Մորիա Գոսավի
| Մորիա Գոսավի | |
|---|---|
 | |
| Ծննդավայր | Bidar? |
| Մահվան վայր | Chinchwad? |
| Կրոն | հինդուիզմ |
Մորիա Գոսավի կամ Մորայա Գոսավի (Մորոբա Գոսավի մականունով), հինդու Գանապատյա աղանդի նշանավոր Սուրբ էր, որը Գանեշային համարում է Գերագույն Աստված։ Մորիա Գոսավին համարվում է Գանապատյաների գլխավոր հոգևոր նախահայրը և նկարագրվել է որպես Գանեշայի «ամենահայտնի նվիրյալը»[1]:
Ենթադրվում է, որ Մորիա Գոսավին ապրել է 13-17-րդ դարերում։ Նրա կյանքի մասին շատ լեգենդներ կան։ Մորիան նվիրվեց Գանեշային, երբ սկսեց այցելել Մորգաոնի Գանեշայի տաճար: Ենթադրվում է, որ Գանեշայի հանրաճանաչ տաճարում Մորիայի Աստծուն ծառայելու միջամտության պատճառով Գանեշան Մորիային ասաց, որ ինքը կհայտնվի Չինչվադայում, որպեսզի Մորիան կարողանա խոնարհվել իրեն, ուստի Մորիան մորգաոնից տեղափոխվեց Չինչվադ, որտեղ Մորիան կառուցեց Գանեշայի տաճարը: Հետևաբար, Մորիան հասավ Սանջիվան Սամադի՝ իրեն կենդանի թաղելով իր գերեզմանում։
Մորիան ուներ որդի՝ Չինտամանի անունով, որին հարգում էին որպես Գանեշայի կենդանի մարմնացում և անվանում էին դև (Աստված): Չինտամանիին փոխարինեցին ևս վեց դևեր։ Մորիա Գոսավիի գերեզմանը և Գանեշայի տաճարը Չինչվադայում դեռ գրավում են Գանեշայի շատ երկրպագուների:
Ճանաչում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մինչ Յուվրաջ Կրիշանը Մորիա Գոսավիին վերագրում է 13-14-րդ դարերին, նրան վերագրում են 16-րդ դարին[2][3]: Փոլ Բ. Քորթրայթը և էն Ֆելդհաուսը թվագրում են Մորիա Գոսավին 1610-1659 թվականներին[4][5]: Պիմպրի-Չինչվադ քաղաքային կորպորացիան Մորիա Գոսավիին վերագրում է 1330-1556 թվականներին: Մորիա Գոսավիի ամուսնության տարին նշվում է 1470 թվականը, իսկ որդու ծնունդը համապատասխանում է 1481 թվականին: Կրոնի հանրագիտարանը նրա մահը թվագրում է 1651 թվականին[1]:
Տարբեր լեգենդներ կապում են Մորիա Գոսավիին Հումայունի հետ (1508-1556 թվականներ)[6], Շահջիի հետ (1594–1665 թվականներ)[2] և նրա որդի Շիվաջիի հետ (1627–1680 թվականներ)[7]: Նրա հուշահամալիրում արձանագրված արձանագրություններ կան, որ այն սկսվել է 1658-99 թվականներին[7]:
Վաղ մանկություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վարկածներից մեկի համաձայն, Մորիան ծնվել է Կառնատակա նահանգի Բիդար քաղաքում, բրահման-դեշաստիի ընտանիքում[8]: Հայրը Մորիա Գոսավիին վռնդել է տնից, քանի որ ընտանիքի համար անօգուտ է համարել։ Մորիան գնաց Գանեշայի տաճար Մորգաոնում, հարևան Մահարաշտրայում, որտեղ համակրանք զգաց Գանեշայի հանդեպ։ Նա բնակություն հաստատեց Չինչվադում, Մորգաոնից 50 մղոն (80 կմ) հեռավորության վրա: Ըստ մեկ այլ պատմության՝ Մորիա Գոսավին Մահարաշտրայի Պունա քաղաքից աղքատ, բայց բարեպաշտ դեշաստա-բրահման զույգի որդին էր: Ենթադրվում է, որ Մորիա Գոսավին ծնվել է Գանեշայի շնորհիվ, որին խնամում էր անզավակ զույգը։ Մորիայի ծնվելուց հետո ընտանիքը տեղափոխվեց Պիմփլ, որը գտնվում է Չինչվադից 40 մղոն (64 կմ) հեռավորության վրա: Ծնողների մահից հետո Մորիան տեղափոխվեց Թաթավադա՝ Չիչվադայից 2 մղոն (3,2 կմ) հեռավորության վրա։ Երկու լեգենդներն էլ պնդում են, որ Մորիա Գոսավին պարբերաբար, ամեն օր կամ ամսական այցելում էր Մորգաոնի տաճար՝ Գանեշային երկրպագելու համար[7]:
Մեկ այլ հեքիաթ պատմում է, որ Մորիա Գոսավին ծնվել է Դեշաստա բրահմանների ընտանիքում՝ Շալիգրամ ազգանունով[9]: Մորիայի ծնողները՝ Բհաթ Շալիգրամը և նրա կինը, Բիդարից տեղափոխվեցին Մորգան։ Նրա ծնողները Մորգանում աղոթում էին Գանեշային։ Շուտով նրանք ունեցան Մորիային։ Ավելի ուշ Մորիան ծանր հիվանդացավ և չվերականգնվեց, ուստի նրանք կրկին աղոթեցին Գանեշային: Շուտով եկավ Նայան Բհարաթի անունով Գոսավին (քահանա) և բժշկեց Մորիային՝ բուժելով նրան։ Նայան Բհարատին նույնպես քարոզում էր Մորիային։ Այդ ժամանակից ի վեր Բհաթ ընտանիքը վերցրել է Գոսավի ազգանունը, իսկ Մորիան հայտնի էր որպես Մորիա Գոսավի[2][6]:
Մորգաոնից մինչև Չինչվադ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ըստ լեգենդի, Գանեշ Չատուրթիի (օգոստոս-սեպտեմբեր)՝ Գանեշային նվիրված ամենամեծ փառատոնի կապակցությամբ, Մորիան չի կարողացել տեղ գտնել տաճարում, որը լեփ-լեցուն էր աշխարհիկ և հարուստ Պինգլի ընտանիքով: Մորիան իր ընծաները թողեց ծառի տակ, իսկ հետո «հրաշքով» տաճարից աշխարհիկ ընծաները փոխանակվեցին Մորիայի ընծաների հետ: Աշխարհիկները մեղադրեցին Մորիային կախարդության մեջ և արգելեցին նրա մուտքը Մորգաոն։ Գանեշան հայտնվեց Պինգլի երազում և ասաց, որ վիրավորված է իր սիրելի նվիրյալ Մորիա Գոսավիի վատ վերաբերմունքից։ Այսպիսով Պինգլը Մորիային խնդրեց վերադառնալ Մորգաոն, բայց Մորիան մերժեց: Գանեշան այսպիսով տեսիլք տվեց Մորիային՝ ասելով, որ նա կգա Մորիայի հետ Չինչվադում մնալու: Ըստ այդմ՝ Մորիա Գոսավին գետում լողանալիս գտել է Գանեշայի պատկերը, որը նման է Մորգաոնում պաշտած պատկերին և դրա համար փոքրիկ սրբավայր է կառուցել[7]:
Մեկ այլ լեգենդ ասում է, որ Մորգաոնի առաջնորդը տպավորված էր Մորիայի բարեպաշտությամբ և ամեն օր նրան կաթ էր առաջարկում, երբ նա այցելում էր Մորգաոն: Մի օր առաջնորդը իր տանը չէր, և կույր աղջիկը գնաց Մորիայի կաթն առաջարկելու։ Այն պահին, երբ նա անցավ այն տան շեմը, որտեղ նրան սպասում էր Մորիան, նրա տեսողությունը վերադարձավ: Մորիա Գոսավին հայտնի դարձավ այս հրաշքի շնորհիվ, և ենթադրվում է, որ նա նաև բուժել է Շիվաջիի (1627-1680) աչքերը, որը հետագայում դարձավ Մարաթայի կայսրության հիմնադիրը: Մարդկանց կուտակումներից փրկվելու համար Մորիան տեղափոխվեց անտառ, որտեղ այժմ գտնվում է Չինչվադը։ Իր մեծ տարիքի պատճառով Մորիա