Միրոն Մերժանով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միրոն Մերժանով
Ծնվել էսեպտեմբերի 23, 1895(1895-09-23)
ԾննդավայրՆոր Նախիջևան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էդեկտեմբեր 1975 (80 տարեկանում)
Վախճանի վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ
Ոճ(եր)Կոնստրուկտիվիզմ
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետության և քաղաքացիական ճարտարագիտության պետական համալսարան
Ուշագրավ աշխատանքներԿունցևոյի ամառանոց

Միրոն Իվանովիչ Մերժանով (ռուս.՝ Мирон Иванович Мержанов, իրական անունը` Միհրան Հովհաննեսի Մերժանյանց, սեպտեմբերի 23, 1895(1895-09-23), Նոր Նախիջևան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբեր 1975, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ճարտարապետ: 1934-1941 թվականներին եղել է Իոսիֆ Ստալինի անձնական ճարտարապետը և հանդիսացել վերջինիս, ինչպես նաև ԽՍՀՄ բարձրագույն ղեկավարության Կունցևոյում, Մացեստայում և Բոչարով Ռուչեյում գտնվող ամառանոցների ճարտարապետը:

1943-1954 թվականներին ենթարկվել է բռնաճնշումների, աշխատել Սոչիից մինչև Ամուրի Կոմսոմոլսկ գտնվող բանտային տիպի գիտահետազոտական ինստիտուտներում և կոնստրուկտորային բյուրոներում: 1938-1939 թվականներին, նրա նախագծերով ստեղծվել են Խորհրդային Միության հերոսի և Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի «Ոսկե Աստղ»-երը[1]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միրոն Մերժանովը ծնվել է Նոր Նախիջևանում (ներկայիս Դոնի Ռոստով)` ունևոր հայկական ընտանիքում: Հայրը, առևտրական Հունանյանի` Սլովյանսկում գտնվող գործարանի կառավարիչն էր և Հովհաննես Այվազովսկու հեռավոր ազգականը: Միրոնի կրտսեր եղբայրը, հայտնի մարզական լրագրող Մարտին Մերժանովն էր, ով 1960 թվականին հիմնադրել էր «Ֆուտբոլ» շաբաթաթերթը, իսկ ամենակրտսեր եղբայրը Յակով Մերժանովն էր, ով Մոսկվայում թատրոնի բեմանկարիչ էր և մահացել է վաղ տարիքում:

Մինչ Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Միրոնն ավարտել է դասական գիմնազիան և ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտը (ներկայումս` Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետաշինարարական պետական համալսարան): Որպես գծագրող, աշխատել է Ալեքսանդր Թամանյանի արվեստանոցում, իսկ հետո զորակոչվել է ծառայության:

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, սովյալ Պետերբուրգից մեկնել է իր հայրենի քաղաքը և որպես կամավորական, ընդգրկվել սպիտակգվարդիական բանակի ինժեներական գումարտակ: Սպիտակների պարտությունից հետո բնակություն է հաստատել Կրասնոդարում: 1920-1923 թվականներին ուսումը շարունակել է Կուբանի ճարտարագիտական ինստիտուտում:

Միրոն Մերժանովի առաջին ինքնուրույն գործը` իր սեփական տունն էր Կիսլովոդսկում, որը նա կառուցել էր 1925 թվականին: Այնուհետև դրան հաջորդել են Եսենտուկիի ծածկած շուկան, Պյատիգորսկի Պետբանկի շենքը[2] և Կիսլովոդսկի «Կովկասի մարգարիտ» առողջարանի մասնաշենքերից մեկը: Ձևականորեն կոնստրուկտիվիզմին պատկանող այս շինություններում ի հայտ է եկել Միրոն Մերժանովի ձեռագիրը, որը պահպանվել է մինչև նրա կյանքի վերջը:

