Յան Սվամմերդամ

Յան Սվամմերդամ; հոլ.՝ Jan Swammerdam
Ծնվել է	փետրվարի 12, 1637[…]
Ծննդավայր	Ամստերդամ, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն
Մահացել է	փետրվարի 17, 1680[…] (43 տարեկան)
Մահվան վայր	Ամստերդամ, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն
Քաղաքացիություն	Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն
Կրթություն	Լեյդենի համալսարան
Ազդվել է	Antoinette Bourignon?
Մասնագիտություն	մեղվաբույծ, միջատաբան, բժիշկ, անատոմ, բնագետ և կենսաբան
	Jan Swammerdam Վիքիպահեստում

Յան Սվամմերդամ (հոլ.՝ Jan Swammerdam, փետրվարի 12, 1637(1637-02-12)^[1]^[2]^[3]^[…], Ամստերդամ, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն - փետրվարի 17, 1680(1680-02-17)^[1]^[2]^[3]^[…], Ամստերդամ, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն), հոլանդացի բնագետ, հայտնի միկրոսկոպիստ և անատոմիկ^[4], միջատաբան, կենսաբան և մեղվագետ^[5]^[6]։

Ըստ որոշ գնահատականների՝ Յան Սվամմերդամը կոչվում է «միջատների մասին ստույգ գիտության հիմնադիր»^[7], մինչև «անատոմական միջատների գիտության հիմնադիր»^[8]։ Նրա գործունեությունը բարձր է գնահատել Ռ․ Ա․ Ռեոմյուրը^[7]։

Կենսագրություն

Յան Սվամմերդամը ծնվել է դեղագործի և միջատների հավաքածու կազմողի ընտանիքում^[9]^{էջ 381}։ Նրա հայրը ապրում էր Ամստերդամին մոտ գտնվող Սվամմերդամում, որից էլ ստացել է իր անունը^[4]։ Հորից ժառանգած միջատների հավաքածուի հանդեպ հետաքրքրությունը ժառանգել է Յանը՝ շարունակելով զբաղվել դրանով նաև հետագայում^[9]^{էջ 381}։

Ավարտել է Լեյդենի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (թեկնածու, 1663), ապա բժշկական կրթությունը շարունակել Փարիզում։ 1667 թվականին ալմա-մատերում բժշկական գիտությունների դոկտորի աստիճանի հայցման ժամանակ պաշտպանել է կենդանիների շնչառությանը նվիրված աշխատանք՝ «Disputatio medica inauguralis, continens selectas de respiratione positiones»

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են մարդու և կենդանիների, հատկապես միջատների, ինչպես նաև կակղամորթների, երկկենցաղների անատոմիային։ Առաջարկել է միջատների դասակարգում (բաժանելով դրանք 4 խմբերի)՝ հիմնականում ըստ առանձնահատկությունների և փոխակերպումների։ Եղել է պրեֆորմիզմի կողմնակից։

Մշակել է պատրաստուկելու նոր մեթոդիկա, առաջարկել պատրաստուկելու մի շարք գործիքներ, առաջինն է, ով կիրառել է անոթների մեջ ներարկման մեթոդը։ Մշակել է սրտի աշխատանքի, շնչառական շարժումների, նյարդային գրգռման ժամանակ մկանների կծկումների և այլնի գրանցման համար նախատեսված սարքեր^[10]։

Զբաղվել է նաև պրակտիկ մեղվաբուծությամբ^[8]։

Գտնվել է Ա․ Բուրինյոնի ազդեցության տակ^[11]։ Հոֆմանի «Ոջիլների տիրակալը» հեքիաթի հերոսն է։

Ծանոթագրություններ

1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
1 2 3 4 Jan Swammerdam — 2009.
1 2 3 4 Johannes Swammerdam — 2009.
1 2 Сваммердам // Большая медицинская энциклопедия. 1970.
↑ Микроскопическая анатомия и изучение простейших: Успехи в этой области связаны с деятельностью двух крупнейших
↑ Вши как предмет научного интереса [1990 Даниэл М. - Тайные тропы носителей смерти]
1 2 Лункевич В. В. От Гераклита до Дарвина. Т. 2. М., 1960. С. 152.
1 2 История развития научных знаний о пчеле
1 2 Лункевич В. В. От Гераклита до Дарвина. Т. 1. М., 1960.
↑ Յան Սվամմերդամ հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
↑ Шимкевич, Владимир Михайлович (1890–1907). «Сваммердам, Иоганн». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ.{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Գրականություն

Шимкевич, Владимир Михайлович (1890–1907). «Сваммердам, Иоганн». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ.{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յան Սվամմերդամ» հոդվածին։

[_17d7c632e939ead9-1] 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

[_3f2618861348af63-2] 1 2 3 4 Jan Swammerdam — 2009.

[_b75fb292f18dad1c-3] 1 2 3 4 Johannes Swammerdam — 2009.

[БМЭ1970-4] 1 2 Сваммердам // Большая медицинская энциклопедия. 1970.

[5] Микроскопическая анатомия и изучение простейших: Успехи в этой области связаны с деятельностью двух крупнейших

[6] Вши как предмет научного интереса [1990 Даниэл М. - Тайные тропы носителей смерти]

[Лункевич1960-7] 1 2 Лункевич В. В. От Гераклита до Дарвина. Т. 2. М., 1960. С. 152.

[autogenerated1-8] 1 2 История развития научных знаний о пчеле

[Лункевич19601-9] 1 2 Лункевич В. В. От Гераклита до Дарвина. Т. 1. М., 1960.

[БСЭ-10] Յան Սվամմերդամ հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում

[11] Шимкевич, Владимир Михайлович (1890–1907). «Сваммердам, Иоганн». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ.{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]