Մստիսլավ Կելդիշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մստիսլավ Կելդիշ
Мстислав Келдыш
Mstislav Keldysh Moscow.jpg
Ծնվել էհունվարի 28 (փետրվարի 10), 1911[1][2]
Ռիգա, Ռուսական կայսրություն[3]
Մահացել էհունիսի 24, 1978(1978-06-24)[4][5][6][7] (67 տարեկանում)
Մոսկվա, ԽՍՀՄ[4]
ԳերեզմանԿրեմլի պատի պանթեոն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ճարտարագետ, համալսարանի պրոֆեսոր, քաղաքական գործիչ և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Պրոֆեսոր Ն․ Ժուկովսկու անվան կենտրոնական աերոջրուժաբանական ինստիտուտ, Keldysh Institute of Applied Mathematics? և Keldysh Research Center?
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկա և Մեխանիկա
Պաշտոն(ներ)ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի պատգամավոր
ԱնդամակցությունԲեռլինի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա[8], Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտե, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Էդինբուրգի թագավորական ընկերություն, Լեհական գիտությունների ակադեմիա, Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերություն, Տիեզերագնացության միջազգային ակադեմիա, Ռումինական ակադեմիա և Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՄՊՀ մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ
Գիտական աստիճանֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն
Գիտական ղեկավարՄիխայիլ Լավրենտև
Եղել է գիտական ղեկավարՍերգեյ Մերգելյան, Vladimir Beletsky?, Alexey Zabrodin?, Dmitry Okhotsimsky?, Timur Eneev? և Rady Fedorenko?
ՊարգևներՍտալինյան մրցանակ Լենինի շքանշան Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան մեծ ոսկե մեդալ[9] Մոսկվայի 800-րդ ամյակին նվիրված մեդալ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ Լենինյան մրցանակ Լենինի շքանշան Լենինի շքանշան Լենինի շքանշան «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ Լենինի շքանշան Լենինի շքանշան Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ Լենինի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Գեորգի Դիմիտրովի շքանշան «Կյուրեղ և Մեթոդիոս» շքանշան Բերնարդո Օ'Հիգինսի շքանշան Սուխբաաթարի օրդեն «Մոնղոլական Ժողովրդական Հեղափոխության 50 տարի» մեդալ Ստալինյան մրցանակ Կոնստանտին Ցիոլկովսկու անվան ոսկե մեդալ և Էդինբուրգի թագավորական միության անդամ
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
ՀայրՎսեվոլոդ Կելդիշ
Mstislav Keldysh Վիքիպահեստում

Մստիսլավ Կելդիշ (ռուս.՝ Мстислав Всеволодович Келдыш, հունվարի 28 (փետրվարի 10), 1911[1][2], Ռիգա, Ռուսական կայսրություն[3] - հունիսի 24, 1978(1978-06-24)[4][5][6][7], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[4]), խորհրդային մաթեմատիկոս, մեխանիկ, 1960-1961 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոխպրեզիդենտ, 1961-1975 թվականներին՝ նախագահ։ Սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոս (1956, 1961, 1971 թթ.)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կելդիշը ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1931

Աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատել է Կենտրոնական աէրոհիդրոդինամիկայի ինստիտուտում, Մոսկվայի համալսարանում, ԽՍՀՄ ԳԱ Վ. Ստեկլովի անվան մաթեմատիկայի ինստիտուտում, 1953 թվականիից եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ կիրառական մաթեմատիկայի ինստիտուտի տնօրեն։ Կելդիշի մեծարժեք հետազոտություններ ունի մաթեմատիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, աէրոհիդրոդինամիկայի, տատանումների տեսության բնագավառներում։ Ավիացիոն կոնստրուկցիաների տատանման կամ ինքնատատանման վերաբերյալ աշխատանքներում Կելդիշը մշակել է ինքնաթիռի ֆլատերի տեսությունը, ստեղծել այդ երևույթի թվային հաշվարկի և աէրոդինամիկ խողովակումնրա մոդելավորման մեթոդներ։

Հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջինն է հետազոտել շրջահոսուն մարմինների աերոդինամիկ բնութագրի վրա միջավայրի սեղմելիության ազդեցությունը, ընդհանրացրել վերամբարձ ուժի վերաբերյալ Ժուկովսկու թեորեմը։ Կելդիշին են պատկանում հեղուկի մակերեույթի տակով մարմնի շարժման հիդրոդինամիկայի և ալիքային դիմադրության, տատանվող թևի և պտուտակի տեսությունների վերաբերյալ հիմնավոր արդյունքները։ Կելդիշի մաթեմատիկական հիմնական աշխատանքները վերաբերում են իրական և կոմպլեքս փոփոխական ֆունկցիաների տեսություններին, մասնակիածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումներին, ֆունկցիոնալ անալիզին։ Առաջադրել և լուծել է Լապլասի հավասարման համար Դիրիխլեի խնդրի լուծման կայունության հիմնական հարցերը։ Լուծել է փակ տիրույթում ֆունկցիաները բազմանդամներով հավասարաչափ մոտարկելու խնդիրը։ Առաջինն է ապացուցել սեփական և կցված ֆունկցիաների համակարգի լրիվությունը մասնակի ածանցյալներով անինքնահամալուծ օպերատորների համար։ Կելդիշը եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատվավոր անդամ, ինչպես նաև արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների անդամ։

Մրցանակներ և պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կելդիշիի կարդացած դասախոսությունները Երևանի համալսարանում, ինչպես նաև նրա հետագա սերտ կոնտակտները հայ մաթեմատիկոսների հետ, վճռական նշանակություն ունեցան կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության հայկական դպրոցի կազմավորման և զարգացման գործում։ ԽՍՀՄ 6-8-րդ դարեր գումարումների Գերագույն խորհուրդի պատգամավոր։ ԽՍՀՄ պետական (1942, 1946) և Լենինյան (1957) մրցանակների դափնեկիր։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Мстислав Всеволодович Келдыш, «Успехи математических наук», 1971։
  • Космонавтика. Энциклопедия / В. П. Глушко. — М.: Советская энциклопедия, 1985. — 528 с. — 75 000 экз.
  • Корнеев С. Г. Советские учёные — почётные члены научных организаций зарубежных стран. — М.։ Наука, 1981.
  • М. В. Келдыш. Творческий портрет по воспоминаниям современников. — М.։ Наука, 2001. — ISBN 5-02-022758-7 ; переизд. 2002. — ISBN 978-5-02-022742-2

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.mi.ras.ru/index.php?c=inmemoriapage&id=24591&l=1
  2. 2,0 2,1 Ռուսական մեծ հանրագիտարանБольшая российская энциклопедия, 2004. — ISBN 978-5-85270-320-0
  3. 3,0 3,1 3,2 Келдыш Мстислав Всеволодович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #124999689 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  6. 6,0 6,1 6,2 SNAC — 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 Munzinger-Archiv — 1913.
  8. http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50679.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12
  9. http://www.ras.ru/win/db/award_dsc.asp?P=id-1.ln-ru

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 356 CC-BY-SA-icon-80x15.png