Յահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յահ
Տեսակհին եգիպտական աստվածություն
ԴիցաբանությունՀին Եգիպտոսի դիցաբանություն
Սեռարական
Iah Վիքիպահեստում
Iah none back.png

Յահ[1] (կամ Աահ[2], եգիպտերեն՝ Jˁḥ - լուսին)[1][3] հին եգիպտական լուսնի աստվածը[4]։

Պաշտամունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսինը, որը լուսավորում էր երկիրը գիշերը, համարվում էր արև հակապատկերը։ Նրան փոխաբերական իմաստով անվանել են «Ժամանակի հաշվիչ», ով «բաժանում էր ամիսները և տարիները»[4]։ Լուսինն ու Արևը համարվում էին Գոռի աջ ձախ աչքերը։ Դրանց իշխանության համար հակամարտության համար Սեթը պոկում է լուսնին ու արևին և թաղում։ Մեկ այլ տարբերակում արևին անվանում էին «Ռա աչք», իսկ լուսնին «Հորուսի աչք»[4]: Խնումը, Թոթը Մինը դուրս եկան Լուսնի տնից, ինչը միավորեց նրանց Յահի հետ։ Այդ պատճառով Յահի երկրպագությունը սովորական էր այս աստվածների ավանդական կենտրոններում `Թեբեում և Հերմոպոլիսում: Մադամունդում, որտեղ Մոնտի տաճար կար, պահպանվել է «Յահի տունը»[4]։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նա նկարագրված է փարավոնի փաթաթաններում նեղ գլխարկով և Լուսնային սկավառակով[4]։ Երբեմն պակերված է որպես անափահաս, խոպոպներով պատանի[5]։

Սինկրետիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Թագավորությունում ավելի շատ երկրպագող է ունեցել, քան հաջորդ դարերում[4], քանի որ գյուղացիները սահմանել էին լուսնի տակ աշխատելու ժամեր։

Օսիրիս-Յահը Մետրոպոլիտենի թանգարանում

Համաձայն Ամդուատի գռքի, ինչ-որ ժամանակ, Լուսնի աստվածը համարվել է Օսիրիսը, սակայն Դիոդորը սխալմամ նրան անվանել է արև, իսկ Իսիդին՝ լուսին[6]։ Որպես հանդերձյալ աշխարհի աստված Օսիրիսը կարող է ստանձնել լուսնի աստծո պաշտոնը, փոխաերական իմաստով «մահաածների արևը»[7]։ Պլուտարքոսին համաձայն, Օսորիսի սգո փառատոնի համար, քուրմերը ամենամսյա ծեսերի ժամանակ հողից ծեփում էին Օսիրեսի քանդակը։ Քանդակը մեծարում և զարդարում էին, ցույց տալով, որ աստվածները նույնպես ջրից ու հողից են ստեղծված[8]։


Յահը կարեւոր դերակատարում ունեցավ XVII դինաստիայի վերջում, Յահմոնսիդերում, որոնք իրենց անունները ստաել են այս աստծո անունից։ Օրինակ՝ Յահմոս (Ծնված Յահը), Յահհոթեպ (Յահը գոհ է), Յահմոս-Նեֆերտարի։ Միևենույն ժամանակ Յահը և Թոթը միավորվում են Յահ-Թոթ անունով, որտեղ նրան կամ Թոթին նկարագրում են լունի ձևով։ Արդյունքում, Թոթի պաշտամունքը, կարոր դերի համար, դիցաբանության մեջ իշխում է։ Այն ներկայացվում է հետագա 18-րդ Թութմազիդների դինաստիայի անուններով[4]։

Տանիս քաղաքի Նիլ դելտայում տարածված էր լուսնի աստվածուհի Ատստարտի պաշտամունքը, որը անձնավորում էր Յահին կամ իր հետ հարաերություններ ունեած եգիպըական Հաթոր Աստվածուհուն[5]։

Այս ամենը ցույց տալիս Յահի աստիճանաար միաձուլումը լուսնի հետ կապված տարեր աստվածությունների հետ[4]։ Սակայն Յահի պաշտամունքը ամբողջությամ չվերացավ, և փոքր-ինչ վերականգնվեց Ամասիսի XXVI դինաստիայի ժամանակ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խոնսու - հյուսիս-արևմտյան սեմական լուսնի աստված

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 М. А. Коростовцев Религия древнего Египта. — Наука, 1976. — С. 84. — 344 с.
  2. Рак И. В. Египетская мифология. — М.: Терра, 2004. — С. 63. — 320 с. — ISBN 9785275009972
  3. E. A. Wallis Budge An Egyptian Hieroglyphic Dictionary: With an Index of English Words, King List and Geographical List with Indexes, List of Hieroglyphic Characters, Coptic and Semitic Alphabets. — Cosimo, Inc., 2013-01-01. — С. 29. — 740 с. — ISBN 9781616404604
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Hans Bonnet Reallexikon der ägyptischen Religionsgeschichte. — Walter de Gruyter, 2000-01-01. — С. 355—356, 470-474. — 901 с. — ISBN 9783110827903
  5. 5,0 5,1 Pat Remler Egyptian Mythology, A to Z. — Infobase Publishing, 2010. — С. 1—2, 21. — 233 с. — ISBN 9781438131801
  6. E. A. Wallis Budge Osiris and the Egyptian Resurrection. — Courier Corporation, 2013-10-09. — С. 21. — 466 с. — ISBN 9780486143552
  7. British Museum The British Museum book of ancient Egypt. — Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Press, 1992-06-15. — 248 с.
  8. Плутарх։ «Об Исиде и Осирисе» (ռուսերեն)։ astronline.pro։ էջ 39։ Վերցված է 2017-11-15