Մստիսլավ Կելդիշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մստիսլավ Կելդիշի արձանը Մոսկվայում:

Մստիսլավ Կելդիշ (28.1(10.2).1911, Ռիգա —24.6.1978, Մոսկվա), խորհրդային մաթեմատիկոս,մեխանիկ,1960—61-ին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոխպրեզիդենտ,1961—75-ին՝ պրեզիդենտ։ Սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոս (1956,1961, 1971)։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Կելդիշը ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1931)։ Աշխատել է Կենտրոնական աէրոհիդրոդինամիկայի ինստիտուտում, Մոսկվայի համալսարանում, ԽՍՀՄ ԳԱ Վ.Ստեկլովի անվան մաթեմատիկայի ինստիտուտում, 1953-ից եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ կիրառական մաթեմատիկայի ինստիտուտի տնօրեն։ Կելդիշի մեծարժեք հետազոտություններ ունի մաթեմատիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, աէրոհիդրոդինամիկայի, տատանումների տեսության բնագավառներում։ Ավիացիոն կոնստրուկցիաների տատանման կամ ինքնատատանման վերաբերյալ աշխատանքներում Կելդիշը մշակել է ինքնաթիռի ֆլատերի տեսությունը, ստեղծել այդ երևույթի թվային հաշվարկի և աերոդինամիկ խողովակումնրա մոդելավորման մեթոդներ։ Առաջինն է հետազոտել շրջահոսուն մարմինների աերոդինամիկ բնութագրի վրա միջավայրի սեղմելիության ազդեցությունը, ընդհանրացրել վերամբարձ ուժի վերաբերյալ Ժուկովսկու թեորեմը։ Կելդիշին են պատկանում հեղուկի մակերեույթի տակով մարմնի շարժման հիդրոդինամիկայի և ալիքային դիմադրության, տատանվող թևի և պտուտակի տեսությունների վերաբերյալ հիմնավոր արդյունքները։ Կելդիշի մաթեմատիկական հիմնական աշխատանքները վերաբերում են իրական և կոմպլեքս փոփոխական ֆունկցիաների տեսություններին, մասնակիածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումներին, ֆունկցիոնալ անալիզին։ Առաջադրել և լուծել է Լապլասի հավասարման համար Դիրիխլեի խնդրի լուծման կայունության հիմնական հարցերը։ Լուծել է փակ տիրույթում ֆունկցիաները բազմանդամներով հավասարաչափ մոտարկելու խնդիրը։ Առաջինն է ապացուցել սեփական և կցված ֆունկցիաների համակարգի լրիվությունը մասնակի ածանցյալներով անինքնահամալուծ օպերատորների համար։Կելդիշը եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատվավոր անդամ,ինչպես նաև արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների անդամ։ Կելդիշիի կարդացած դասախոսությունները Երևանի համալսարանում, ինչպես նաև նրա հետագա սերտ կոնտակտները հայ մաթեմատիկոսների հետ,վճռական նշանակություն ունեցան կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության հայկական դպրոցի կազմավորման և զարգացման գործում։ ԽՍՀՄ VI —VIII գումարումների Գերագույն խորհուրդի դեպուտատ։ ԽՍՀՄ պետկան (1942, 1946) և Լենինյան (1957) մրցանակների դափնեկիր։

Գրականություն[խմբագրել]

Мстислав Всеволодович Келдыш,«Успехи математических наук», 1971։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png