Jump to content

Յանան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Յանան
չինարեն՝ 延安市
36°35′43″N 109°29′11″E / 36.59528°N 109.48639°E / 36.59528; 109.48639
ԵրկիրՉինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
ՀամայնքՇենսի
Ներքին բաժանումBaota District?, Yanchang County?, Yanchuan County?, Zichang?, Ansai District?, Zhidan County?, Wuqi County?, Ganquan County?, Fu County?, Luochuan County?, Yichuan County?, Huanglong County? և Huangling County?
Հիմնադրված է1089 թ.
Մակերես37 030,54 կմ²
ԲԾՄ975 մետր
Բնակչություն▲2 282 581 մարդ (2020)[1]
Ժամային գոտիUTC+8
Հեռախոսային կոդ911
Փոստային դասիչ716000
Ավտոմոբիլային կոդ陕J
Պաշտոնական կայքyanan.gov.cn
Յանան (Չինաստան)##
Յանան (Չինաստան)

Յանան (չինարեն՝ 延安市 ), քաղաքային շրջան, Չինաստանի Շենսի նահանգի Շանբեյ տարածաշրջանում՝ արևելքից սահմանակից Շանսի նահանգին, իսկ արևմուտքից՝ Գանսուին։ Այն կառավարում է մի քանի շրջաններ, այդ թվում՝ Ժիդանը (նախկինում՝ Բաոան), որը ծառայել է որպես Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության գլխավոր շտաբ, նախքան բուն Յանան քաղաքը կստանձներ այդ դերը։

Յանանը գտնվում էր «Հյուսիսարևմտյան արշավանք» վերջնակետի մոտ և դարձավ չինական կոմունիստական ​​հեղափոխության կենտրոնը 1935 թվականի վերջից մինչև 1947 թվականի սկիզբը։ Չինացի կոմունիստները Յանանը համարում են որպես հեղափոխության ծննդավայր։

2019 թվականի դրությամբ Յանանն ունի մոտ 2,255,700 մշտական բնակիչ[2]:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսային հրամանատարություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դեղին կայսրի դամբարանը Խուանլին կոմսությունում(շրջանում):

Յանանը բնակեցված է եղել դեռ Սյա դինաստիայի ժամանակաշրջանից (մ.թ.ա. մոտ 2070–1600 թվականներ)[3], երբ այն համարվում էր Յոն նահանգի մաս[4]: Տարածքը հետագայում Շան դինաստիայի մաս չի կազմել և փոխարենը բնակեցված է եղել Գույֆանգ ցեղի կողմից[4], ովքեր կռվել են Շան դինաստիայի դեմ։ Ավելի ուշ, Արևմտյան Չժոուի ժամանակաշրջանում այս տարածքը բնակեցվել է Ցուանրոն և Սյանյուն տոհմերի կողմից[4]: Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջանում տարածքը բնակեցված էր բեյդի ժողովուրդով[3]: Պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանի վաղ շրջաններում ներկայիս Յանանի կենտրոնական և հյուսիսային մասերը պատկանում էին Վեյ թագավորությանը, մինչդեռ հարավային մասը՝ Ցին թագավորության[4]: Հետագայում՝ պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանում, ամբողջ տարածքը նվաճվեց Ցին թագավորության կողմից[4]:

Մ.թ.ա. 221 թվականին Ցին դինաստիայի հաստատումից հետո տարածքը կազմակերպվեց որպես Շան հրամանատարության մաս[4]։ Հան դինաստիայի օրոք տարածքը մնացել է Շան հրամանատարության մաս[4]։ Տարածքի վարչական բաժանումները վերակազմակերպվել են Հյուսիսային Վեյի օրոք, հարավային մասը կազմակերպվել է որպես Բեյհուա պրեֆեկտուրա, որը ներառում էր Չժոնգբուի հրամանատարությունը, Ֆուչենգի հրամանատարությունը, Իչժոուի հրամանատարությունը (պարզեցված չինարեն՝ 郡 ; ավանդական չինարեն՝ 義州郡 ) և Լեչժոուի հրամանատարությունը (պարզեցված չինարեն՝ 乐州郡 ; ավանդական չինարեն՝ 樂州郡 樂州郡), հյուսիսային մասը կազմակերպվել է որպես Դոնսյա պրեֆեկտուրա, որը ներառում էր Բյանչենգի հրամանատարությունը (չինարեն՝ 遍城郡 ), Դինգյանի հրամանատարությունը, Շանգի հրամանատարությունը և Շուոֆանգի հրամանատարությունը, ինչպես նաև Ծինմինի հրամանատարությունը՝ Սյա նահանգի կազմում[5]։ Արևմտյան Վեյի օրոք տարածքը կազմակերպվել է որպես Յան պրեֆեկտուրա, Ֆու պրեֆեկտուրա և Դանի պրեֆեկտուրա[4]: Սուի դինաստիայի օրոք տարածքը վերակազմավորվեց որպես Յանանի հրամանատարություն[5] և ստեղծվեց ռազմական բազա:

Հետագայում Տան դինաստիայի օրոք տարածքը պատկանում էր Գուաննեյի շրջանին[4] և այն դարձավ կարևոր պաշտպանական հենակետ[6]։ Տան դինաստիայի հաստատումից հետո՝ 618 թվականին, երեք տեղական հրամանատարությունները փոխարինվեցին պրեֆեկտուրաներով[4]։ Հաջորդ տարի ներկայիս Յանանի տարածքում ստեղծվեց մեկ այլ պրեֆեկտուրա՝ Ֆան պրեֆեկտուրան[4]։ Պրեֆեկտուրայի համակարգը կարճ ժամանակով վերացվեց 742 թվականին, որի արդյունքում տարածքի չորս պրեֆեկտուրաները վերադասակարգվեցին որպես հրամանատարություններ, չնայած սա վերականգնվեց 758 թվականին[4]։

Սահմանային ամրոց

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոն դինաստիայի սկզբում տարածքի չորս տեղական պրեֆեկտուրաները պատկանում էին Յոնգսինգջուն շրջանին[4]: Սակայն Սոն դինաստիայի վաղ շրջանում, նորաստեղծ տանգուտական Արևմտյան Սյա դինաստիան կարճ ժամանակով նվաճեց ներկայիս Յանան քաղաքի հյուսիսարևմտյան հատվածները: Տարածքը վերանվաճելուց հետո Սոնի կառավարությունն այն բաժանեց երկու ռազմական վարչական միավորների՝ Բաոան Ջուն և Դինբիան Ջուն[4], որոնք գտնվում են «ջուն»-երի իրավասության տակ: 1041 թվականին ներկայիս Յանանի տարածքում հիմնվեց Ֆույան շրջանը[4]: 1080 թվականին չինացի պոլիմաթ, գիտնական Շեն Կուոն գործուղվեց Յան պրեֆեկտուրա՝ օգնելու Արևմտյան Սյայի դեմ պաշտպանության հարցում[7]։ Այդ ժամանակահատվածում նա նկատեց, որ Յան պրեֆեկտուրայի մոտ գտնվող մի մեծ գետի ափին տեղի ունեցած սողանքը, ափի փլուզումից հետո, գետնի տակ՝ մի քանի տասնյակ ֆուտ խորության վրա, բացել էր մի դատարկ տարածություն[8]: Այս ստորգետնյա տարածքը պարունակում էր հարյուրավոր քարացած բամբուկներ, որոնք դեռևս անվնաս էին՝ արմատներով և բներով։ Ինչպես Շենը գրել է՝ «բոլորը քարացած»[8]: Շենը նշել է, որ այդ տարածքում բամբուկ չի աճում, և նա տարակուսած էր, թե նախորդ որ դինաստիայի ժամանակ կարող էին այդ բամբուկներն աճել[8]: Հաշվի առնելով, որ խոնավ ու մութ ցածրադիր վայրերը Հնդկեղեգի աճի համար հարմար պայմաններ են ապահովում՝ Շենը եզրակացրեց, որ շատ հին ժամանակներում այդ տարածքի կլիման պետք է որ համապատասխաներ այդ նկարագրությանը[8]: Չնայած սա կարող էր հետաքրքրել նրա շատ ընթերցողների, պալեոկլիմատոլոգիայի (հնէակլիմայագիտության) ուսումնասիրությունը միջնադարյան Չինաստանում չվերածվեց կայացած գիտակարգի[8]։

