Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհի
Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհի արաբ․՝ محمد المويلحي | |
|---|---|
| Ծնվել է | 1858[1][2] |
| Ծննդավայր | Կահիրե, Օսմանյան կայսրություն |
| Վախճանվել է | 1930[3][1] |
| Վախճանի վայր | Հելուան |
| Մասնագիտություն | գրող, լրագրող, վիպասան և վիպասան |
| Լեզու | արաբերեն |
| Քաղաքացիություն | .svg){kind=small} Եգիպտոս |
Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհի (արաբ․՝ محمد المويلحي 1858[1][2], Կահիրե, Օսմանյան կայսրություն - 1930[3][1], Հելուան) եգիպտացի հեղինակ և «Նահդայի» լրագրող[4][5], եգիպտական նահդայի և արաբական հրապարակախոսության ներկայացուցիչ։ Խմբագրել է «Արևելքի լամպ» («Միսբահ ալ-Շարկ») թերթը և հրատարակել «Ժամանակահատված» («Ֆաթրա մին ալ-Զաման»)՝ սոցիալական և քաղաքական երգիծանքի շարքային գրական ստեղծագործություն, որը կազմվել և հրատարակվել է 1907 թվականին՝ որպես «Հադիս Իսա բին Հիշամ»[4]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհին ծնվել է 1858 թվականին մետաքսի վաճառականների ընտանիքում[4]։ Նա ձերբակալվել է իր հոր՝ Իբրահիմ ալ-Մուվեյլիհիի հեղինակած քաղաքական թռուցիկ տարածելու համար՝ Արաբիի ապստամբությունից առաջ ընկած ժամանակահատվածում[4]։ Չնայած սկզբում նա դատապարտվել էր մահվան, նրա դատավճիռը մեղմացվել է. նա աքսորվել է և մեկնել Իտալիա՝ հորը միանալու համար[4]։ Երկուսը 1884 թվականին մեկնեցին Փարիզ և օգնեցին Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանիին և Մուհամմադ Աբդոյին հակագաղութային իսլամական հեղափոխական «ալ-Ուրվաթ ալ-վուսկա» ամսագրի հրատարակման գործում[4]։
Մուվեյլիհիները վտարվեցին Ֆրանսիայից իրենց «ալ-Իթթիհադ» թերթի չորրորդ համարից հետո, որը խիստ քննադատում էր օսմանյան սուլթանին[4]։ Լոնդոնում կարճ ժամանակ անցկացնելուց հետո նրանք հրավիրվեցին Ստամբուլ և տեղափոխվեցին այնտեղ 1885 թվականին[4]։ Ֆաթիհ գրադարան մուտք ունենալով՝ Մուհամմադը հասանելիություն ունեցավ արաբական գրականության կարևոր ստեղծագործություններին և արտագրեց դրանցից մի քանիսը, այդ թվում՝ Աբու ալ-Ալա ալ-Մաարրիի՝ իր սիրելի բանաստեղծի ստեղծագործությունները[4]։
1887 թվականին Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհին վերադարձավ Եգիպտոս։ Նա «Ալ Մուքաթթամ»-ի համար գրում էր մի շարք կեղծանուններով[4]։ Նա հանդիպեց անգլիացի Ուիլֆրիդ Սքավեն Բլանտի հետ և մուտք գործեց արքայադուստր Նազլի Ֆադիլի շրջապատ, որի մեջ էին մտնում Մուհամմադ Աբդոն, Սաադ Զաղլուլը, Ահմադ Ֆաթհի Զաղլուլը, Քասիմ Ամինը, Մուստաֆա Ֆահմին, Ալի Յուսուֆը և Հաֆիզ Իբրահիմը[4]։
Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհիի և նրա հոր՝ Իբրահիմի կողմից խմբագրված «Միսբահ ալ-շարք» («Արևելքի լամպ») թերթը լույս տեսավ 1898 թվականի ապրիլի 14-ին[4]։ Այս թերթում Մուհամմադը հրատարակեց «Ֆատրա մին ալ-Զաման»՝ սոցիալական և քաղաքական երգիծանքի շարքային գրական ստեղծագործություն[4]։
