Jump to content

Մուդրա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մուդրա
կրոնական հասկացություն Խմբագրել Wikidata
Ենթակատեգորիաասանա, hand gesture Խմբագրել Wikidata
Թեմայով վերաբերում էբուդդայականություն, հինդուիզմ, Ջայնիզմ Խմբագրել Wikidata
Հինդու աստծո Նատարաջայի (Շիվա) 10-րդ դարի Չոլա դինաստիայի բրոնզե քանդակ, որը պատկերում է տարբեր մուդրաներ։
Հնդկական Բուդդա Շակյամունիի արձանը պատրաստում է բհումիսպարշա կամ «երկրի վկա» մուդրան
12-րդ դարի ճապոնական մագաղաթ, որը ցույց է տալիս մուդրաների տարբեր ժեստեր

Մուդրա (սանսկրիտ՝ मुद्रा - «կնիք», «նշան» կամ «ժեստ»), խորհրդանշական կամ ծիսական ժեստ կամ դիրք հինդուիզմում, ջայնիզմում և բուդդիզմում[1]: Թեև որոշ մուդրաներ ներգրավում են ամբողջ մարմինը, շատերն իրականացվում են ձեռքերով և մատներով[2]:

Բացի հնդկական կրոնների պատկերագրության և հոգևոր պրակտիկայի մեջ օգտագործվող հոգևոր ժեստեր լինելուց, մուդրաները նշանակություն ունեն հնդկական պարի և յոգայի բազմաթիվ ձևերում: Յուրաքանչյուր ոլորտում (և կրոնում) օգտագործվող մուդրաների տեսակները տարբեր են, բայց որոշ չափով համընկնում են: Բացի այդ, բուդդայական մուդրաներից շատերը օգտագործվում են Հարավային Ասիայից դուրս, և այլ տեղերում զարգացել են տարբեր տեղական ձևեր:

Հաթհա յոգայում մուդրաներն օգտագործվում են պրանայամայի (յոգիկ շնչառական վարժություններ) հետ համատեղ, սովորաբար նստած դիրքում, շնչառության հետ կապված մարմնի տարբեր մասերը խթանելու և պրանայի հոսքի վրա ազդելու համար: Այն նաև կապված է բինդուի, բոդհիչիտտայի, ամրիտայի կամ մարմնի գիտակցության հետ: Հին տանտրիկ մուդրաներից տարբերվող հաթհա յոգայի մուդրաները, որպես կանոն, ներքին գործողություններ են, որոնք ներառում են կոնքի հատվածը, դիաֆրագման, կոկորդը, աչքերը, լեզուն, հետանցքը, սեռական օրգանները, որովայնը և մարմնի այլ մասերը: Մուդրաների այս բազմազանության օրինակներն են Մուլա Բանդհան, Մահամուդրան, Վիպարիտա Կարանին, Խեչարի մուդրան և Վաջրոլի մուդրան: Դրանց թիվը Ամրիտասիդդհիում 3-ից ընդլայնվեց մինչև 25 Գհերանդա Սամհիտայում, իսկ Հաթհա Յոգա Պրադիպիկայում առաջացավ տասը դասական հավաքածու:

Մուդրան օգտագործվում է Հնդկական ենթացամաքի հինդուիստական և բուդդայական արվեստի իկոնագրաֆիայում և նկարագրված է սուրբ գրքերում, ինչպիսին է «Նատյաշաստրան», որը թվարկում է 24 «ասամյուտա» (բաժանված, նշանակում է «մեկ ձեռք») և 13 «սամյուտա» (միացված, նշանակում է «երկու ձեռք») մուդրա: Մուդրայի դիրքերը սովորաբար ձևավորվում են թե՛ ձեռքով, թե՛ մատներով: Միասին Ասանաների (նստած դիրքեր) հետ, դրանք օգտագործվում են ստատիկ կերպով մեդիտացիայում և դինամիկ կերպով հինդուիզմի «Նատյա» պրակտիկայում:

Հինդուիստական և բուդդայական պատկերագրությունները որոշ ընդհանուր մուդրաներ ունեն։ Որոշ շրջաններում, օրինակ՝ Լաոսում և Թաիլանդում, դրանք տարբեր են, բայց ունեն միմյանց հետ կապված պատկերագրական կոնվենցիաներ։

Ըստ Ջամգյոն Կոնգրուլի՝ Հևաջրա Տանտրայի վերաբերյալ իր մեկնաբանության մեջ, զայրացած աստվածությունների և կախարդների զարդերը պատրաստված էին մարդկային ոսկորներից, հայտնի նաև որպես մուդրա «կնիքներ»[3]։

Ստուգաբանություն և անվանակարգում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուդրա բառը սանսկրիտական արմատներ ունի։ Գիտնական սըր Մոնիեր-Ուիլյամսի կարծիքով՝ այն նշանակում է «կնիք» կամ «կնքման համար օգտագործվող ցանկացած այլ գործիք»[4]։

Բուդդայական պատկերագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուդդայի պատկերը կարող է ունենալ մի քանի տարածված մուդրաներից մեկը՝ համակցված տարբեր ասանաների հետ։ Օգտագործվող հիմնական մուդրաները ներկայացնում են Բուդդայի կյանքի որոշակի պահեր և դրանց համառոտ պատկերներն են։

Աբհայա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբհայամուդրան՝ «անվախության ժեստը» խորհրդանշում է պաշտպանություն, խաղաղություն, բարեգործություն և վախի վերացում[5]: Թերավադա բուդդիզմում այն սովորաբար կատարվում է կանգնած վիճակում՝ աջ ձեռքը ծալած և ուսի բարձրության վրա բարձրացրած, ափը դեպի առաջ ուղղված, մատները փակ, ուղղահայաց ուղղված, իսկ ձախ ձեռքը՝ կողքի վրա դրված: Թաիլանդում և Լաոսում այս մուդրան կապված է Քայլող Բուդդայի հետ, որը երբեմն պատկերվում է նաև երկու ձեռքերով՝ կատարելով կրկնակի միատարր աբհայա մուդրա:

Այս մուդրան, հավանաբար, օգտագործվել է բուդդայականության ի հայտ գալուց առաջ որպես բարի մտադրությունների խորհրդանիշ՝ առաջարկելով բարեկամություն անծանոթներին մոտենալիս: Գանդհարական արվեստում այն հանդիպում է քարոզչության գործողությունը ցույց տալիս: Այն նաև օգտագործվել է Չինաստանում 4-րդ և 7-րդ դարերի Վեյի և Սույի դարաշրջաններում:

Այս ժեստը կիրառվել է Բուդդայի կողմից, երբ փիղը հարձակվել է նրա վրա՝ նրան զսպելով, ինչպես ցույց է տրված մի քանի որմնանկարներում և ձեռագրերում[6]։

Մահայանա բուդդիզմում աստվածությունները հաճախ պատկերվում են որպես Աբհայա Մուդրան մեկ այլ Մուդրայի հետ զույգեր՝ օգտագործելով մյուս ձեռքը։

Բհումիսպարշա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաուտամա Բուդդայի բհումիսպարշան կամ «երկրի վկա» մուդրան բուդդիզմի ամենատարածված խորհրդանշական պատկերներից մեկն է: Այլ անվանումներից են՝ «Բուդդան կոչ է անում երկրին վկայել» և «երկրին դիպչող»: Այն պատկերում է բուդդայական լեգենդի պատմությունը այն պահի մասին, երբ Բուդդան հասել է լիակատար լուսավորության։ Բուդդան նստած է մեդիտացիայի մեջ՝ ձախ ձեռքը, ափը ուղղահայաց, ծնկներին, իսկ աջ ձեռքը դիպչում է երկրին: Լեգենդի համաձայն, Բուդդային մարտահրավեր է նետել չար Մարան, որը պահանջում է վկայի վկայություն՝ դրան հասնելու իր իրավունքը հաստատելու համար: Մարային ի պատասխան՝ Բուդդան դիպավ գետնին, և երկրի աստվածուհի Ֆրա Մե Թորանին հայտնվեց որպես Բուդդայի լուսավորության վկա[7][8]:

Արևելյան Ասիայում այս մուդրան (որը կոչվում է նաև Մարավիջայա դիրք) կարող է ցույց տալ, որ Բուդդայի մատները չեն հասնում գետնին, ինչպես սովորաբար լինում է բիրմայական կամ հնդկական պատկերներում։

Բոդհյանգի մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոդհյանգի մուդրան ՝ «վեց տարրերի մուդրան» կամ «իմաստության բռունցքը», ժեստ է, որի ժամանակ ձախ ձեռքի ցուցամատը բռնվում է աջ ձեռքով[9]։ Այն հաճախ հանդիպում է Վայրոկանա Բուդդայի արձանների վրա։

Դհարմաչակրա Պրավարտանա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուդդան իր առաջին քարոզը Լուսավորությունից հետո կարդաց Սարնաթի Դիր Պարկում: Այդ պահը ներկայացնում է դհարմաչակրա Պրավարտանա կամ «անիվի պտտում» մուդրան[10]: Ընդհանուր առմամբ, միայն Գաուտամա Բուդդան է պատկերված այս մուդրան կատարելիս, բացառությամբ Մայտրեայի՝ որպես օրենքի տարածողի: Դհարմաչակրա մուդրան երկու ձեռքեր են, որոնք մոտ են կրծքավանդակին՝ վիտարկայի մեջ, աջ ափը դեպի առաջ, իսկ ձախ ափը՝ դեպի վեր, երբեմն ուղղված են կրծքավանդակին: Կան մի քանի տարբերակներ, ինչպես օրինակ՝ Աջանտա քարանձավների որմնանկարներում, որտեղ երկու ձեռքերը բաժանված են, և մատները չեն դիպչում: Գանդհարայի հնդկա-հունական ոճում աջ ձեռքի սեղմված բռունցքը, կարծես, ծածկում է ձախ ձեռքի բութ մատներին միացված մատները: Ճապոնիայում Հորյու-ջիի պատկերներում աջ ձեռքը դրված է ձախի վրա: Ամիտաբհայի որոշ կերպարներ այս մուդրան օգտագործում են 9-րդ դարից առաջ Ճապոնիայում:

Դհյանա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դհյանա մուդրան (մեդիտացիայի մուդրա) մեդիտացիայի, «Բարի Օրենքի» և սանգհայի կենտրոնացման ժեստ է: Երկու ձեռքերը դրված են ծնկներին, աջ ձեռքը՝ ձախ կողմում՝ մատները լիովին ձգված (չորս մատները միմյանց վրա են հենված, իսկ բթամատները՝ վերև ուղղված, անկյունագծով), ափերը՝ վերև ուղղված։ Այս կերպ ձեռքերն ու մատները կազմում են եռանկյան ձև, որը խորհրդանշում է հոգևոր կրակը կամ Երեք թանկարժեք քարերը: Այս մուդրան օգտագործվում է Գաուտամա Բուդդայի և Ամիտաբհայի պատկերներում: Երբեմն դհյանա մուդրան օգտագործվում է «Բհայսաջյագուրու» որոշակի պատկերներում՝ որպես «Բժշկական Բուդդա», ձեռքերի վրա դրված դեղամանով: Այն ծագել է Հնդկաստանում, ամենայն հավանականությամբ, Գանդհարայում և Չինաստանում Հյուսիսային Վեյի ժամանակաշրջանում:

Այն լայնորեն օգտագործվում է Հարավարևելյան Ասիայում Թերավադա բուդդիզմում, սակայն բութ մատները դրվում են ափերի մոտ։ Դհյանա մուդրան հայտնի է նաև որպես «սամադի մուդրա» կամ «յոգա մուդրա»։