1081 թվականի աշնանային ամիսների ընթացքում Շենը հաջողությամբ պաշտպանեց Սոն դինաստիայի տարածքը՝ միաժամանակ գրավելով Արևմտյան Սյայի մի քանի մոտակա ամրացված քաղաքներ[9]: Սոնգի կայսր Շենզոնը Շենին պարգևատրեց բազմաթիվ տիտղոսներով՝ այս մարտերում ունեցած վաստակի համար, և Շենի ռազմական արշավի տասնվեց ամիսների ընթացքում նա կայսրից ստացավ 273 նամակ[9]: Սակայն կայսր Շենզոնը վստահեց մի գոռոզ ռազմական սպայի, ով չհնազանդվեց կայսրին և մերժեց ռազմավարական ամրությունների վերաբերյալ Շենի առաջարկը՝ դրա փոխարեն ամրացնելով այն վայրերը, որոնք Շենը համարում էր ռազմավարական առումով անօգուտ: Ավելին, այս սպան հեռացրեց Շենին գլխավոր միջնաբերդի իր հրամանատարական պաշտոնից, որպեսզի զրկի նրան հաղթանակի դեպքում որևէ փառքի հասնելու հնարավորությունից[9]: Սրա հետևանքը գրեթե աղետալի էր, քանի որ գոռոզ սպայի ուժերը ջախջախվեցին[9]։ Սինժոն Յաոն նշում է, որ զոհերի թիվը կազմել է 60,000[10]: Այնուամենայնիվ, Շենին հաջողվեց պաշտպանել իր ամրությունները և դեպի Յանժոու տանող Թանգուտների միակ հնարավոր ներխուժման ուղին[9]: Սակայն 1082 թվականին այն ի վերջո գրավվեց Թանգուտների կողմից, երբ Շենի պաշտպանական հաղթանակները նսեմացվեցին և զոհաբերվեցին նոր կանցլեր Ցայ Ցուեի կողմից (ով քաղաքը հանձնեց Թանգուտներին՝ որպես խաղաղության պայմանագրի պայման): 1089 թվականին Յան նահանգը վերանվանվեց Յանյան և ստացավ «ֆու» (բարձրակարգ պրեֆեկտուրա) կարգավիճակ[3][4]:

Ջին դինաստիայի սկզբում Ֆույան շրջանը մնաց անփոփոխ և կառավարում էր Յանան ֆուն, Ֆու գավառը, Ֆան գավառը, Դան գավառը, Սուիդե շրջանը, Բաոան զինվորական շրջանը և Դինբյան զինվորական շրջան[4]: 1146 թվականին Դինբյան օկրուգը լուծարվեց, իսկ 1171 թվականին Բաոան օկրուգը վերակազմավորվեց որպես գավառակ[4]: 1182 թվականին Բաոան գավառակը վերակազմավորվեց որպես Բաոան շրջան[4]: 1221 թվականին Մոնղոլական կայսրությունը՝ Չինգիզ խանի գլխավորությամբ, Սյա պետության աջակցությամբ սկսեց իր ներխուժումը Շանսի[11]: Այդ տարի, ներկայիս Յանանի արևելյան հատվածում, մոնղոլական և Արևմտյան Սյայի միացյալ ուժերը պարտության մատնեցին Ջին դինաստիայի 30,000-անոց բանակը, որը գլխավորում էր զորավար Վանյան Հեդան[11]:

Յուան դինաստիայի օրոք ստեղծվեց Յանանի շրջանը, որը կառավարում էր Ֆու պրեֆեկտուրան, Ցզյա պրեֆեկտուրան և Սուիդե պրեֆեկտուրան[4]։

Մին և Ցին դինաստիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1369 թվականին՝ Մին դինաստիայի ժամանակաշրջանում, Յանյան շրջանը վերածվեց «ֆու»-ի (վարչական միավոր)[4]։

1725 թվականին՝ Ցին դինաստիայի օրոք, տարածքում հիմնադրվեց Ֆուչժոուի ուղղակի կառավարվող պրեֆեկտուրան, որը կառավարում էր Յանյան ֆուն և Ֆու պրեֆեկտուրան[4]։ Նախքան Դունգանյան ապստամբությունը (1862-1877), Յանյանի գյուղական վայրերի մեծ մասը բնակեցված էր չինացի մուսուլմաններով[12]։ Մուսուլման բնակչության մեծ մասը կա՛մ սպանվեց զանգվածային ջարդերի հետևանքով, կա՛մ բռնի տեղահանվեց դեպի հյուսիս-արևմուտք գտնվող ավելի հեռու տարածքներ, ինչպիսին է Գանսուն։ Սրա ժողովրդագրական ազդեցությունը զգացվեց տասնամյակներ շարունակ, քանի որ տեղական տնտեսությունը կործանվեց, իսկ կառավարության անբավարար աջակցությունը խոչընդոտեց վերականգնման ջանքերին[12]։ 1823 թվականին Բաոանն (ներկայիս Ժիդան շրջան) ուներ 51,000 բնակիչ, սակայն 1868 թվականին մնացել էր ընդամենը 170-ը: Մինչդեռ Յանանը (ներկայիս Բաոտա շրջան) 1823 թվականին ուներ 61,200 բնակիչ, բայց 1930 թվականին՝ միայն մոտ 10,000[12]: 1911 թվականին մի բրիտանացի ճանապարհորդի վկայություն Յանանը նկարագրում էր որպես «հավակնոտ պետական գրասենյակների մի քաղաք, որոնք վաղուց քայքայվել էին... Նայելով հեռավոր տարիների հեռանկարին՝ կարելի էր նկատել անցյալի շքեղության մի նշույլ, բայց այն կենդանի ուժերը, որոնց համար դա ծառայել էր որպես պատյան և խորհրդանիշ, վաղուց մահացել էին՝ թողնելով, որ լճացումը, կոռուպցիան և անկումը տիրեն նրա սրահներում»[12]:

Չինաստանի Հանրապետության ժամանակաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Յանանի փողոց, 1914 թվական

Ցին դինաստիայի անկումից հետո քաղաքը դարձավ նորաստեղծ Չինաստանի Հանրապետության մաս և 1913 թվականին վերակազմավորվեց Հանրապետական կառավարության կողմից՝ Յուլին շրջանի կազմում[3][4]: 1920 թվականին Յուլինի շրջանի կառավարությունը տեղափոխվեց Ֆուշի քաղաք, որը գտնվում է ներկայիս Բաոթա շրջանի (Յանան պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաք) տարածքում[4]: Շրջանները վերացվեցին 1928 թվականին, ինչի արդյունքում գավառներն անցան նահանգային կառավարության անմիջական ենթակայության տակ[4]:

Չինաստանի Հանրապետության (1912–1949թվականները) ժամանակաշրջանում Յանանում գերիշխում էր առանձնապես ծանր «ֆեոդալական» կալվածատիրությունը: Թեև հողերի անհավասար բաշխումը տարածված էր ողջ գյուղական Չինաստանում, ժամանակակից դիտորդները նշում էին, որ հողերի կենտրոնացումը և գյուղացիության շահագործումը Յանանի տարածաշրջանում (հյուսիսային Շանսի) ավելի վատթար էր, քան երկրի մյուս շրջաններում[12]:

Չինական կոմունիզմի կարմիր մայրաքաղաք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մաոն օտարերկրյա լրագրողների հետ 1944 թվականին

1934 թվականին Չինաստանի Շանսի նահանգի հյուսիսային հատվածում՝ Յանան քաղաքի շրջակայքում, հիմնադրվեցին երկու տարածաշրջանային սովետներ (խորհուրդներ)[3][4]։ 1935 թվականի հոկտեմբերին, Երկար երթից հետո, Չինաստանի Կարմիր բանակի ուժերը (մասնավորապես՝ Առաջին ռազմաճակատի բանակը) Ցզյանսիից ժամանեցին Հյուսիսային Շենսի նահանգ[3]։ Հաջորդ ամիս՝ 1935 թվականի դեկտեմբերին, կոմունիստական ուժերը Վայաոբուում հիմնեցին տարածաշրջանային կառավարություն և վերակազմավորեցին տարածաշրջանային խորհրդային վարչակազմերը՝ փոխելով պետության պաշտոնական անվանումը «Չինաստանի Խորհրդային Հանրապետություն»–ից «Չինաստանի Խորհրդային Ժողովրդական Հանրապետության»[3][4]։ 1936 թվականի մայիսին կոմունիստական ուժերը տարածքը վերակազմավորեցին որպես Շան-Գան-Նին նահանգ[3][4]։ 1936 թվականի դեկտեմբերին, Երկրորդ միասնական ճակատի ձևավորման սկզբում, Յանանն անցավ չինացի կոմունիստների վերահսկողության տակ[13]։ Երբ Էդգար Սնոուն 1936-ին ժամանեց այնտեղ, տարածքը դեռ Գոմինդանի տիրապետության տակ էր, իսկ Կարմիր բանակի կողմից իրականացվող պաշարումը նոր էր դադարեցվել[14]։ Այդ ժամանակ նրան դեռ անհայտ էր, որ այնտեղ կապեր էին հաստատվել կոմունիստների և այն գեներալների միջև, որոնք հետագայում կազմակերպեցին Սիանի միջադեպը: Սնոուն իրականում հանդիպել է Մաոյին Բաոանում (Պաո Ան)։

Ապստամբելով Չան Կայշիի դեմ՝ տեղի ռազմական առաջնորդները որոշեցին Յանանը հանձնել կոմունիստներին, որոնք այժմ դաշնակիցներ էին։ Նրանք դուրս եկան քաղաքից, և 1937 թվականի հունվարին Կարմիր բանակն առանց մարտի մտավ Յանան[3]։ Մոտավորապես այդ ժամանակ ամերիկացի լրագրող Ագնես Սմեդլին լուսաբանում էր կոմունիստական Ութերորդ երթուղային բանակի գործունեությունը, ինչի մասին նա գրել է իր «Չինաստանի մարտական օրհներգը» գրքում[15]։

1937 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Յանանը դարձավ Շանսի-Գանսու-Նինսյա սահմանային շրջանի կոմունիստական ​​կառավարության նստավայրը[3][4]։ Այն դարձավ կուսակցական անդամների և բանակային զորքերի ինտենսիվ մարզման կենտրոն։ Հազարավոր մտավորականներ ամբողջ երկրից ժամանեցին Յանան[16]։ 1937 թվականից մինչև 1941 թվականները կոմունիստական ​​կառավարությունը կազմակերպեց լայնածավալ գաղթեր դեպի Յանան, հիմնականում Սուիդից դեպի հյուսիս-արևելք, որը զգալիորեն ավելի խիտ բնակեցված տարածք էր[12]։ Տարածաշրջանի շատ ֆերմերներ գրավվեցին Յանանով՝ ավելի շատ հող մշակելու հեռանկարի, ինչպես նաև կոմունիստների հողային և հարկային բարեփոխումների պատճառով[12]։ 1937-ից 1939 թվականներին նախկինում չօգտագործված ավելի քան 1,500,000 մյու հող մաքրվեց գյուղատնտեսության համար[12]։ Այս ընթացքում ինտենսիվ գյուղական աշխատանքի մեծ ձգտումը արժանացավ իր քննադատներին և որոշների կողմից հրապարակավ քննադատության ենթարկվեց «մարդկանց մոտ կոլեկտիվ աշխատանքի նկատմամբ հակակրանք առաջացնելու» համար[12]։ Հետագայում այս տեսակի խոշորածավալ աշխատանքային նախագծերը կկառավարվեին բանակի կողմից[12]։ 1941 թվականին Մաո Ցզե Դունը հատուկ ազդեցություն ունեցավ մի շարք ուսումնական ծրագրերի վրա՝ «ոչ ավանդական միտումները շտկելու» և գյուղացիությանը կոմունիստական ​​մոդելին համապատասխանեցնելու համար։ ՉԿԿ-ի առաջին մեկնարկած ծրագրերից մեկը Յանանի Ուղղման Շարժումն էր[17][18]։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և Չինաստանի քաղաքացիական պատերազմի վերսկսումը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Յանծյալինի հեղափոխական հուշահամալիր
Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության 7-րդ համագումարից պատկեր, 1945

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ճապոնական ռմբակոծությունների հետևանքով գրեթե բոլոր շենքերը, բացառությամբ մի Պագոդայի, ավերվել էին, և բնակիչների մեծ մասը սկսեց ապրել յաոդոններում՝ բլուրների լանջերին փորված արհեստական քարանձավներում կամ գետնատներում, որոնք Շանսիի ավանդական կացարաններն էին։ Այն ժամանակ, երբ Յանանը չինական կոմունիստական կյանքի կենտրոնն էր, արևմտյան բազմաթիվ ականավոր լրագրողներ, այդ թվում՝ Էդգար Սնոուն և Աննա Լուիզ Սթրոնգը, հարցազրույցների համար հանդիպեցին Մաո Ցզե Դունու և այլ կարևոր առաջնորդների հետ։ Այլ արևմտականներ, ինչպիսիք էին Սյաո Լին և Մայքլ Լինդսեյը, Յանանի դիմադրության շարժման մասնակիցներ էին[19]:

1942 թվականի հուլիսին հիմնադրվեց Ուցի շրջանը[4]։

1944 թվականից սկսած Յանանը հյուրընկալեց ԱՄՆ բանակի դիտորդական խմբին, որը հայտնի է նաև որպես «Դիքսի առաքելություն»[20]: Այս խումբը նպատակ ուներ կապեր հաստատել չինական կոմունիստական ուժերի հետ, ուսումնասիրել Կոմունիստական կուսակցությունը քաղաքական ու ռազմական տեսանկյունից և որոշել՝ արդյոք Միացյալ Նահանգները պետք է աջակցի կոմունիստական ուժերին[20]։ Կոմունիստական ուժերը քաղաքական և ռազմական առումով գնահատելու համար լիազորված հայտնի ամերիկացիների թվում էին Ջոն Ս. Սերվիսը՝ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտից, և գնդապետ Դեյվիդ Դ. Բարեթը՝ ԱՄՆ բանակից[20]: Առաքելությունն ուսումնասիրում էր ճապոնացիների դեմ հնարավոր համագործակցության ծրագրերը: Ամերիկացիները Յանանում են եղել 1944 թվականից մինչև 1947 թվականը:

1945 թվականի մայիսին Շանսի-Գանսու-Նինսյա սահմանի կառավարությունը Յանանից տեղափոխվեց Սիան[4]։

Յանանը կարճ ժամանակով գրավվել է Գոմինդանի ուժերի կողմից Չինաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում՝ Յանանի ճակատամարտում[21]: Կոմունիստական ղեկավարությունը նախապես տեղեկացված է եղել պլանավորված հարձակման մասին և ի վերջո կամավոր լքել է քաղաքը[21]: Այդ ժամանակից մինչև Պեկինի գրավումը նրանք սովորաբար տեղակայված են եղել այլ վայրերում՝ հաճախ ունենալով շարժական շտաբ: 1948 թվականի ապրիլի 21-ին Ժողովրդա-ազատագրական բանակը հետ է գրավել Յանանը[21]:

1949 թվականից հետո

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ձախ կողմում` Անլան դարպասը, իսկ աջում` Բաոտա լեռը

1950 թվականի մայիսին, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ներքո, Յանանը վերակազմավորվեց որպես Յանան շրջան (չինարեն՝ 延安分区), իսկ հոկտեմբերին վերակազմավորվեց որպես հատուկ շրջան (չինարեն՝ 专区)[3]: Հետագայում Յանանը հաստատվեց որպես պրեֆեկտուրա (չինարեն՝ 地区)[3]:

1996 թվականի նոյեմբերի 15-ին Յանանի տարածքը լուծարվեց և հիմնադրվեց որպես պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաք[4]: Յանանը ենթարկվեց արագընթաց ուրբանիզացիայի «Տասնմեկերորդ հնգամյա պլանի» ժամանակաշրջանում (2006-2010 թվականներին)[16]: 2011թվականից մինչև 2015 թվականը այն անցավ «կարմիր տուրիզմին» ուղղված բարեկարգման նախագծի միջով[16]:

Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար Սի Ծինպինը այցելել է Յանան 2015 թվականին[22]։ Այցի ընթացքում նա ընդգծել է Յանանում Կոմունիստական կուսակցության պատմության ուսումնասիրման կարևորությունը և կոչ է արել հատուկ ուշադրություն դարձնել մարքսիզմ-լենինիզմի սկզբունքներին,Մաո Ցզե Դունի գաղափարախոսությանը և կուսակցության հեղափոխական ավանդույթներին[22]։

Աշխարհագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Յանյանի մոտակայքում գտնվող Հուանհե Չինշույի ոլորանը

Յանանը գտնվում է Շանսի նահանգի հյուսիսում՝ Լյոսային սարահարթի վրա: Այն տարածվում է հյուսիսային լայնության 35°21'-ից մինչև 37°31' և արևելյան երկայնության 107°41'-ից մինչև 110°31' սահմաններում[4][23]: Քաղաքը հյուսիսից սահմանակից է Յուլինին, հարավից՝ Գուանչժոն շրջանի Սյանյան, Տունչուան և Վեյնան քաղաքներին, արևելքից՝ Հուանհե (Դեղին) գետի միջին հոսանքով անջատվում է Շանսի նահանգի Լինֆեն և Լյուլյան քաղաքներից, իսկ արևմուտքից՝ Ծիվու լեռնաշղթայով սահմանակից է Գանսու նահանգի Ցինյան քաղաքին[4][23]։ Քաղաքի ռելիեֆը բլրապատ է, հյուսիս-արևմուտքում այն ավելի բարձր է, իսկ հարավ-արևելքում՝ ավելի ցածր: Բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 388,8-ից մինչև 1809,8 մետրի միջև[4][23]: Յանանի միջին բարձրությունը կազմում է մոտավորապես 1200 մետր[4], իսկ քաղաքային կենտրոնի բարձրությունը ծովի մակարդակից մոտ 960 մետր է[23]: Յանանի տարածքով հոսող Հուանհե գետից բացի, քաղաքի հիմնական գետերն են Յանը և Լուոն[23]:

Կլիմայական պայմաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանն ունի խոնավ մայրցամաքային կլիմա (ըստ Կյոպպենի դասակարգման՝ "Dwa"), որը սահմանակցում է տափաստանային կլիմային ("BSk")՝ ցուրտ, չոր և չափավոր երկար և շոգ ձմեռներով, փոքր-ինչ խոնավ ամառներով։ Գարունն ու աշունը կարճ անցումային եղանակներ են։

Ամսական 24-ժամյա միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -5,5 °C-ից (հունվարին) մինչև 23,1 °C (հուլիսին), իսկ տարեկան միջինը 9,90 °C է։ Տարածքում առկա է 511 միլիմետր տեղումներ, որոնց 47%-ը բաժին է ընկնում հուլիս և օգոստոս ամիսներին։ Յանանում արևային օրերի տարեկան միջին քանակը կազմում է մոտ 300 օր։

Աղտոտվածություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանը տարվա ընթացքում բախվում է միջինից մինչև ծանր աստիճանի օդի աղտոտման։ Տարածքի ավազանանման ռելիեֆը՝ զուգորդված ձմռանը հաճախ տեղի ունեցող ջերմաստիճանային ինվերսիաների (շրջադասումների) հետ, խոչընդոտում է տեղում արտանետվող աղտոտիչների ցրմանը և նպաստում դրանց կուտակմանը։ Միևնույն ժամանակ, արդյունաբերության և բնակարանների ջեռուցման համար ածխի լայն օգտագործումը, ավտոմեքենաների թվի աճը, ինչպես նաև շրջակա չորային շրջաններից եկող սեզոնային փոշու փոթորիկները միասին պահպանում են մասնիկային նյութերի (PM2.5 և PM10) և գազային աղտոտիչների՝ օրինակ ծծմբի երկօքսիդի (SO₂) ու ազոտի օքսիդների (NOx) բարձր խտությունը[28]։ PM 2.5-ի բարձր մակարդակը կապված է շնչառական և սիրտ-անոթային հիվանդությունների հետ, իսկ SO2-ից և NOx-ից առաջացած թթվային տեղումները վնասում են հողերն ու բուսականությունը Լյոսային սարահարթի խոցելի լանդշաֆտում[29]։

