Մուհամեդ Բուդիաֆ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մուհամեդ Բուդիաֆ
արաբ․՝ محمد بوضياف‎‎
Դիմանկար
Ծնվել էհունիսի 23, 1919(1919-06-23)[1][2][3][…]
ԾննդավայրOuled Madhi, Chellal District, M'Sila Province, Ալժիր կամ M'Sila, Ալժիր
Մահացել էհունիսի 29, 1992(1992-06-29)[1][2][3][…] (73 տարեկան)
Մահվան վայրԱննաբա, Ալժիր[4]
ՔաղաքացիությունFlag of Algeria.svg Ալժիր
Կրոնսուննի իսլամ
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ և գրող
ԱմուսինFatiha Boudiaf?
Զբաղեցրած պաշտոններPresident of Algeria?
ԿուսակցությունԱզգային ազատության ճակատ (1962) և Party of the Socialist Revolution? (1992)
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ռազմական խաչ 1939—1945 թթ. Ռազմական մեդալ և National Order of Merit?
ԱնդամությունHigh Council of State?
Mohammed Boudiaf Վիքիպահեստում

Մուհամեդ Բուդիաֆ (արաբ․՝ محمد بوضياف‎‎), կամ` Սի Տայեբ էլ Ուաթանի (արաբ․՝ سي الطيب الوطني‎‎), հունիսի 23, 1919(1919-06-23)[1][2][3][…], Ouled Madhi, Chellal District, M'Sila Province, Ալժիր և M'Sila, Ալժիր - հունիսի 29, 1992(1992-06-29)[1][2][3][…], Աննաբա, Ալժիր[4]), ալժիրցի քաղաքական առաջնորդ։ Ազգային ազատագրական ճակատի հիմնադիրներից մեկը, 1954 թվականից` ապստամբության առաջնորդ։ 1956-1962 թվականներին եղել է ֆրանսիական գերության մեջ։ Ֆրանսիացիների պարտությունից հետո վերադարձել է Ալժիր, այնուհետև տեղափոխվել է Մարոկկո։ 1992 թվականի զինվորական պուտչից հետո նրան առաջարկվել է դառնալ Պետական բարձրագույն խորհրդի նախագահ։ Փորձել է պայքար սկսել կոռուպցիայի դեմ, որին մասնակից էին խունտայի առաջնորդները։ Գնդակահարվել է իր սեփական թիկնապահի կողմից, Աննաբա քաղաքում ելույթ ունենալու ժամանակ, որը հեռարձակվում էր ազգային հեռուստատեսությամբ։

Երիտասարդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուհամեդ Բուդիաֆը ծնվել է Կուլեդ Մադխիում (այժմ` Մսիլի գավառ), Ալժիրում, նախկին ազնվականների ընտանիքում, որն իր հեղինակությունն ու ազդեցությունը կորցրել էր գաղութային ժամանակներում։ Նրա կրթությունն ավարտվել է տարրական դպրոցն ավարտելով` առողջական խնդիրներով պայմանավորված։ Դրանից հետո նա մտել է ազգային շարժման մեջ։ Եղել է Ազգային Parti du Peuple Algérien (PPA) կուսակցության անդամ, ավելի ուշ անդամակցել է MTLD և Organisation Spéciale (ОС) ռազմականացված կազմակերպությանը։ Բուդիաֆը պատասխանատու էր OC-ի տեղական բաժնի զենքի պահման, միջոցների հավաքման և պարտիզանական ուժերի պատրաստման համար Սետիֆ քաղաքում։ Նա հեռակա կերպով ֆրանսիական իշխանությունների կողմից դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման, սակայն խուսափել է բանտարկությունից[5]։

Ալժիրի անկախության պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1954 թվականի նոյեմբերի 1-ին Ազգային ազատագրման ճակատն սկսել է համազգային զինված պայքար Ֆրանսիայի դեմ։ Բուդիաֆն այդ ժամանակ դարձել է շարժման առաջնորդներից մեկը։ 1956 թվականին նա ձերբակալվել է Ահմեդ Բեն Բելայի և ճակատի մի շարք այլ առաջնորդների հետ և բանտարկվել է Ֆրանսիայում։ Ձերբակալված լինելով` նա խորհրդանշորեն ընտրվել է Ճակատի վտարանդի կառավարության նախարար։ 1962 թվականին ազատ է արձակվել բանտից` Ալժիրի` անկախություն ստանալուց անմիջապես առաջ, ութամյա դաժան պատերազմից հետո, որը խլել է ավելի քան 1.5 միլիոն կյանք։

