Մոդ թագուհու թխվածք
Մոդ թագուհու թխվածք (բառացի՝ ժամանակակից կամ նորաձև կարկանդակ)[1], սովորաբար մատուցում են պաղպաղակի հետ։ Այս ամերիկյան աղանդերի անվանման մեջ օգտագործվող ֆրանսիական խոհարարական «à la mode» արտահայտությունը հանդիպում է նաև այլ ուտեստներում, ինչպիսին է «boeuf à la mode»-ը (ժամանակակից տավարի միս):
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ենթադրաբար, Մոդ թագուհու թխվածքը ստեղծվել է 1890 թվականին Քեմբրիջում, Վաշինգտոն շրջան, Նյու Յորք՝ Քեմբրիջի հյուրանոցում[2]։
Չարլզ Ուոթսոն Թաունսենդ, Քեմբրիջ, Նյու Յորք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պնդումն այն է, որ հյուրանոցում մանլու ընթացքում, Չարլզ Ուոթսոն Թաունսենդը պատվիրել է պաղպաղակով խնձորի կարկանդակի մի կտոր։ Երբ նրան մի այլ հյուրանոցի հյուր հարցրել է, թե դա ինչ ուտեստ է, նա անվանել է քաղցրավենիքը Մոդ թագուհու թխվածք։ Այնուհետև, իր՝ հյուրանոցում մնալու ամբողջ ընթացքում, ամեն օր Թաունսենդը պատվիրել է թխվածքը հենց այդ անունով։ Երբ ավելի ուշ նա Նյու Յորքի «Delmonico's» հյուրանոցում պատվիրել է այդ անունով թխվածքաբլիթ, ինչին մատուցողը պատասխանել է, որ երբեք չի լսել նման քաղցրավենիքի մասին[1]։ Սա պնդելու համար, Թաունսենդը նկատողություն է արել մատուցողին՝ ասելով․
 |
Դուք ուզում եք ինձ համոզել, որ այնպիսի հայտնի ուտելու վայրը, ինչպիսին է Delmonico's-ը երբևէ չի՞ լսել Մոդ թագուհու թխվածքի մասին, այն դեպքում, երբ Նյու Յորքի Քեմբրիջ ծայրամասային գյուղի հյուրանոցում, մատուցում են այն ամեն օր։ Հենց այս պահին կանչեք մենեջերին, ես պահանջում եմ այնպիսի լավ սպասարկում, ինչպիսին ստացել եմ Քեմբրիջում։ |  |
Երբ մատուցողը կանչեց մենեջերին, նա հայտարարեց, որ «Delmonico's-ը երբեք մտադիր չի եղել, որ որևէ մեկը իրենից առաջ անցնի... Հենց այս վայրկյանից, ամեն օր «Pie à la mode» կարկանդակը կհայտնվի մեր ճաշացանկում»[3]: «New York Sun»–ի թղթակիցը լսել է առաջացած այս անհանգստության մասին և հաջորդ օրը հոդված գրել դրա մասին: Շուտով «Pie à la Mode»-ը դարձավ ստանդարտ մենյուի մաս ԱՄՆ-ում[2][3]:
Երբ Չարլզ Ուոթսոն Թաունսենդը մահացավ 1936 թվականի մայիսի 20-ին, վեճ սկսվեց, թե ով է իրականում հորինել «Pie à la Mode»-ը: «The New York Times»-ը գրում է, որ «Pie à la Mode»–ն առաջին անգամ հորինել է Թաունսենդը՝ Քեմբրիջ հյուրանոցում, Նյու Յորք, 1800-ականների վերջին: Ավելի ուշ մի քանի աղբյուրներ հաղորդեցին, որ Թաունսենդը 1896 թվականին Քեմբրիջ հյուրանոցում կարկանդակ և պաղպաղակ է պատվիրել և այդպիսով հորինել է աղանդերը: Լեգենդը նաև նշում է, որ Նյու Յորքի «The Sun» թերթի լրագրողը լսել է «Delmonico's» հյուրանոցի մենեջերի և Չարլզ Թաունսենդի զրույցը։ Նշվում է, որ թղթակիցը միջադեպի մասին գրել է «The Sun»–ի հենց հաջորդ շարքում[4][5]։
Ջոն Ջիերիեն Դուլութում, Մինեսոտա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Saint Paul Pioneer Press»-ի թղթակիցը կարդաց Թաունսենդի մահախոսականը «Նյու Յորք Թայմս»–ում և համարեց, որ «Times»-ը սխալմամբ Թաունսենդին է վերագրել «Pie à la Mode»–ի գյուտը: Համապատասխանաբար, թերթը հրապարակեց մի պատմություն 1936 թվականի մայիսի 23-ին այն մասին, թե ինչպես է աղանդերը իրականում հայտնագործվել 1880-ականներին «Duluth»–ում, Մինեսոտա նահանգի «Superior Street» ռեստորանում: «St. Paul» թերթը նշել է, որ «Duluth» ռեստորանում հատուկ պաղպաղակ են մատուցել՝ հապալասից պատրաստված կարկանդակով: Սա ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ էր, երբ Թաունսենդը Նյու Յորքում առաջին անգամ պաղպաղակով կարկանդակ պատվիրեց՝ «Duluth»–ը դարձնելով կարկանդակի իսկական ծննդավայրը[6][7][8][9]։