Միդա նո ջոինը (弥陀定印) դհյանա մուդրայի մի տարբերակի ճապոնական անվանումն է, որի դեպքում ցուցամատները միացվում են բութ մատների հետ։ Սա հիմնականում օգտագործվել է Ճապոնիայում՝ Ամիտաբհային (հետևաբար՝ «միդա» Ամիդա բառից) Վայրոկանա Բուդդայից տարբերելու համար և հազվադեպ է օգտագործվել այլուր[11]։

Վարադա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարադամուդրայի «առատաձեռնության ժեստը» խորհրդանշում է զոհաբերություն, ողջունում, բարեգործություն, կարեկցանք և անկեղծություն: Այն գրեթե միշտ արվում է ձախ ձեռքով այն հարգված անձի կողմից, որը նվիրված է մարդուն ագահությունից, զայրույթից և մոլորությունից փրկելուն: Այն կարող է արվել ձեռքը ծռած և ափը թեթևակի վերև ուղղված, կամ ձեռքը դեպի ներքև ուղղված դեպքում՝ ափը մատները ուղղահայաց կամ թեթևակի ծալած ներկայացնելով: Վարադա մուդրան հազվադեպ է հանդիպում առանց աջ ձեռքի կողմից օգտագործվող մեկ այլ մուդրայի, որը սովորաբար աբհայա մուդրայի է: Այն հաճախ շփոթում են վիտարկա մուդրայի հետ, որին այն շատ նման է: Չինաստանում և Ճապոնիայում, համապատասխանաբար, Հյուսիսային Վեյի և Ասուկայի ժամանակաշրջաններում մատները կոշտ էին, ապա աստիճանաբար սկսում էին թուլանալ ժամանակի ընթացքում, ինչը ի վերջո հանգեցրեց Թան դինաստիայի ստանդարտին, որտեղ մատները բնականաբար կոր էին:

Հնդկաստանում վարադա մուդրան օգտագործվում է ինչպես նստած, այնպես էլ կանգնած՝ Բուդդայի, բոդհիսատվաների և այլ կերպարների համար, իսկ հինդուիստական արվեստում այն հատկապես կապված է Վիշնուի հետ։ Այն օգտագործվել է Ավալոկիտեշվարայի պատկերներում՝ սկսած Գուպտա արվեստից (4-րդ և 5-րդ դարեր) սկսած։ Վարադա մուդրան լայնորեն օգտագործվում է Հարավարևելյան Ասիայի արձաններում։

Վաջրա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաջրա մուդրան՝ «որոտի ժեստը», գիտելիքի ժեստ է[12]։

Վիտարկա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիտարկա մուդրան՝ «քննարկման մուդրան», բուդդայական ուսմունքի քննարկման և փոխանցման ժեստ է: Այն կատարվում է բութ մատի և ցուցամատի ծայրերը միացնելով և մյուս մատները ուղիղ պահելով, ինչպես աբհայա և վարադա մուդրաները, բայց բութ մատները դիպչելով ցուցամատներին: Այս մուդրան Մահայանա բուդդիզմում ունի բազմաթիվ տարբերակներ: Տիբեթյան բուդդիզմում դա Տարաների և բոդհիսատտաների միստիկ ժեստ է՝ Յաբ-Յումի աստվածությունների որոշ տարբերություններով: Վիտարկա մուդրան հայտնի է նաև որպես Վյախյանա մուդրա (բացատրության մուդրա): Սա նաև կոչվում է չին-մուդրա[13]:

Ջնյանա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջնյանա մուդրան (իմաստության մուդրա) կատարվում է բութ մատի և ցուցամատի ծայրերը միմյանց դիպչելով՝ շրջան կազմելով, և ձեռքը պահվում է ափով՝ դեպի ներս, դեպի սիրտը[14]։ Հնդկական ծագում ունեցող կրոններում մուդրան խորհրդանշում է հոգևոր լուսավորություն։ Երբեմն սադհուները նախընտրում էին կենդանի թաղվել այս սամադհի դիրքով։ Ռաջաստանի Բալաթալում հայտնաբերվել է 2700 թվականի նման դասավորված կմախք, ինչը ենթադրում է, որ այդ ժամանակ կարող էր գոյություն ունենալ յոգայի նման մի բան[15]։

Կարանա մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարանա մուդրան մուդրա է, որը վտարում է դևերին և հեռացնում այնպիսի խոչընդոտներ, ինչպիսիք են հիվանդությունը կամ բացասական մտքերը: Այն ցուցադրվում է ցուցամատը և ճկույթը բարձրացնելով և մյուս մատները ծալելով: Այն գրեթե նույնն է, ինչ արևմտյան «եղջյուրների նշանը», տարբերությունն այն է, որ Կարանա մուդրայում բութ մատը չի պահում միջնամատը և մատնեմատը: Այս մուդրան հայտնի է նաև որպես թարջանի մուդրա:

Պատկերասրահ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկական դասական պար

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկական դասական պարում և դրանցից ածանցյալ պարերում (օրինակ՝ քմերերեն, թայերեն կամ բալիերեն) օգտագործվում է «Հաստա Մուդրա» տերմինը (այնուամենայնիվ, ածանցյալ պարերում, օրինակ՝ քմերերեն «Կայվիկիր Դայ»-ում, մուդրաների համար օգտագործվում են տերմիններ)[16]: Նատյա Շաստրան նկարագրում է 24 մուդրա, մինչդեռ Նանդիկեշվարայի Աբհինայա Դարպանան տալիս է 28[17]: Հնդկական դասական պարի բոլոր ձևերում մուդրաները նման են, չնայած անուններն ու կիրառությունները տարբեր են: Բհարատանատյամում կա 28 (կամ 32) արմատային մուդրա, Կաթակալիում՝ 24, իսկ Օդիսիում՝ 20: Այս արմատային մուդրաները համակցվում են տարբեր ձևերով, ինչպիսիք են՝ մեկ ձեռքը, երկու ձեռքերը, ձեռքերի շարժումները, մարմնի և դեմքի արտահայտությունները: Կաթակալիում, որն ունի ամենամեծ թվով համադրությունները, բառապաշարը կազմում է մոտ 900: Սանյուկտա մուդրաներում օգտագործվում են երկու ձեռքերը, իսկ ասանյուկտա մուդրաներում՝ մեկ ձեռքը[18]: Թաիլանդական պարերում կա 9 մուդրա:

Յոգա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մուդրաների որպես յոգայի պրակտիկայի օգտագործման օրինակ։
Յոգայի տարբեր մուդրաները ներառում են մարմնի տարբեր մասեր և համապատասխանաբար բազմազան ընթացակարգեր, որոնք սովորաբար նախատեսված են պրանայի կենսական էներգիան պահպանելու համար: «Վիպարիտա Կարանի»-ում մարմինը շրջված է, որպեսզի ձգողականությունը պահպանի բինդուն: «Ջոգա Պրադիպիկա» -ի նկարազարդ ձեռագիր, 1830թվական

Յոգական կնիքների դասական աղբյուրներն են «Գերանդա Սամհիտան» և «Հաթհա Յոգա Պրադիպիկան»[19]։ Հաթհա Յոգա Պրադիպիկան նշում է մուդրաների կարևորությունը յոգայի պրակտիկայում, «Հետևաբար, Բրահմայի դռան մուտքի մոտ ողնաշարի հիմքում քնած «Կունդալինի» աստվածուհին պետք է անընդհատ արթնանա բոլոր ջանքերով՝ մանրակրկիտ կատարելով մուդրան»։ 20-րդ և 21-րդ դարերում յոգայի ուսուցիչ Սաթյանանդա Սարասվատին, Բիհարի Յոգայի դպրոցի հիմնադիրը, շարունակեց ընդգծել մուդրաների կարևորությունը իր «Ասանա, Պրանայամա, Մուդրա, Բանդհա» ուսուցողական տեքստում[19]։