Անկախություն ստանալուց հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալժիրի` անկախություն ստանալուց հետո Ազգային ազատագրման ճակատ կուսակցությունում ներքին հակամարտությւոններ են առաջացել, կուսակցությունը բաժանվել է մրցակից խմբավորումների։ Ահմեդ Բեն Բելան Խուարի Բումեդյենի հետ միասին ստեղծել է միակուսակցական պետություն` իր ղեկավարությամբ։

Բուդիաֆը համաձայն չէր Ալժիրի կառավարման քաղաքականության հետ և հիմնել է ընդհատակյա ընդդիմադիր կուսակցություն, PRS-ը, որը պայքարում էր միակուսակցական կառավարության դեմ։ Բուդիաֆն ստիպված էր լքել երկիրը և հաստատվել հարևան Մարոկկոյում։ Բումեդյենի կողմից 1965 թվականին պետական հեղաշրջում իրականացնելուց հետո Բուդիաֆը մնացել է ընդդիմության շարքերում, ինչպես և եղել էր նախկինում։ PRS կուսակցությունն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել կառավարության դեմ տարվող գործողություններում։

Վերադարձ որպես պետության ղեկարար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուդիաֆն իր սպանությունից մի քանի օր առաջ

1992 թվականին, 27-ամյա աքսորից հետո Բուդիաֆը վերադարձել է հայրենիք այն բանից հետո, երբ զինվորականներից առաջարկ է ստացել դառնալ Ալժիրի Բարձրագույն պետական խորհդրի նախագահ` ընտրությունների արդյունքները զրոյացնելուց հետո։ Նա արագորեն համաձայնել է, ինչի մասին հայտարարվել է Ալժիրի ժողովրդին։ Նա հրապարակայնորեն ներկայացվել է որպես ազգի առաջնորդ։ Չնայած նա հասարակության լայն շերտերին ծանոթ չէր, սակայն բարեփոխումների ձգտումը հույս էր ներշնչում, և նա շուտով ճանաչում է ձեռք բերել։

Անգամ լինելով պետության ղեկավար` Բուդիաֆն ամբողջապես կախված էր այն քաղաքական ուժերից, որոնք իրեն իշխանության էին բերել, և նրա լիազորությունները սահմանափակվում էին զինվորականների կողմից։ Բացի դա, երկիրը շարունակում էր հակված լինել դեպի քաղաքացիական պատերազմը, աճում էր իսլամական բռնությունը Ալժիրը շրջապատող շրջաններում, և Բուդիաֆի կառավարությունն ի զորու չէր արդյունավետորեն բարեփոխումներ անցկացնել։

Մահ և ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992 թվականի հունիսին Բուդիաֆն սպանվել է իր թիկնապահի կողմից, Աննաբայում մշակութային կենտրոնի բացման արարողությանը ելույթ ունենալիս։ Բուդիաֆը քաղաքական նշանակալի դիրք է ձեռք բերել իր մահից հետո, և ինչպես այժմ մեջբերում են քաղաքական շատ մեկնաբաններ, դարձել է Ալժիրի տանջահար։ Համոզմունք կա, թե նա կարող էր դառնալ երկրի փրկիչ։

Մարդասպանը լեյտենանտ Լեմբարեկ Բումարաֆին էր։ Ենթադրվում է, որ նա սպանությունը կատարել է իսլամիստական հայացքներ ունենալու պատճառով։ Նա դռնփակ դատական նիստի ժամանակ մահվան է դատապարտվել 1995 թվականին, սակայն դատավճիռն ի կատար չի ածվել։ Բուդիաֆի սպանությունը տարբեր ենթադրությունների տեղիք է տալիս. կարծիք կա, թե նա սպանվել է զինվորականների կողմից, որպեսզի խուսափի պետական հեղաշրջման համար պատասխանատվությունից։

Մոհամեդ Բուդիաֆի կինը` Ֆաթիխա Բուդիաֆը, պնդում է, որ ամուսնու մահն ինչպես հարկն է չի հետաքննվել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #119172135 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. Jacques Duchemin, Histoire du F. L. N., Editions Mimouni, Algiers 2006)