Գոսավիի համար դժվարացավ շարունակել այցելել Մորգաոն: Մի օր տաճարը փակվելուց հետո նա հասավ Մորգաոն։ Հոգնած ու սոված՝ Մորիա Գոսավին քնեց։ Գանեշան Մորիային ուղարկեց երազ-տեսիլք, որում նա ասաց, որ իր աղոթքները իրեն լսելի դարձան, և որ նա Մորիայի հետ կապրի Չինչվադայում և մարմնավորվի Մորիայի ընտանիքում յոթ սերունդ: Արթնանալով՝ Մորիան հայտնաբերեց, որ տաճարի դռները հրաշքով բացվել են և բարձրացրեց իր աղոթքները։ Առավոտյան, երբ տաճարի քահանաները բացեցին տաճարի դռները, նրանք զարմացան՝ տեսնելով Տիրոջը մատուցված թարմ ծաղիկները և անհետացած մարգարտյա վզնոցը: Վզնոցը հայտնաբերվել է Մորիայի պարանոցի վրա, որը բանտարկված էր, բայց հետո ազատ արձակվեց Գանեշայի օգնության շնորհիվ: Մորիան գտավ կոնաձև քար, որը բարձրանում էր Չինչվադի տանը, որտեղ նա ճանաչեց Գանեշային և նրա համար տաճար կառուցեց[7]:
Մեկ այլ լեգենդ չի խոսում նրա ձերբակալության մասին, բայց ասում է, որ Մորիան գիտակցել է Գանեշայի ներկայությունը Մորգաոնում, բայց հասկացել է, որ իր բարեպաշտությանը խոչընդոտում են, ուստի նա տեղափոխվեց Թաթավադեի մոտ գտնվող անտառ՝ երկրպագելու Գանեշային: Լիալուսնից հետո յուրաքանչյուր չորրորդ լուսնային օրը Մորիան այցելում էր Ուրի Չինտամանի տաճար: Մի անգամ Չինչվադի նվիրյալները խնդրեցին Մորիային այցելել Չինչվադի Պավան գետի ափը: Ենթադրվում է, որ այնտեղ Չինտամանին՝ Գանեշայի կերպարը, որին երկրպագում են Թեուրայում, Մորիային պատվիրել է ամուսնանալ։ Գանեշայի հրամանով Մորիան ամուսնացավ Ումայի՝ Գովինդրաո Կուլկարնիի դստեր հետ, որի ընտանիքն ապրում էր Չինչվադի մոտ գտնվող Թաթավադայում[6]:
Ըստ լեգենդի, իր գուրուի հրամանով Մորիան խստություն կատարեց Թեուրայում՝ 42 օր խիստ ծոմ պահելով, և ենթադրվում է, որ այդ ժամանակահատվածում աստվածային հայտնությունները իջել են նրա վրա: Ծնողների մահից հետո Մորիան մորգաոնից տեղափոխվեց Չինչվադ.[2]: Տաճարի ներկայիս կառուցվածքը կառուցվել է Մորիա Գոսավիի կողմից[10]:
Ծագում և մահ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մորիա Գոսավին շարունակեց այցելել Թեուր Ռանջանգաոն (Գանեշայի տաճարի մեկ այլ վայր) և Չինչվադ: Մորիա Գոսավին որդի է ունեցել, որին նա անվանել է Չինտամանի[6]: Չինտամանին հարգվում էր որպես Գանեշայի կենդանի մարմնավորում[7]: Բայց մինչ այդ, ըստ որոշ փորձագետների, Մորիա Գոսավին օգնեց գահընկեց արված մողոլ կայսր Հումայունին (1508–1556) փախչել Քաբուլ, երբ Հումայունը դարձյալ դարձավ Դելիի կայսրը, նա Մորիային ողողեց նվերներով[6]: Ըստ Դերայի, Չատրապատի Շիվաջիի հայրը՝ Շահաջին (1594-1665), գրանցված է որպես Մորիա Գոսավիի դոնոր[2]:
Իր կնոջ մահից և իր գուրու Նայան Բհարաթիի կողմից Սանջիվ Սամադին ձեռք բերելուց հետո Մորիան նույնպես գտավ սանջիվ սամադին՝ իրեն կենդանի թաղելով գերեզմանի մեջ՝ սուրբ գիրքը ձեռքին[2][6][7]: Մորիա Գոսավին խիստ հրաման արձակեց՝ երբեք չբացել իր գերեզմանը։ Չինթամանին իր հոր գերեզմանի վրա կառուցեց տաճար (սամադի): Նկարագրվում է, որ Չինտամանին Գանեշայի իր իրական տեսքը ցույց է տվել Սուրբ բանաստեղծ Վարկարի Տուկարամին (1577-մոտ.1650), ով Չինտամանի դև է անվանել, որը նաև գրվում է որպես Դավա կամ դեո (Աստված): Այդ ժամանակից ի վեր այս տոհմը հայտնի էր որպես Կույսերի ընտանիք[7]:
Չինթամանիին որպես մշակողին հաջորդեցին Նարայանը, Չինթամանի II-ը, Դարմադհարը, Չինթամանի III-ը, Նարայան II-ը և Դարմադհար II-ը: Մուղալների կայսր Աուրանգզեբը (1658-1707) Նարայանին նվիրեց ութ գյուղերի ժառանգական սեփականություն՝ տպավորված վերջինիս «հրաշքով»՝ առաջինի ուղարկած տավարի Կտորը հասմիկի ծաղիկների վերածելով։ (Հինդուիզմում տավարի միսը համարվում է անաղարտ, իսկ սուրբ համարվող կովերին սպանելը արգելված է)[11]: Նարայան II-ը խախտել է Մորիայի հրամանը և բացել վերջինիս գերեզմանը։ Ըստ հեքիաթի, Մորիան, ում գտել են դեռևս գերեզմանում միջնորդություն անող, անհանգստացել և անիծել է Նարայան II-ին, որ իր որդին կլինի վերջին Դևը։ Նարայան II-ի որդին՝ Դհարմադհար II-ը՝ Մորիայի յոթերորդ սերունդը, անզավակ մահացավ 1810 թվականին՝ վերջ տալով Մորիայի անմիջական շառավղին, սակայն Դհարմադհարի հեռավոր ազգական Սախարին քահանայության կողմից նշանակվեց որպես Դև՝ շարունակելու տաճարի ֆինանսավորումը[7]: Բոլոր դևերի նվիրական պոեզիան դեռ պահպանվում է[2]:
Մեծարում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մորիա Գոսավին համարվում է Գանապատիայի գլխավոր հոգևոր նախահայրը և ամենակարևոր Սուրբը՝ հինդուական աղանդ, որը հիմնված է Գանեշայի երկրպագության ավանդույթի վրա և նկարագրվել է որպես Գանեշայի ամենահայտնի հետևորդ:
Չինչվադայում կան հեռացած դևերի սրբավայրեր, որոնցից գլխավորը Մորիայի սրբավայրն է։ Մորիայի հուշահամալիրը ցածր, պարզ շինություն է (30 x 20 x 40 ոտնաչափ), քառակուսի սրահով կամ մանդապով և ութանկյուն ներքին զոհասեղանով, որը զարդարված է մարաթիի վրա գրված մակագրությամբ: Մորիա Գոսավիի տաճարը սկսել է կառուցվել Կարտիկ ամսվա պայծառ տասներկուերորդ օրը (նոյեմբեր–դեկտեմբեր), 1580 (մ. թ. ա. 1658-9) Վիլամբի Սամվացարա և երկուշաբթի ավարտեց լուսավոր չորրորդ Աշադան՝ Սամվացարայի փոխանորդը: Նախկինում տաճարները եկամուտ էին ստանում Աուրանգզեբի կողմից նվիրաբերված ութ գյուղերից: Սանջիվան-Սամադի Մորիա Գոսավին, ինչպես նաև նրա կառուցած Գանեշայի տաճարը մինչ օրս Գանեշայի շատ երկրպագուներ են գրավում Չինչվադ[1][6]: Նվիրյալները կարծում են, որ թեև Մորիա Գոսավին հասել է Մոկշայի (փրկության), բայց «Մորիա Գոսավիի ներկայությունը շարունակում է սրբավայրին օժտել սուրբ նշանակությամբ»[1]:
Մորգաոն Գանեշա տաճարի շրջագծման ճանապարհին (Պրադակշինա արահետ) Կալպավրուկշա Մանդիրի մոտ ծառ կա։ Ենթադրվում է, որ ծառն հենց այն տեղում է, որտեղ Մորիա Գոսավին ապաշխարության է ենթարկվել[12]: Տաճարի համալիրում նույնպես պաշտում են Մորիա Գոսավիի պատկերը: Մորիա Գոսավին հայտնի է դարձել նաև Մորգաոնի տաճարի հանրահռչակման համար[13]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 3 4 «Gāṇapatyas». Encyclopedia of Religion. Macmillan Reference USA, an imprint of the Gale Group. 2001. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 13-ին.
- 1 2 3 4 5 6 7 Dhere, R C. «Summary of Prachin Marathichya Navdhara (Marathi book) chapter 2: Marathi literature of Ganesha cult». Official site of R C Dhere. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 11-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 12-ին.
- ↑ Krishan Yuvraj (1999 թ․ հունվարի 1). Gaṇeśa: unravelling an enigma Hinduism and Its Sources Series. Bharatiya Vidya Bhavan. էջ 83. ISBN 978-81-208-1413-4.
- ↑ Paul B. Courtright (1985). Ganesa. Oxford University Press, Incorporated. էջ 221. ISBN 978-0-19-503572-8.
- ↑ Anne Feldhaus (2003 թ․ դեկտեմբերի 19). Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India. Palgrave Macmillan. էջեր 142–3, 145–6, 160. ISBN 978-1-4039-6324-6.
- 1 2 3 4 5 6 7 «Culture and History». Pimpri Chinchwad Municipal Corporation (PCMC). 2008. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 9-ին.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Poona District: Places – CHINCHVAD». The Gazetteers Department, Government of Maharashtra. 2006 [1885]. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 5-ին.
- ↑ Narendra K. Wagle (1980). Images of Maharashtra: A Regional Profile of India. Curzon Press. էջ 110. ISBN 9780700701445.
- ↑ Narendra K. Wagle (1980). Images of Maharashtra: A Regional Profile of India. Curzon Press. էջ 110. ISBN 9780700701445. «Moroba Gosavi was a Deshastha Brahmin surnamed Shaligram.»
- ↑ John A. Grimes (1995). Gaṇapati: Song of the Self. SUNY Press. էջ 119. ISBN 978-1-4384-0501-8.
- ↑ Frederick J. Simoons (1994). «Beef». Eat Not this Flesh: Food Avoidances from Prehistory to the Present. Univ of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-14254-4. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 30-ին.
- ↑ Milind Gunaji (2003). Offbeat Tracks in Maharashtra. Popular Prakashan. էջեր 106–7. ISBN 978-81-7154-669-5.
- ↑ Swami Parmeshwaranand (2001 թ․ հունվարի 1). Encyclopaedic Dictionary of Purāṇas. Sarup & Sons. էջ 562. ISBN 978-81-7625-226-3.