Ձեռքի ժեստեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոգայում կան բազմաթիվ ձեռքի ժեստերի մուդրաներ: Ձեռքի ժեստերից յուրաքանչյուրը հիմնված է հինգ տարրերի հայեցակարգի վրա, քանի որ դրանք կապված են մարդու մատների հետ:

Հաթհա յոգա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոգայի մուդրաները բազմազան են մարմնի ներգրավված մասերով, անհրաժեշտ ընթացակարգերով և ենթադրյալ ազդեցություններով, ինչպես օրինակ՝ Մուլա Բանդհայում, Մահամուդրայում, Վիպարիտա Կարանիում, Խեչարի մուդրայում, և Վաջրոլի մուդրայում[20]։

Մուլա Բանդհա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մուդրաների գործողության եղանակը՝ էներգետիկ հեղուկների (շնչառություն, պրանա, բինդու, ամրիտա) կլանումը և այդպիսով կենտրոնական սուշումնա ալիքի ապաբլոկավորումը [21]

Մուլա Բանդհան՝ Արմատային կողպեքը, բաղկացած է մեկ կրունկը հետանցքին սեղմելուց, սովորաբար ոտքերը խաչած նստած ասանայի միջոցով, և շեքի կծկումից՝ ստիպելով պրանան մտնել կենտրոնական սուշումնա ալիք[22]:

Մահամուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մահամուդրան՝ Մեծ կնիքը, նմանապես կրունկներից մեկը սեղմված է շեքի մեջ։ Ջալանդհարա Բանդհայում՝ Կոկորդի կողպեքում, կզակը սեղմված է կրծքին, և շունչը պահվում է մարմնի վերին և ստորին բացվածքները փակ վիճակում՝ կրկին պրանան սուշումնա ալիքի մեջ մղելու համար[23] :

Վիպարիտա Կարանի

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիպարիտա Կարանին՝ շրջողին, գլուխը ներքև և ոտքերը վերև պահող դիրք է, որն օգտագործում է ձգողականությունը՝ պրանան պահպանելու համար: Աստիճանաբար դիրքում անցկացրած ժամանակը մեծանում է, մինչև այն կարողանա պահպանվել «երեք ժամ»: Դատտատրեյայոգաշաստրան պնդում է, որ այս պրակտիկան ոչնչացնում է բոլոր հիվանդությունները, վերացնում մոխրագույն մազերը և կնճիռները[24]:

Խեչարի մուդրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խեչարի մուդրան՝ Խեչարի կնիքը, բաղկացած է լեզուն «գանգի խոռոչի մեջ» հետ շրջելուց, հարկավոր է բինդու հեղուկը փակել այնպես, որ այն դադարի գլխից կաթել և կորչել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ յոգին «գրկում է կրքոտ կին»[25]: Որպեսզի լեզուն բավականաչափ երկար և ճկուն լինի, որպեսզի ծալվի, Խեչարիվիդյան հորդորում է յոգին շաբաթը մեկ անգամ լեզվի վրա մազի լայնությամբ կտրվածք անել: Այս բուժման վեց ամիսը ոչնչացնում է սանձիկը, թույլ տալով լեզվին հետ ծալվել։ Այնուհետև յոգին խորհուրդ է տրվում մարզվել լեզուն դուրս ձգելով, այն կտորով բռնելով, երկարացնելով և սովորել հերթով դիպչել յուրաքանչյուր ականջին և կզակի հիմքին: Վեց տարվա մարզումից հետո, որը չի կարելի շտապեցնել, ասում են, որ լեզուն կարողանում է փակել սուշումնա խողովակի վերին ծայրը[25]:

Մարտարվեստ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասիական որոշ մարտարվեստի ձևեր պարունակում են այս մուդրաներին նույնական դիրքեր (ճապոներեն՝ in)[26]: Թենդայ և Շինգոն բուդդիզմները ենթադրաբար հզոր ժեստերը ստացել են Միկկյո բուդդիզմից, որոնք դեռևս կարելի է գտնել 17-րդ դարից առաջ հիմնադրված շատ Կո-րյու (հին) մարտարվեստի Ռյուներում (դպրոցներ): Օրինակ՝ «դանակի ձեռքը» կամ շուտո ժեստը նրբորեն թաքնված է որոշ Կորյու կատաներում և բուդդայական արձաններում՝ ներկայացնելով լուսավորության սուրը[27]:

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Encyclopædia Britannica. (2010). "mudra (symbolic gestures)". Retrieved October 11, 2010.
  2. ↑ «Word mudrā on Monier-William Sanskrit-English on-line dictionary: "N. of partic. positions or intertwinings of the fingers (24 in number, commonly practised in religious worship, and supposed to possess an occult meaning and magical efficacy Daś (Daśakumāra-carita). Sarvad. Kāraṇḍ. RTL. 204; 406)"». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 13-ին.
  3. ↑ Kongtrul, Jamgön (author); (English translators: Guarisco, Elio; McLeod, Ingrid) (2005). The Treasury of Knowledge (shes bya kun la khyab pa’i mdzod). Book Six, Part Four: Systems of Buddhist Tantra, The Indestructibe Way of Secret Mantra. Bolder, Colorado, USA: Snow Lion Publications. 1-55939-210-X (alk.paper) p.493
  4. ↑ Monier-Williams, Monier (1872). «Mudra». A Sanskrit-English Dictionary. Clarendon.
  5. ↑ Buswell, Robert Jr., ed. (2013). Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton, NJ: Princeton University Press. էջ 2. ISBN 9780691157863.
  6. ↑ «Abhaya Mudra Gesture of Dispelling Fear». Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 3-ին. «One day the Buddha walked through a village. Devadatta fed alcohol to a particularly furious elephant named Nalagiri and had him attack the Buddha. The raging bull stormed towards the Buddha, who reached out his hand to touch the animal's trunk. The elephant sensed the metta, the loving kindness of the Buddha, which calmed him down immediately. The animal stopped in front of the Buddha and bowed on his knees in submission.»
  7. ↑ Shaw, Miranda Eberle (2006). Buddhist Goddesses of India. Princeton University Press. էջեր 17–27. ISBN 978-0-691-12758-3.
  8. ↑ Vessantara, Meeting the Buddhas: A Guide to Buddhas, Bodhisattvas, and Tantric Deities, pp. 74-76, 1993, Windhorse Publications, 0904766535, 9780904766530, google books
  9. ↑ T.W. Rhys Davids Ph.D. LLD.; Victoria Charles (2014 թ․ նոյեմբերի 24). 1000 Buddhas of Genius. Parkstone International. էջ 515. ISBN 978-1-78310-463-5.
  10. ↑ explanation of Buddhist Mudras
  11. ↑ Japanese Architecture and Art Net Users System. "JAANUS / mida-no-jouin 弥陀定印". Retrieved 2 July 2016.
  12. ↑ Beer, Robert (2003). The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols (1st ed.). Chicago, Illinois: Serindia. էջ 228. ISBN 978-1932476033.
  13. ↑ Mudras of Yoga: 72 Hand Gestures for Healing and Spiritual Growth. Singing Dragon. 2013 թ․ հոկտեմբերի 21. ISBN 978-0-85701-143-5.
  14. ↑ For translation of jñānamudrā IAST as "gesture of knowledge" see: Stutley 2003.
  15. ↑ Shearer, Alistair (2020). The Story of Yoga: From Ancient India to the Modern West. London: Hurst Publishers. էջ 19. ISBN 978-1-78738-192-6.
  16. ↑ «Thai Classical Dance | Asian Traditional Theatre & Dance». 2017 թ․ հոկտեմբերի 2.
  17. ↑ Devi, Ragini. Dance dialects of India. Motilal Banarsidass Publ., 1990. 81-208-0674-3. Pp. 43.
  18. ↑ Barba & Savarese 1991
  19. 1 2 Saraswati, Satyananda (1997). Asana Pranayama Mudrā Bandha. Munger, Bihar India: Bihar Yoga Bharti. էջ 422. ISBN 81-86336-04-4.
  20. ↑ Mallinson, Singleton, էջեր 242, 250-252
  21. ↑ Mallinson, Singleton, էջեր Chapter 6, especially pages 228–229
  22. ↑ Mallinson, Singleton, էջեր 242
  23. ↑ Mallinson, Singleton, էջեր 237-238, 241
  24. ↑ Mallinson, Singleton, էջեր 242, 245
  25. 1 2 Mallinson, Singleton
  26. ↑ Johnson 2000.
  27. ↑ Muromoto, Wayne (2003) Mudra in the Martial Arts Արխիվացված 2007-12-15 Wayback Machine. . Retrieved December 20, 2007.

