Յան Սվամմերդամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յան Սվամմերդամ
հոլ.՝ Jan Swammerdam
Jan Swammerdam.jpg
Ծնվել էփետրվարի 12, 1637(1637-02-12)[1][2][3][4][5]
ԾննդավայրԱմստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն
Մահացել էփետրվարի 17, 1680(1680-02-17)[1][2][3][4][5] (43 տարեկանում)
Մահվան վայրԱմստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն
ՔաղաքացիությունFlag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
ԿրթությունԼեյդենի համալսարան
Մասնագիտությունմեղվաբույծ, միջատաբան, բժիշկ և անատոմ
Jan Swammerdam Վիքիպահեստում

Յան Սվամմերդամ (հոլ.՝ Jan Swammerdam, փետրվարի 12, 1637(1637-02-12)[1][2][3][4][5], Ամստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն - փետրվարի 17, 1680(1680-02-17)[1][2][3][4][5], Ամստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն), հոլանդացի բնագետ, հայտնի միկրոսկոպիստ և անատոմիկ[6], միջատաբան, կենսաբան և մեղվագետ[7][8]։

Ըստ որոշ գնահատականների՝ Յան Սվամմերդամը կոչվում է «միջատների մասին ստույգ գիտության հիմնադիր»[9], մինչև «անատոմական միջատների գիտության հիմնադիր»[10]։ Նրա գործունեությունը բարձր է գնահատել Ռ․ Ա․ Ռեոմյուրը[9]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յան Սվամմերդամը ծնվել է դեղագործի և միջատների հավաքածու կազմողի ընտանիքում[11]:381։ Նրա հայրը ապրում էր Ամստերդամին մոտ գտնվող Սվամմերդամում, որից էլ ստացել է իր անունը[6]։ Հորից ժառանգած միջատների հավաքածուի հանդեպ հետաքրքրությունը ժառանգել է Յանը՝ շարունակելով զբաղվել դրանով նաև հետագայում[11]:381։

Ավարտել է Լեյդենի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (թեկնածու, 1663), ապա բժշկական կրթությունը շարունակել Փարիզում։ 1667 թվականին ալմա-մատերում բժշկական գիտությունների դոկտորի աստիճանի հայցման ժամանակ պաշտպանել է կենդանիների շնչառությանը նվիրված աշխատանք՝ «Disputatio medica inauguralis, continens selectas de respiratione positiones»

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են մարդու և կենդանիների, հատկապես միջատների, ինչպես նաև կակղամորթների, երկկենցաղների անատոմիային։ Առաջարկել է միջատների դասակարգում (բաժանելով դրանք 4 խմբերի)՝ հիմնականում ըստ առանձնահատկությունների և փոխակերպումների։ Եղել է պրեֆորմիզմի կողմնակից։

Մշակել է պատրաստուկելու նոր մեթոդիկա, առաջարկել պատրաստուկելու մի շարք գործիքներ, առաջինն է, ով կիրառել է անոթների մեջ ներարկման մեթոդը։ Մշակել է սրտի աշխատանքի, շնչառական շարժումների, նյարդային գրգռման ժամանակ մկանների կծկումների և այլնի գրանցման համար նախատեսված սարքեր[12]։

Զբաղվել է նաև պրակտիկ մեղվաբուծությամբ[10]։

Գտնվել է Ա․ Բուրինյոնի ազդեցության տակ[13]։ Հոֆմանի «Ոջիլների տիրակալը» հեքիաթի հերոսն է:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Jan Swammerdam — 2009.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Johannes Swammerdam — 2009.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 RKDartists
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 http://sdei.senckenberg.de/biographies/information.php?id=12808
  6. 6,0 6,1 Сваммердам // Большая медицинская энциклопедия. 1970.
  7. Микроскопическая анатомия и изучение простейших: Успехи в этой области связаны с деятельностью двух крупнейших
  8. Вши как предмет научного интереса [1990 Даниэл М. - Тайные тропы носителей смерти]
  9. 9,0 9,1 Лункевич В. В. От Гераклита до Дарвина. Т. 2. М., 1960. С. 152.
  10. 10,0 10,1 История развития научных знаний о пчеле
  11. 11,0 11,1 Лункевич В. В. От Гераклита до Дарвина. Т. 1. М., 1960.
  12. Յան Սվամմերդամ հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում 
  13. Шимкевич, Владимир Михайлович (1890–1907)։ «Сваммердам, Иоганн»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]