Այլ գրողների մասին
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհին Եգիպտոսի բանաստեղծ-դափնեկիր Ահմադ Շաուկիի հայտնի քննադատն էր, հատկապես նրա «ալ-Շաուկիյաթ» անթոլոգիայի առաջին հատորի հրատարակումից հետո[6]։ Առնվազն երկու նվիրված հոդվածներում ալ-Մուվեյլիհին մեղադրել է Շաուկիին փորձարարության մեջ, որը նա համարել է հերետիկոսական. նա Շաուկիի ինքնակենսագրության հրատարակումը համարել է արաբական պոեզիայում աննախադեպ և ամբարտավան, իսկ նրա արձակը՝ անհարիր այն բանաստեղծին, որի միակ արտահայտիչ ձայնը պետք է լինի պոեզիան։ Եվրոպայում իր ուսումնասիրություններից ստացված նրա արևմտյան ազդեցությունը՝ «զզվելի» և անարժան արաբական հպարտ պոետիկ ավանդույթին[6]։
Ավանդույթի, իսկության և ձևականության մասին այս քննարկումները՝ ընդդեմ փորձարկումների, գռեհկության և արևմտականացման, բնորոշ էին Նահդային և գերազանցող լեզվին ու գրականությանը, ավելի լայնորեն անդրադառնալով այդ ժամանակվա մշակույթում և հասարակությունում տեղի ունեցող այլ փոփոխություններին[6]։
Հրատարակություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհի, ալ-Աʿմալ ալ-քամիլա («Ամբողջական աշխատություններ»), 2 հատոր, խմբ. Ռոջեր Ալեն, Կահիրե 2002[4]։
- Եգիպտոսի մշակույթի գերագույն խորհրդի գլխավոր տնօրեն, պրոֆեսոր Գաբեր Ասֆուրը [արաբական] պատվիրել է Ռոջեր Ալենի այս հրատարակությունը[7]։
Թարգմանություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհի, Ժամանակաշրջան, թարգ.՝ Ռոջեր Ալեն, ընթերցանություն 1992[4]։ Այս թարգմանությունը մշակվել է Ռոջեր Ալենի դոկտորական ատենախոսության հիման վրա, որն ավարտվել է Մուհամմադ Մուստաֆա Բադավիի ղեկավարությամբ Օքսֆորդում 1968 թվականին[7]
- Muḥammad al-Muwayliḥī, What ʿĪsā ibn Hishām told us, trans. Roger Allen, 2 vols., New York University Press, 2015.[4]։
- Մուհամմադ ալ-Մուվեյլիհի, Ինչ մեզ պատմեց Իսա իբն Հիշամը, թարգ.՝ Ռոջեր Ալեն, 2 հատոր, Նյու Յորքի համալսարանի հրատարակչություն, 2015[4]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
- ↑ 2,0 2,1 վեպ
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Nationalencyklopedin (շվեդերեն) — 1999.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 Allen, Roger. «al-Muwayliḥī, Muḥammad». Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). doi:10.1163/1573-3912_ei3_com_40720. Վերցված է 2022-04-14-ին.
- ↑ «Muḥammad al-Muwayliḥī». NYU Press (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023-01-27-ին.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Interpreting the self : autobiography in the Arabic literary tradition. Dwight Fletcher Reynolds, Kristen Brustad. Berkeley: University of California Press. 2001. ISBN 978-0-520-92611-0. OCLC 49851843.
{{cite book}}: CS1 սպաս․ այլ (link) - ↑ 7,0 7,1 «Roger Allen Home Page». www.sas.upenn.edu. Վերցված է 2023-01-30-ին.