1885 թվականի մարտի 26-ի «Duluth Daily Tribune»-ի համարում տպագրվել է «la Perl» հյուրանոցի ուղեվարձի բացման հանդիսավոր օրինագիծը: Հյուրանոցը գտնվում էր Դուլութում՝ 501–503 Գլխավոր փողոցի արևմտյան թաղամասի հասցեում։ Ճաշացանկը ցույց էր տալիս հյուրանոցի ռեստորան ուտեստների ցանկը, մատուցում էին և՛ վանիլային պաղպաղակ, և՛ հապալասով կարկանդակ:Հյուրանոցի սեփականատերը Ջոն Ջիերիեն էր։ Ծնվել է Շվեյցարիայի Տավեց քաղաքում 1829 թվականի փետրվարի 6-ին։ Հետագայում տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որտեղ սովորել է խոսել ֆրանսերեն: 1854 թվականին Ջիերիեն տեղափոխվեց ԱՄՆ։ 1856 թվականին Ջիերիեն նշանակվեց Սպիտակ տան սննդի սպասարկման պատասխանատու՝ նախագահ Ֆրանկլին Փիրսի ղեկավարությամբ։ Նա այդ պաշտոնում մնաց մինչև 1850-ականների վերջը, երբ ծառայում էր նախագահ Ջեյմս Բյուքենանի կառավարման ներքո[10][11]։
Ջիերիեն տեղափոխվեց Դուլութ 1885 թվականին և գնեց Առևտրային հյուրանոցը, որը կառուցվել էր 1884 թվականին՝ Ուիլյամ Դամբրուքի կողմից: Ջոնը վերանվանեց շենքը «la Perl» հյուրանոց: Դա մի մեծ, երկհարկանի փայտե շրջանակներով շենք էր՝ հարթ տանիքով։ Առաջին հարկում գտնվող սրահը վերածվել է ռեստորանի, իսկ հետևի լվացքատունը՝ խոհանոցի։ «la Perl»-ի առաջին աշխատանքային օրը Ժիերիեն մատուցեց շքեղ ընթրիք, որը ներառում էր ֆրանսիական թթու վարունգներ, ոստրեներ, ֆրանսիական ոլոռ և Սուպերիոր լճի իշխան ձուկ: Աղանդերից մատուցել է տաք հապալասով կարկանդակ՝ վանիլային պաղպաղակով։ Ժիերիեն հայտնի հյուրասիրությունն անվանել է «pie à la mode»: «Duluth Herald»-ում հաղորդվում էր, որ 1880-ականներին Դուլութիացիները հաճախ սխալ էին արտասանում տեղական գյուտը՝ անվանելով «pylie mode»: 1886-ին «Duluth Weekly Tribune»-ը հայտարարեց, որ հյուրանոց «la Perl»–ն առաջին կարգի համբավ է ձեռք բերել Ջիերիեի ղեկավարության ներքո: Ջոնը շարունակեց ղեկավարել հյուրանոց «la Perl»–ը մինչև 1886 թվականին նրա կինը սաստիկ հիվանդացավ: Նա ի վերջո վաճառեց հյուրանոցը նույն տարվա օգոստոսին[12]։
«Pie à la mode»-ը Ջոն Ջիերիեի միակ գյուտը չէր: Նա ստացել է Միացյալ Նահանգների արտոնագիր՝ երկաթուղային վագոնների օդափոխման ապարատի համար՝ 1882 թվականի հունիսի 20-ին։ Նա նաև արտոնագիր է ստացել 1899 թվականի հոկտեմբերի 30-ին հրդեհային փախուստի տեսակի ստեղծման համար։ 1910 թվականին Ջիերիեն տեղափոխվել էր Նյու Յորք, որտեղ մահացել է 1912 թվականի մայիսի 22-ին՝ 83 տարեկան հասակում[13]։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 The Oxford Companion to Sugar and Sweets, ed. Darra Goldstein, Oxford University Press, 2015, p. 1
- 1 2 Linda Stradley (2004). «History of Apple Pie». What's cooking America?. Վերցված է 2009-07-28-ին.
- 1 2 Zuger, Sascha (2010). New York State (5 ed.). Avalon Travel Publishing. էջ 275. ISBN 978-1-59880-342-6.
- ↑ «Nothing French in That Pie à la Mode». Sheboygan Press. WI: 14. 1963 թ․ հուլիսի 25.
- ↑ «Apple Pie à la Mode: Origin of Flawless Dessert Pearl». Lakeland Ledger. FL. 1984 թ․ օգոստոսի 16.
- ↑ «Charles W. Townsend». New York Times: 23. 1936 թ․ մայիսի 21.
- ↑ «An Invention in Doubt». St. Paul Pioneer Press: 8. 1936 թ․ մայիսի 23.
- ↑ «Had 'Finger in Pie'». Duluth Herald: 16. 1936 թ․ մայիսի 25.
- ↑ «Pylie Mode Originated in Duluth». Duluth News-Tribune: 4-B. 1956 թ․ հուլիսի 29.
- ↑ «Reached the Three Score Mark». St. Paul Daily Globe: 1. 1889 թ․ փետրվարի 8.
- ↑ Alden, Ogle. Illustrated Album of Biography of the Famous Valley of the Red River of the North and Park Regions of Minnesota and North Dakota 1889. էջեր 797–98.
- ↑ «Hotel Change». Duluth Weekly Tribune: 1. 1886 թ․ օգոստոսի 13.
- ↑ Flaherty, Mike: The Legends of Pie à la Mode, 2012 (Duluth Public Library, Duluth Patents clipping file)