» 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]