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • E. Dale Saunders|Saunders, Ernest Dale (1985). Mudra: A Study of Symbolic Gestures in Japanese Buddhist Sculpture. Princeton University Press. 978-0-691-01866-9.
  • Hirschi, Gertrud. Mudras: Yoga in Your Hands.
  • Taisen Miyata: A study of the ritual mudras in the Shingon tradition: A phenomenological study on the eighteen ways of esoteric recitation in the Koyasan tradition. Publisher s.n.
  • Acharya Keshav Dev: Mudras for Healing; Mudra Vigyan: A Way of Life. Acharya Shri Enterprises, 1995. 9788190095402 .
  • Gauri Devi: Esoteric Mudras of Japan. International. Academy of Indian Culture & Aditya Prakashan, 1999. 9788186471562.
  • Lokesh Chandra & Sharada Rani: Mudras in Japan. Vedams Books, 2001. 9788179360002.
  • Emma I. Gonikman: Taoist Healing Gestures. YBK Publishers, Inc., 2003. 9780970392343.
  • Fredrick W. Bunce: Mudras in Buddhist and Hindu Practices: An Iconographic Consideration. DK Printworld, 2005. 9788124603123.
  • A. S. Umar Sharif: Unlocking the Healing Powers in Your Hands: The 18 Mudra System of Qigong. Scholary, Inc, 2006. 978-0963703637.
  • Dhiren Gala: Health at Your Fingertips: Mudra Therapy, a Part of Ayurveda Is Very Effective Yet Costs Nothing. Navneet, 2007. 9788124603123.
  • K. Rangaraja Iyengar: The World of Mudras/Health Related and other Mudras. Sapna Book house, 2007. 9788128006975.
  • Suman K Chiplunkar: Mudras & Health Perspectives: An Indian Approach. Abhijit Prakashana, 2008. 9788190587440.
  • Acharya Keshav Dev: Healing Hands (Science of Yoga Mudras). Acharya Shri Enterprises, 2008. 9788187949121.
  • Cain Carroll and Revital Carroll: Mudras of India: A Comprehensive Guide to the Hand Gestures of Yoga and Indian Dance. Singing Dragon, 2012. 9781848190849.
  • Joseph and Lilian Le Page: Mudras for Healing and Transformation. Integratieve Yoga Therapy, 2013. 978-0-9744303-4-8.
  • Toki, Hôryû; Kawamura, Seiichi, tr. (1899). "Si-do-in-dzou; gestes de l'officiant dans les cérémonies mystiques des sectes Tendaï et Singon", Paris, E. Leroux.
  • Adams, Autumn: The Little Book of Mudra Meditations. Rockridge Press, 2020. 9781646114900.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մուդրա» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Մուդրա&oldid=10455896» էջից