Յոզեֆ Կարոլ Հել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յոզեֆ Կարոլ Հել
Ծնվել էմայիսի 15, 1713(1713-05-15)[1][2]
Բանսկա Շտյավնիցա, Հաբսբուրգի միապետություն
Մահացել էմարտի 11, 1789(1789-03-11)[1][2] (75 տարեկանում)
Բանսկա Շտյավնիցա, Հաբսբուրգի միապետություն
ՔաղաքացիությունKingdom of Hungary?
Մասնագիտությունհանքափոր և գյուտարար
József Károly Hell Վիքիպահեստում

Յոզեֆ Կարոլ Հել (սլովակերեն՝ Jozef Karol Hell, գերմաներեն՝ Josef/ph Karl Hell, հունգարերեն՝ Hell József Károly), մայիսի 15, 1713(1713-05-15)[1][2], Բանսկա Շտյավնիցա, Հաբսբուրգի միապետություն - մարտի 11, 1789(1789-03-11)[1][2], Բանսկա Շտյավնիցա, Հաբսբուրգի միապետություն), հունգարական ծագմամբ[3][4] սլովակ ինժեներ և գյուտարար, որի՝ 1749 թվականին ստեղծած պոմպի կառուցվածքայն սկզբունքները հիմնականում կիրառվում են մինչև օրս: Այդպիսի կառուցվածք ունեցող պոմպերը եթե նախկինում օգտագործվել են խոր ջրհորներից ջուրը դուրս մղելու նպատակով, ներկայումս գործադրվում են գլխավորապես նավթի արդյունահանման բնագավառում: Բացի այդ, հենց նա է դեռ 18-րդ դարի կեսերին առաջարկել սլովակյան Բանսկա Շտյավնիցա քաղաքի մերձակայքի արծաթի հանքերի շահագործմանն անհրաժեշտ ջուրն ապահովելու նպատակով մոտակա լեռներում՝ Սելմեքբանյա-Շեմնից-Շտյավնիցայում ստեղծել արհեստական լճերի, ամբարտակների, ջրանցքների ու թունելների ինքնատիպ մի համակարգ՝ տայխի, որը, թեկուզ մասնակիորեն, գործում է նաև մեր օրերում և ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕՀամաշխարհայի ժառանգության օբյեկտների ցանկում՝ որպես պատմական տեխնիկական հուշարձան[5]:

Վերոնշյալ պոմպը, որի գյուտը Յոզեֆ Կարոլ Հելը կատարել է 1749 թվականին, առաջին անգամ գործադրվել է 1753 թվականին: Առաջին այդ պոմպի հզորությունը թույլ էր տալիս ջուրը դուրս մղել մինչև 212 մետր խորությունից: Հետագայում՝ մինչև 1768 թվականը գյուտարարը ջրամղիչ նորանոր պոմպեր է ստեղծել՝ անընդհատ կատարելագործելով դրանց կառուցվածքը: Այդ պոմպերն իրենց տեխնոլոգիայով լավագույնն են եղել ամբողջ աշխարհում:

Յոզեֆ Կարոլ Հելը, ով համարվում է հավասարապես երկու ժողովուրդների՝ սլովակների ու հունգարացիների պանծալի գյուտարար-գիտնականը, 1737 թվականին աշակերտոել է հունգարացի անվանի մաթեմատիկոս, ինժեներ, քարտեզագրող Սամուել Միկովինիին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06198.htm
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 CERL ThesaurusConsortium of European Research Libraries.
  3. Made in Hungary: Hungarian Contributions to Universal Culture։ Andrew L. Simon։ ISBN 0-9665734-2-0 
  4. S. Wagner Francis (1977)։ Hungarian Contributions to World Civilization։ Alpha Publications։ ISBN 978-0-912404-04-2։ 0-912404-04-3 
  5. «Tajchy – vznik tajchov» (Slovak)։ MO SRZ Banská Štiavnica։ Վերցված է 24 May 2007 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]