Մորֆին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մորֆին
Morphin - Morphine.svg
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում (5α,6α)-դիդեհիդրո-4,5-էպոքսի-17-մեթիմորֆինան-3,6-դիոլ
Ավանդական անվանում մորֆին, մորֆիում, (մորֆինի քլորիդ)
Քիմիական բանաձև C17H19NO3
Ֆիզիկական հատկություններ
Մոլային զանգված 285,34 գ/մոլ
Ջերմային հատկություններ
Հալման ջերմաստիճան 254 °C
Քիմիական հատկություններ
Լուծելիությունը ջրում 0,01920 °C, 0,0440 °C, 0,217100 °C գ/100 մլ
Լուծելիությունը էթանոլ-ում 0,3710 °C, 378 °C (քաշ %) գ/100 մլ
Դասակարգում
CAS համար 57-27-2
PubChem 5288826
EINECS համար 200-320-2
SMILES
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Մորֆին (հին հունական դիցաբանության մեջ քնի և երազի աստված Մորփեոսի անունից՝ հուն.՝ Μορφεύς կամ հուն.՝ Μορφέας), ստանում են ափիոնից, իսկ ափիոնը՝ քնաբեր կակաչից։ Բժշկական նպատակներով կիրառվող ափիոնը պետք է պարունակի 10% մորֆին։ Ափիոնը պարունակում է 20 ալկալոիդ, որոնք կամ ֆենանտրենի կամ իզոխինոլինի ածանցյալներ են։ Մորֆինը ֆենանտրենի խմբի ալկալոիդ է։ Այս խմբի մեջ է մտնում նաև կոդեինը։ Իզոխինոլինի ածանցյալներից է պապավերինը։ Մորֆինը օժտված է քնաբեր, թմրեեցուցիչ հատկություններով։ Վերացնում է ցավը, տագնապը, անհանգստությունը, առաջանում է էյֆորիա։ Քունը մակերեսային է, և քանի որ ողնուղեղը դրդված է, հիվանդին թվում է, որ ինքը մասնակցում է այն գունավոր երազներին, որոնք տեսնում է և որոնք բովանդակությամբ համընկնում են իր ցանկություններին։ Այս հոգեկան հանգիստը, երանելի վիճակը հիվանդի մոտ ցանկություն է առաջացնում կրկին ընդունել մորֆին։ Զարգանում է կախվածություն, թմրամոլություն՝ մորֆինիզմ։ Միառժամանակ իջնում է մարմնի ջերմաստիճանը, պակասում է դիուրեզը։ Շնչառությունը դառնում է դանդաղ և խորը։ Մորֆինը ընկճում է հազի, փսխման կենտրոնները, առաջացնում է միոզ, պակասեցնում է մարսողական համակարգում հյութազատությունը, առաջացնում է փորկապություն, միզակապություն, սրտխառնոց, կախվածություն։ Մորֆինը անոթների վրա անմիջական ազդեցություն չի թողնում, իսկ դոզայի ավելացումից կարող է առաջանալ օրթոստատիկհիպոտենզիա։ Մորֆինի գերդոզավորման դեպքում առաջանում է սուր թունավորում։ Սկզբում նկատվում է գրգռվածություն, որը փոխվում է քնկոտության։ Բբերը նեղանում են, ջերմաստիճանը իջնում է, նկատվում է սֆինկտորների սպազմ։ Շնչառությունը դառնում է ոչ համաչափ։ Նման դեպքերում կատարում են ստամոքսի լվացում KMnO4-ի կամ տանինի լուծույթով։ Մորֆինի կոնցենտրացիան արյան մեջ պակասեցնելու նպատակով ներարկում են ներերակային 5% գլյուկոզա կամ NaCl-ի կոնցենտրիկ լուծույթ։ Մեզը բաց են թողնում կատետրի օգնությամբ։ Մորֆինի բացակայությունը շատ ծանր է ընթանում։ Առաջանում է աբստինենցիայի (ինքնազսպման) վիճակ, որը ուղեկցվում է դեպրեսիայով։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայկական սովետական հանրագիտարան

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]