Յանանը գտնվում է խիստ էրոզիայի ենթարկվող Լյոսային սարահարթի վրա, որտեղ քամու միջոցով նստած տիղմի հաստ շերտերն առաջացնում են անհարթ տեղանք, ինչը խոչընդոտում է օդն աղտոտող նյութերի հորիզոնական տարածմանը[30]։ Սարահարթի արևելյան եզրին անոմալ տաք օդի և վարընթաց հոսանքների մշտական «տաք ծածկույթը» ճնշում է ուղղահայաց խառնումը՝ ստեղծելով կոնվերգենցիայի (միակցման) գիծ, որը տեղափոխում և կենտրոնացնում է արտանետումները լանջերի երկայնքով։ Այս երևույթը ուժգնացնում է աղտոտվածության մակարդակը 50-150%-ով՝ համեմատած ավելի հարթ շրջանների հետ[31]։ Ձմեռային ամիսներին ուժեղ ջերմաստիճանային ինվերսիաները՝ երբ վերևում գտնվող ավելի տաք օդի շերտը «ծածկում» է մակերևույթին մոտ գտնվող ավելի սառը օդը, ավելի են խոչընդոտում աղտոտիչների ուղղաձիգ ցրմանը։ Արդյունքում առաջանում են PM2.5-ի խտության սեզոնային բարձրացումներ և մշուշի երկարատև երևույթներ[31]։

Աղտոտման աղբյուրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ածխի արդյունահանումը, ածխով աշխատող էլեկտրակայանները և ցեմենտի արտադրությունը գերակշռում են Յանանի արդյունաբերական ոլորտում՝ միասին արտանետելով մեծ քանակությամբ ծծմբի երկօքսիդ (SO₂), ազոտի օքսիդներ (NOx), ինչպես նաև խոշոր (PM10) և մանր մասնիկային նյութեր (PM2.5)։ Այս ձեռնարկություններում ոչ արդյունավետ այրումը և դրանցից տարածվող փոշին հանդիսանում են քաղաքի տարեկան աղտոտման հիմնական աղբյուրներից[28]։

Ձմռանը Հյուսիսային Չինաստանում գտնվող տնային տնտեսությունների ավելի քան 80%-ը, որի մեջ մտնում են նաև Յանանը և նրա շրջակայքը, բնակարանների ջեռուցման համար ապավինում են ածխի այրմանը։ Ավանդական վառարաններն ու կաթսայատները արտանետում են սև ածխածնի և PM2.5 մասնիկների բարձր մակարդակներ, ինչի հետևանքով ցուրտ ամիսներին օդում կախված մասնիկների քանակը կտրուկ աճում է[28]։

Յանանում ճանապարհային տրանսպորտը արտանետում է ազոտի օքսիդների, պայթունավտանգ օրգանական միացությունների և մանր մասնիկային նյութերի զգալի քանակներ։ Տարածաշրջանային հետագծման ուսումնասիրությունները Յուլինը և Յանանը նշում են որպես Ֆեն–Վեյ գետի հովտում ձմռանը NOx-ի և մասնիկային նյութերի տեղափոխման կարևոր աղբյուրներ, ինչը ցույց է տալիս, որ քաղաքային տրանսպորտի արտանետումները սրում են տեղական օդի որակի խնդիրները[32]:

Մու Ուս անապատից և հարակից չորային գոտիներից առաջացող սեզոնային փոշու փոթորիկները Յանանի մթնոլորտ են ներմուծում PM10 մասնիկների հոսքեր։ Բնական ծագման այս փոշային երևույթները կարող են ընդամենը մի քանի ժամվա ընթացքում մի քանի անգամ բարձրացնել մասնիկների խտությունը՝ ուժեղացնելով մարդածին աղտոտումը և նպաստելով տևական մառախուղային էպիզոդների պահպանմանը[33]:

Վարչական բաժանում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Քարտեզ
Անուն Չինարեն հիերոգլիֆ Չինարեն փինյին Բնակչություն (2019)[2] Տարածք (կմ2)[3] Խտություն (/կմ2)
Բաոտա թաղամաս 宝塔区 Bǎotǎ Qū 497,100 3,537.6 140.52
Անսայ թաղամաս 安塞区 Ānsài Qū 177,600 2,951.3 60.18
Ծիչան 子长市 Zǐcháng Shì 219,400 2,393.4 91.67
Յանչան 延长县 Yáncháng Xiàn 127,900 2,361.6 54.16
Յանչուան 延川县 Yánchuān Xiàn 170,100 1,986.5 85.63
Ճիտան 志丹县 Zhìdān Xiàn 145,800 3,790.2 38.47
Վուցի 吴起县 Wúqǐ Xiàn 152,600 3,788.5 40.28
Գանցուան 甘泉县 Gānquán Xiàn 79,100 2,276.1 34.75
Ֆու 富县 Fù Xiàn 156,800 4,179.9 37.51
Լուոչուան 洛川县 Luòchuān Xiàn 228,200 1,791.3 127.39
Յիչուան 宜川县 Yíchuān Xiàn 121,500 2,937.2 41.37
Խուանլոն 黄龙县 Huánglóng Xiàn 49,200 2,751.0 17.88
Խուանլին 黄陵县 Huánglíng Xiàn 130,400 2,286.7 57.03

Ժողովրդագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի դրությամբ Յանանում բնակվում է մոտավորապես 2,255,700 մշտական ​​բնակիչ, ինչը փոքր-ինչ պակաս է 2018 թվականի 2,259,400-ի համեմատ[2]։ 2019 թվականի դրությամբ Յանանի հուկոուի գրանցում ունի 2,336,587 մարդ[2]։ Այս անհամապատասխանությունը արտացոլում է Չինաստանի ներքին միգրացիայի համակարգը, քանի որ ավելի գյուղական վայրերում գտնվող շատ հուկոուների տերեր գաղթում են ավելի մեծ և զարգացած քաղաքներ։ Մոտավորապես 674,700 մարդ ապրում էր Յանանի երկու շրջաններում (Բաոտա և Անսայ)՝ դրությամբ[2]։

Բնակչության բնական շարժի վիճակագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականին Յանանում արձանագրվել է ծնելիության 9,80‰ մակարդակ (հազար բնակչի հաշվով) և մահացության 5,97‰ մակարդակ, ինչի արդյունքում քաղաքի բնական աճի տեմպը կազմել է 3,83‰[2]: Սա չնչին նվազում է 2018 թվականի համեմատ, երբ բնական աճի տեմպը կազմում էր 4,30‰[2]:

Էթնիկ խմբեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանի բնակչության գրեթե ամբողջ էթնիկ խումբը հան չինացիներ են[4]: Յանանում կա 6000 մարդ, որոնք պատկանում են 34 տարբեր էթնիկ փոքրամասնությունների, որոնցից մեծամասնությունը հուի են[4]:

Լեզու

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանում լայնորեն խոսվում է չինական լեզվական երեք տեսակ՝ ցին չինարենի Շաանբեյ բարբառը, կենտրոնական հարթավայրերի մանդարինի Ցին-Լոնգ բարբառը և կենտրոնական հարթավայրերի մանդարինի Գուանչժոնգ բարբառը[4]: Շաանբեյ բարբառի շրջանակներում Յանանի մեծ մասում խոսվում է Չժի-Յան բարբառը[34]:

Եկամուտ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականին քաղաքային տնային տնտեսությունների միջին տնօրինվող եկամուտը կազմել է 34,888 յուան, ինչը 8.3%-ով ավելի է նախորդ տարվա համեմատ[2]: Գյուղական տնային տնտեսությունները միջինում վաստակել են ավելի ցածր՝ 11,876 յուան, ինչը արտացոլում է նախորդ տարվա համեմատ 10.1%-ով ավելի աճ[2]։

Տնտեսություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Շինությունները Բաոտա թաղամասում

Ինչպես Չինաստանի մեծ մասը, Յանանի տնտեսությունը նույնպես արագ զարգացել է 21-րդ դարում։ Յանանի համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) 2019 թվականին կազմել է 166.389 միլիարդ յուան, ինչը տասն անգամ ավելին է, քան 2000 թվականի ՀՆԱ-ն, որը կազմում էր ընդամենը 13.063 միլիարդ յուան[2]։ Յանանը 2019 թվականին գրանցել է ՀՆԱ-ի 6.7% աճ, որը ցածր է 2018 թվականին գրանցված 8.9% աճից և ցածր է քաղաքի կողմից 2004 թվականին գրանցված 19.6% տարեկան ՀՆԱ աճի գագաթնակետից[2]։ Յանանի մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն 2019 թվականի դրությամբ կազմել է 73,703 յուան[2], ինչը 6.9% աճ է նախորդ տարվա համեմատ[2]։ Յանանի շրջանային մակարդակի ստորաբաժանումներից Բաոտա շրջանը 2019 թվականին գրանցել է ամենաշատ ՀՆԱ-ն՝ կազմելով 36.391 միլիարդ յուան[2]։ Բաոտա շրջանին հաջորդում են Լուոչուան շրջանը և Հուանգլ շրջանը, որոնք գրանցել են համապատասխանաբար 24.387 միլիարդ և 18.593 միլիարդ յուանի ընդհանուր տնտեսական արդյունք[2]։ Յանանը մեծապես կախված է իր երկրորդային հատվածից, որը 2019 թվականի դրությամբ կազմում է ՀՆԱ-ի մեծ մասը[2]։

Յանանի ՀՆԱ-ի կազմը (2019)
Բաժին 2019 ծավալ (յուան)[2] Ընդհանուր ՀՆԱ-ի տոկոս[2] Տարեկան աճ[2]
Առաջնային հատված 14.933 միլիարդ 8.975% +5.2%
Երկրորդային հատված 99.985 միլիարդ 60.091% +6.5%
Երրորդային հատված 51.471 միլիարդ 30.934% +7.6%
Ընդհանուր ՀՆԱ 166.389 միլիարդ 100.000% +6.7%

Գյուղատնտեսություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Յան գետը Բաոտա թաղամասում

2019 թվականի դրությամբ քաղաքի գյուղատնտեսության, անտառաբուծության, անասնապահության և ձկնորսության ոլորտներում արտադրանքը կազմում է ընդհանուր առմամբ 26.107 միլիարդ յուան[2]։ Դրանցից գյուղատնտեսությունը կազմել է 21.798 միլիարդ յուան, անասնապահությունը՝ 2.987 միլիարդ յուան, անտառաբուծությունը՝ 621.17 միլիոն յուան, ձկնորսությունը՝ 72.82 միլիոն յուան, իսկ գյուղատնտեսական ծառայությունները՝ 628.32 միլիոն յուան[2]։ Յանանի գյուղատնտեսական հողերի ընդհանուր մակերեսը 2019 թվականին կազմել է 183.30 հազար հեկտար, որից 72.79 հազար հեկտարը օգտագործվում է եգիպտացորենի աճեցման համար[2]։ Յանանում զգալի հողատարածքներ օգտագործվում են նաև բանջարեղենի և սոյայի աճեցման համար[2]։ Յանանը Շանսիի բոլոր պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաքներից երկրորդ ամենամեծ բամբակի արտադրությունն ունի՝ զիջելով միայն Վեյնանին[2]։ Քաղաքում նաև մեծ քանակությամբ աճեցվում են Սևուկի[2], գետնանուշ[2], խնձոր[2], Ունաբի[2] և ծիրան[2]։ Յանանը նաև Շանսիի երկրորդ խոշորագույն մեղր արտադրողն է՝ Խանճոնից հետո[2]։

Արդյունաբերություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի դրությամբ քաղաքի արդյունաբերական արտադրանքի արժեքը կազմում է 96.510 միլիարդ յուան[2], որը 6.4%-ով ավելի է նախորդ տարվա համեմատ՝ հաստատուն գներով[2]։ 2018 թվականին միայն նավթարդյունաբերությունը կազմել է 54.419 միլիարդ յուան[35]։ Բացի նավթից և բնական գազից, քաղաքի հիմնական արդյունաբերություններից են ածխի արդյունահանումը, էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը և ծխախոտի արտադրությունը[35]։

Նավթարդյունաբերություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանը Չինաստանի խոշոր նավթագազային կենտրոն է[20]։ 2018 թվականին քաղաքից արդյունահանվել է 15,292,400 տոննա հում նավթ[35]։ Դրանից 8,565,800 տոննան արդյունահանվել է «Յանչան Փեթրոլիում»-ի կողմից, իսկ մնացած 6,726,600 տոննան՝ CNPC-ի «Չունցին» նավթային հանքավայրի շրջանակներում[35]։ Չունցին նավթային հանքավայրը, որը Չինաստանի նավթ արտադրող հիմնական շրջաններից մեկի՝ Օրդոսի ավազանի մի մասն է, նավթի արդյունահանման վայր է 1970 թվականների սկզբից ի վեր[36]։

Մանրածախ առևտուր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանում սպառողական ապրանքների մանրածախ վաճառքի ընդհանուր ծավալը 2019 թվականին կազմել է 41.113 միլիարդ յուան[2]։ Այս մանրածախ վաճառքի մեծ մասը տեղի է ունեցել Բաոտա շրջանում, որտեղ այդ տարի գրանցվել է 24.000 միլիարդ յուան ​​վաճառք[2]։

Մշակույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յանանի մշակույթը, ավելի լայն իմաստով, Շանբեյ մշակույթի մի մասն է, որը գոյություն ունի ամբողջ հյուսիսային Շանսիում: Այս տարածքն ունի ինքնատիպ ավանդական երաժշտություն, որտեղ հաճախ օգտագործվում են գոտկատեղի թմբուկներ, հատկապես նրանք, որոնք ծագում են Անսայ շրջանից[4]: Այս տարածքն ունի նաև թղթից կտրվածքներ անելու իր ուրույն ավանդական արհեստը[4]: Յաոդոնները՝ Լյոսյան սարավանդին բնորոշ քարանձավային բնակավայրերը, բնիկ են նաև հյուսիսային Շանսի ընդարձակ տարածաշրջանի համար[4]: Էրդաո փողոցի գիշերային շուկան Բաոտա շրջանում գտնվող փողոցային շուկա է, որն առանձնանում է Շանբեյ մշակույթի բազմաթիվ առանձնահատկություններով, այդ թվում՝ տեղական խոհանոցով, դեկորով և ժողովրդական երաժշտությամբ[5]:

Զբոսաշրջություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Տեսարան Յանանի հեղափոխական հուշահամալիրում

Քաղաքը Չինաստանում կարմիր զբոսաշրջության խոշոր կենտրոն է, որտեղ այնպիսի կառույցներ, ինչպիսին է Յանանի հեղափոխության հուշահամալիրը, գրավում են չինացի քաղաքացիներին և Կոմունիստական ​​կուսակցության կադրերին, որոնք ցանկանում են ավելին իմանալ կուսակցության պատմության մասին[20]։ Յանանում կարմիր զբոսաշրջությունը զգալիորեն աճել է ՉԿԿ գլխավոր քարտուղար Սի Ցզինպինի 2015 թվականի այցից հետո տարիներին՝ 40.25 միլիոն զբոսաշրջիկների այցելություններով 2016 թվականին և 73.08 միլիոն զբոսաշրջիկների այցելություններով 2019 թվականին[22]։

2021 թվականին Սուրբ Երկրի հովտի մշակութային զբոսաշրջության արդյունաբերական պարկի շրջանակներում բացվեց «Ոսկե Յանան» զարգացման նախագիծը[16]։ Այս զբոսաշրջային քաղաքը համարվում է «Չինաստանում կարմիր զբոսաշրջության նոր տեսարժան վայր» և առանձնանում է չինական հինաձև փողոցներով և խանութներով՝ 1930-ականների Յանանի խորհրդային ոճով[16]։ Ոսկե Յանանի հիմնական տեսարժան վայրը «Յանանի օդան» գիշերային լույսերի շոուն է[16]։ [Անվճար ցուցադրությունը պատկերում է Կոմունիստական ​​կուսակցության ժամանակաշրջանի մի շարք պատմական պահեր Յանանի ժամանակաշրջանից, որը ներկայացված է լեռներում լուսային շոուով և Բաոտա լեռան վրա աուդիո-վիզուալ պրոյեկցիայով[16]։ Յանանի Կարմիր փողոցը օգտագործում է կարմիր մշակույթի թեմայով պատմություններ՝ ամբողջ թաղամասի հոգին կապելու համար։ Բացի այդ, ի տարբերություն այլ զբոսաշրջային տեսարժան վայրերի, Յանանի Կարմիր փողոցը ստեղծել է բազմաթիվ նորարարական ինտերակտիվ փորձառական նախագծեր, որոնք թույլ են տալիս զբոսաշրջիկներին զգալ Կարմիր փողոցի ճանապարհորդություն, որը միավորում է մարմինն ու հոգին[37]։ Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցության հարյուրամյակից կարճ ժամանակ առաջ Յանը մեկնարկեց «Կարմիր աստղերը տասներեք քաղաքից ինձ Յանան են տանում» նախաձեռնությունը, որը նպատակ ուներ խթանել Յանանում զբոսաշրջությունը հեղափոխական պատմության ուսումնասիրության համար, այդ թվում՝ զգալիորեն նվազեցված ավիատոմսերի գներով[16]։

Տրանսպորտ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Յանան Նաննիվան օդանավակայան
  • G2211 Չանյան արագընթաց մայրուղի
  • G65 Բաոտոու-Մաոմինգ արագընթաց մայրուղի
  • Չինաստանի G210 ազգային մայրուղի

Կրթություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ճապոնական ագրեսիայի դեմ պայքարի ռազմաքաղաքական համալսարանի հուշահամալիրը

Յանանում կա 251 տարրական և 112 միջնակարգ դպրոց, որոնցում սովորում են համապատասխանաբար 218,100 և 129,900 աշակերտներ[38]։ Քաղաքն ունի նաև 556 մանկապարտեզ, որոնցում սովորում է 119,500 աշակերտ։ Քաղաքն ունի նաև 5 հատուկ կրթական դպրոց, որոնք սպասարկում են 372 հաշմանդամ աշակերտների[38]։ 2019 թվականի դրությամբ Յանաննն ունի 13 հանրային գրադարան[2]։

Նշանավոր ուսումնական հաստատություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Յանանի համալսարան
  • Չինաստանի Յանանի գործադիր առաջնորդության ակադեմիա
  • Յանանի միջնակարգ դպրոց[39]

Առողջապահություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի դրությամբ Յանանում կա 2631 առողջապահական հաստատություն, որոնք ունեն 14560 բժշկական մահճակալ և 24298 աշխատակից[2]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 国务院第七次全国人口普查领导小组办公室 中国人口普查分县资料—2020 (չին.) — 北京市: 中国统计出版社, 2022. — 983 p. — ISBN 978-7-5037-9772-9
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 陕西统计年鉴—2020 [Shaanxi Statistical Yearbook – 2020] (չինարեն). Shaanxi Provincial Bureau of Statistics. 2020-11-05. Արխիվացված օրիգինալից 2021-09-15-ին. Վերցված է 2021-09-15-ին.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 延安市历史沿革 [Yan'an Organizational History]. XZQH.org. 2016-07-15. Արխիվացված օրիգինալից 2020-08-06-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 延安概况 [Yan'an Overview]. dfz.shaanxi.gov.cn (չինարեն). Shaanxi Provincial Local Chronicle Office. Արխիվացված է օրիգինալից 2024-12-04-ին. Վերցված է 2025-05-16-ին.
  5. 1 2 3 央视来打卡的网红延安二道街夜市文化：见证城市发展变迁. The Paper (չինարեն). 2019-09-14. Արխիվացված օրիգինալից 2021-05-14-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  6. ↑ Schellinger, Paul; Salkin, Robert, eds. (1996). International Dictionary of Historic Places, Volume 5: Asia and Oceania. London and Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. էջ 874. ISBN 1-884964-04-4.
  7. ↑ Sivin (1995), III, 8.
  8. 1 2 3 4 5 Needham (1986), Volume 3, 614.
  9. 1 2 3 4 5 Sivin (1995), III, 9.
  10. ↑ Yao (2003), 544.
  11. 1 2 木华黎 [Muqali]. www.nmgqq.com.cn (չինարեն). History and Local Chronicles Research Office of the Inner Mongolia Autonomous Regional Committee of the Chinese Communist Party. 2018-06-27. Արխիվացված օրիգինալից 2025-05-17-ին. Վերցված է 2025-05-17-ին.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Keating, Pauline (1994 թ․ հուլիս). «The Ecological Origins of the Yan'an Way». The Australian Journal of Chinese Affairs (անգլերեն). 32 (32): 123–153. doi:10.2307/2949830. ISSN 0156-7365. JSTOR 2949830.
  13. ↑ Mao Tse-tung: Ruler of Red China by Robert Payne, page 175
  14. ↑ Red Star Over China, by Edgar Snow. Page 42
  15. ↑ Qiu, Shi (2017-08-06). 史沫特莱的新四军岁月 [Agnes Smedley's New Fourth Army Years]. People's Daily Online (չինարեն). People's Daily Press. Վերցված է 2025-05-17-ին.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 Lin, Chunfeng (2023). Red Tourism in China: Commodification of Propaganda. Routledge. ISBN 978-1-032-13960-9.
  17. ↑ Hua, Gao; Mosher, Stacy; Jian, Guo (2018). How the Red Sun Rose: The Origins and Development of the Yan'an Rectification Movement, 1930–1945. Chinese University of Hong Kong Press. ISBN 978-962-996-822-9. JSTOR j.ctvbtzp48.
  18. ↑ Hua, Gao (2019). How the Red Sun Rose: The Origin and Development of the Yan'an Rectification Movement, 1930–1945. Translated by Mosher, Stacey; Jian, Guo. The Chinese University of Hong Kong Press. ISBN 978-962-996-822-9. Արխիվացված օրիգինալից 2021-01-01-ին. Վերցված է 2020-08-07-ին.
  19. ↑ «Lady Lindsay of Birker». The Telegraph. Telegraph Media Group. 2010-06-09. Արխիվացված օրիգինալից 2021-05-09-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  20. 1 2 3 4 5 Perlez, Jane (2017-01-01). «'Dixie Mission' Americans Scorned for Backing Mao Are Hailed in China». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Արխիվացված օրիգինալից 2021-05-14-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  21. 1 2 3 Jia, Yong; Qian, Zongyang; Wang, Chuangbao; Zeng, Hao; Kang, Xiaohuai; Zhou, Xiaomin (2018-08-23). 回望延安 [Looking back at Yan'an]. People's Liberation Army Daily (չինարեն). Political Work Department of the Central Military Commission. Արխիվացված օրիգինալից 2025-02-17-ին. Վերցված է 2025-05-17-ին.
  22. 1 2 3 Hou, Xiaojia (2024). «China's Shift to Personalistic Rule: Xi Jinping's Centralization of Political Power». In Fang, Qiang; Li, Xiaobing (eds.). China under Xi Jinping: A New Assessment. Leiden University Press. ISBN 978-90-8728-441-1.
  23. 1 2 3 4 5 延安市概况地图 [Yan'an Overview] (չինարեն). XZQH.org. 2016-07-15. Արխիվացված օրիգինալից 2020-08-13-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  24. ↑ 中国气象数据网 – WeatherBk Data (պարզեցված չինարեն). China Meteorological Administration. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
  25. ↑ «Experience Template» 中国气象数据网 (պարզեցված չինարեն). China Meteorological Administration. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
  26. ↑ «Yan'an Climate: 1991–2020». Starlings Roost Weather. Վերցված է 2025 թ․ հուլիսի 20-ին.
  27. ↑ 延安城市介绍以及气候背景分析. Weather China (չինարեն). 中国气象局公共气象服务中心. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 27-ին.
  28. 1 2 3 Ma, Shuai; He, Jinrong; He, Jinwei; Feng, Qiang; Bi, Yingzhou (2024-12-01). «Forecasting air quality Index in yan'an using temporal encoded Informer». Expert Systems with Applications. 255 124868. doi:10.1016/j.eswa.2024.124868. ISSN 0957-4174.
  29. ↑ Wang, Di; Zhu, Shilei; Wang, Lijing; Zhen, Qing; Han, Fengpeng; Zhang, Xingchang (2020-02-21). «Distribution, Origins and Hazardous Effects of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Topsoil Surrounding Oil Fields: A Case Study on the Loess Plateau, China». International Journal of Environmental Research and Public Health (անգլերեն). 17 (4): 1390. doi:10.3390/ijerph17041390. ISSN 1660-4601. PMC 7068613. PMID 32098176.
  30. ↑ Xiao, Yi; Wang, Rui; Wang, Fan; Huang, Huan; Wang, Jue (2022-03-01). «Investigation on spatial and temporal variation of coupling coordination between socioeconomic and ecological environment: A case study of the Loess Plateau, China». Ecological Indicators. 136 108667. Bibcode:2022EcInd.13608667X. doi:10.1016/j.ecolind.2022.108667. ISSN 1470-160X.
  31. 1 2 Meng, Kai; Xu, Xiangde; Xu, Xiaobin; Wang, Haoliang; Liu, Xiaohui; Jiao, Yayin (2019-11-16). «The Causes of "Vulnerable Regions" to Air Pollution in Winter in the Beijing-Tianjin-Hebei Region: A Topographic–Meteorological Impact Model Based on Adaptive Emission Constraint Technique». Atmosphere (անգլերեն). 10 (11): 719. Bibcode:2019Atmos..10..719M. doi:10.3390/atmos10110719. ISSN 2073-4433.
  32. ↑ Liu, Qiangjun; Liang, Suping; Xu, Junlin (2022-10-19). «Characteristics and Sources of Air Pollution in Southern Shanxi Province». Sustainability (անգլերեն). 14 (20) 13511. Bibcode:2022Sust...1413511L. doi:10.3390/su142013511. ISSN 2071-1050.
  33. ↑ Cheng, Bowen; Ma, Yuxia; Qin, Pengpeng; Wang, Wanci; Zhao, Yuhan; Liu, Zongrui; Zhang, Yifan; Wei, Linbo (2024-06-26). «Characterization of air pollution and associated health risks in Gansu Province, China from 2015 to 2022». Scientific Reports (անգլերեն). 14 (1): 14751. Bibcode:2024NatSR..1414751C. doi:10.1038/s41598-024-65584-2. ISSN 2045-2322. PMC 11208435. PMID 38926518. {{cite journal}}: Check |pmc= value (օգնություն); Check |pmid= value (օգնություն)
  34. ↑ 第一节 特点分布 [Part One: Distribution of features]. dfz.shaanxi.gov.cn (չինարեն). Shaanxi Provincial People's Government. Արխիվացված օրիգինալից 2023-01-16-ին. Վերցված է 2023-01-16-ին.
  35. 1 2 3 4 延安市2018年国民经济和社会发展统计公报 [Yan'an 2018 Economic and Social Development Annual Report]. www.cnstats.org (չինարեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020-08-15-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  36. ↑ «Changqing Oil & Gas Province». cnpc.com.cn. China National Petroleum Corporation. Արխիվացված օրիգինալից 2021-01-28-ին. Վերցված է 2021-05-14-ին.
  37. ↑ «延安红街是红色旅游的增量创新-新华网». www.xinhuanet.com. Վերցված է 2024-11-29-ին.
  38. 1 2 延安市2018年国民经济和社会发展统计公报_中国统计信息网. www.cnstats.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-08-15-ին. Վերցված է 2020-04-19-ին.
  39. ↑ «延安中学 - 陕西教育信息网». www.snedunews.cn. Վերցված է 2024-11-29-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յանան» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Յանան&oldid=10720206» էջից