Յան Տորոպ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յան Տորոպ
Fotoportret van Jan Toorop.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 20, 1858(1858-12-20)[1][2][3][4][5][6]
ԾննդավայրPurworejo, Central Java, Ճավա, Ինդոնեզիա
Վախճանվել էմարտի 3, 1928(1928-03-03)[1][3][4][5][6] (69 տարեկանում)
Մահվան վայրՀաագա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[7]
ՔաղաքացիությունFlag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
ԿրթությունԴելֆտի տեխնիկական համալսարան և Ամստերդամի արվեստի թագավորական ակադեմիա
Մասնագիտություննկարիչ, գծանկարիչ, արվեստների գործիչ և փոստային բացիկների դիզայներ
Ոճէքսպրեսիոնիզմ, սիմվոլիզմ և պուանտիլիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներԱնի Հոլի դիմանկարը, De schelpenvisser?, Broek in Waterland?, Օ, գերեզման, որտեղ է քո հաղթանակը և Սֆինքսը
ՈւսուցիչAugust Allebé?
ԱշակերտներOtto van Rees?
ՊարգևներԳեղանկարչության թագավորական մրցանակ
ԱնդամակցությունArti et Amicitiae և Ընկերություն ХХ
ԶավակներՉարլի Տորոպ
Կայքjantoorop.com
ստորագրություն
Jan Toorop (1858-1928) signature, 1905.png
Jan Toorop Վիքիպահեստում

Յան Տեոդոր Տորոպ (հոլ.՝ Johannes Theodorus Toorop, դեկտեմբերի 20, 1858(1858-12-20)[1][2][3][4][5][6], Purworejo, Central Java, Ճավա, Ինդոնեզիա - մարտի 3, 1928(1928-03-03)[1][3][4][5][6], Հաագա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[7]), նիդերլանդական գեղանկարչության մեջ սիմվոլիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1858 թվականին Յավայում ինդոնեզիական նիդերլանդական ընտանիքում: 1869 թվականից ընտանիքը բնակվում էր Նիդերլանդներում: Տորոպը սովորել է նախ Լեյդենի, այնուհետև Վինտերսվեյկի դպրոցում, 1875 թվականից Հաագայում, որտեղ նա ծանոթանում է գեղանկարչության Հաագայի դպրոցի ռեալիստական ուղղվածությամբ աչքի ընկնող ներկայացուցիչների հետ: Երկու տարի Տորոպը սովորում է Դելֆտի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում, միաժամանակ գեղանկարչության դասեր էր ստանում Պաուլ Տետարավան Էլվենի մոտ: Այնուհետև երկու տարի Ամստերդամում հաճախում է Կերպարվեստի պետական ակադեմիա, իսկ 1882 թվականից Բրյուսելում սովորում է Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում[8]:

Բելգիայում Տորոպը մնաց մինչև 1886 թվականը: Այցելելով Անգլիա՝ նա ծանոթացավ Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլերի հետ ուսումնասիրեց պրեռաֆայելիտների ստեղծագործությունները, որոնք էլ նրա վրա խորը տպավորություն գործեցին: Նա առաջին անգամ այցելեց Փարիզ, որն այդ ժամանակ փաստորեն համարվում էր գլխավոր համաշխարհային գեղարվեստական կենտրոն: Բելգիայում Տորոպի վրա մեծ ազդեցություն գործեց սիմվոլիստ Ջեյմս Էնսորի ստեղծագործությունը: 1886 թվականի մայիսի 12-ին Տորոպը ամուսնանում է անգլուհի Էննի Խոլի հետ: Նույն տարում նրանք տեղափոխվում են Անգլիա, իսկ 1890 թվականին Նիդերլանդներ (Կատվեյկ-ան-Զեե): 1890 թվականին ծնվում է դուստրը՝ Չարլին, ապագայում հանրաճանաչ նկարչուհի:

1880-ական թվականների վերջին Տորոպը նկարում էր պուանտիլիզմի ոճով և դարձավ առաջին նիդերլանդացի նկարիչը, որ օգտագործում էր այդ տեխնիկան: Նիդերլանդներում նա ընդգրկվում է Նորդվեյկի գեղարվեստական խմբի վրա հիմնված «Ութսունականների» (նիդերլ.՝ de Tachtigers) կազմի մեջ, սակայն աստիճանաբար տեղափոխվում է դեպի սիմվոլիզմ, իսկ 1892 թվականին ընդունվում է ռոզենկրեյցերների ընկերակցության մեջ: Նույն թվականին Հաագայում անցկացվում է նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը, որտեղ ցուցադրվում են միայն սիմվոլիստական ստեղծագործությունները, որոնց գլխավոր գործող անձիք հավանաբար ստեղծվել էին Ինդոնեզիայի տրադիցիոն արվեստի թատրոնի ազդեցության ներքո: 1893 թվականին նա ստեղծում է սիմվոլիզմի ոճով իր «Երեք հարսները» նշանավոր ստեղծագործությունը[9]:

Տորոպը աստիճանաբար սիմվոլիզմից անցում է կատարում դեպի մոդեռն արվեստ: 1895 թվականին նա փայտի վրա կատարում է իր առաջին փորագրությունը, հետագայում գծանկարչությունը և նկարազարդումները նրա ստեղծագործության մեջ էական տեղ գրավեցին: 1898 թվականին նա արդեն համարվում էր ամբողջ աշխարհում ճանաչված նկարիչ, նրա անհատական ցուցահանդեսներն անցկացվում էին Մյունխենում, Դրեզդենում և Կոպենհագենում, 1900 թվականին՝ Վիեննայում և Սեցեսիոնում:

Երեք հարսնացուներ, Կյոլլեր-Մյուլլերի թանգարան, Օտերլո

1899 թվականից մինչև 1904 թվականը Տորոպը բնակվել է Կատվեյկում, այնուհետև 1904 թվականից Ամստերդամում: Ամռանը նա մի քանի ամսով մեկնում է Զեյլանդի գավառի Դոմբուրգ քաղաք: 1905 թվականին Տորոպը, մանկությունից լինելով բողոքական, փոխադրվում է կաթոլիկություն և դրանից հետո երկար ժամանակ բնակվում Դոմբուրգում: Նրա ստեղծագործությանը 1905 թվականից հետո բնորոշ է կրոնական սիմվոլիզմի թեմատիկան, իսկ աշխատանքները կատարվում են պուանտիլիզմին մոտ ոճով: Պուանտիլիստական ոճով նրա վերջին աշխատանքը թվագրվում է 1907 թվականով: 1908 թվականից Տորոպը բնակվում է Նեյմեգենում, 1916 թվականից մինչև մահը Հաագայում: 1916 թվականին նա սկսում է աշխատանքը կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ Բեռնուլֆի Խաչի երթը տասնչորս կայարաններով Նեյմեգենի արվարձան Օստերբեկում: 1917 թվականին նա մասամբ կաթվածահար է լինում, բայց ավարտում է կայարաններով խաչի երթը, որը օծվում է 1919 թվականին: Վերջին տարիներին Յան Տորոպը գամված էր հաշմանդամի սայլակին: 1923 թվականին նա կատարում է երկցենտանոց դրոշմանիշի ուրվագծի աշխատանքը: Վերջին տարիներին նա գործնականում յուղաներկով չէր աշխատում, ստեղծում էր միայն գծանկարչական և ջրաներկ աշխատանքներ: Տորոպը մահացել է 1928 թվականի մարտի 3-ին Հաագայում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Jan Toorop
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Jean Theodoor Toorop — 2009.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Discogs — 2000.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  7. 7,0 7,1 7,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119295954 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  8. Victorine Hefting: Jan Toorop. 18 February-9 April, 1989, Haags Gemeentemuseum, The Hague. Forew. by Robert de Haas ; transl. by Patricia Wardle. The Hague, Haags Gemeentemuseum, 1989. ISBN 90-6730-071-3
  9. B. H. Spaanstra-Polak, Toorop, Jean Theodoor (1858-1928), Biografisch Woordenboek van Nederland, 2013

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]