1929 թվականին Միրոն Մերժանովը բաց մրցույթում շահել է Սոչիում կառուցվող Կարմիր բանակի առողջարանի նախագծման աշխատանքը, որի բացումը կայացել է 1934 թվականի հունիսի 1-ին: Այդ աշխատանքները անձամբ ղեկավարում էր Կլիմենտ Վորոշիլովը, ով հետագայում դարձավ Մերժանովի մտերիմ ընկերը: Առողջարանը կառուցվել էր կոնստրուկտիվիզմի ոճով, որի կոշտ տարրերը ներդաշնակորեն միաձուլվել էին պարզ երկրաչափական ձևերի և ծովափնյա լեռնային ռելիեֆի հետ: Առողջարանի կառուցումը նպաստեց, որպեսզի Մերժանովը դառնար խորհրդային առավել պահանջված ճարտարապետներից մեկը:

1931 թվականին նրան կանչել են Մոսկվա և նշանակել ԽՍՀՄ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի տնտեսական վարչության գլխավոր ճարտարապետ: Այդ տարիներին նրա նախագծով կառուցվել է «Բոչարով Ռուչեյ» պետական ամառանոցների համալիրը, Ամուրի Կոմսոմոլսկ նոր քաղաքի շինությունները և այլն: Անդրեյ Բուրովի հետ միասին կառուցել է Մոսկվայի ճարտարապետների տունը: 1930-ական թվականների կեսերին Մերժանովը կառուցել է Կիսլովոդսկի երկու խոշորագույն առողջարանները («Կիսլովոդսկ» և «Կարմիր քարեր»): Դրանք արդեն անվիճելիորեն ստալինյան ճարտարապետությանն էին պատկանում և պահպանում էին Մերժանովին հատուկ «հարավային» ռոմանտիզմը:

1933-1934 թվականներին, Մերժանովը նախագծել է ստալինյան առաջին ամառանոցը Վոլինսկոյե գյուղում (Կունցևոյի ամառանոց): Նրա աշխատանքից բավարարված պատվիրատուն, անձամբ կանչել է նրան և որպես առաջադրանք, հանձնարարել` նախագծել պետական ամառանոցների համալիր Մացեստայում, իսկ 1935 թվականին` Գագրայի մոտ գտնվող Խոլոդնայա Ռեչկայում: 1938 թվականին Մերժանովը ստեղծել է մի շարք նախագծեր` Խորհրդային Միության հերոսի «Ոսկե Աստղ»-ի համար, իսկ 1939 թվականին նա առաջարկել է «Մուրճ և մանգաղ» մեդալի երկու տարբերակ, որոնցից մեկը արժանացել է ընդունման:

Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուն պես Մերժանովը նախագծել է Մոսկվայի քաղաքացիական պաշտպանության շինությունները, այդ թվում մետրոյի «Մայակովսկայա» կայարանի վերակազմավորումը: Դեպի Շիմկենտ մոսկովյան ճարտարապետների մեծ մասի տարհանումից հետո, Մոսկվայում մնացել էին միայն Միրոն Մերժանովն ու Կարո Հալաբյանը:

1943 թվականի օգոստոսի 12-ին, Մերժանովը, նրա կինը և մերձավոր գործընկերները ձերբակալվել են: 1944 թվականի մարտի 8-ին Մերժանովը ՌԽՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 10-րդ մասի հատկանիշներով (Ժողովրդի թշնամի), դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման[3]: Նրա կինը 1940-ական թվականներին մահացել է ճամբարում:

Գտնվելով բանտարկության մեջ, Մերժանովը կրկին զբաղվում էր նախագծումներով: Ամուրի Կոմսոմոլսկում նրա նախագծով կառուցվել է մշակույթի քաղաքային պալատը, ինչպես նաև ավիագործարանի մշակույթի տունը: 1948 թվականին նրան տեղափոխել են Մոսկվա, որտեղ Վիկտոր Աբակումովի առաջադրանքով նա նախագծել է Սոչիում կառուցվող ԽՍՀՄ պետանվտանգության նախարարության առողջարանը: Դա նրա խոշորագույն և հավանաբար լավագույն ստեղծագործությունն էր: Սակայն Աբակումովի ձերբակալությունից հետո, 1951 թվականին, Մերժանովը հեռացվել է աշխատանքներից և տեղափոխվել Իրկուտսկի բանտ: Բանտում գտնվելու տարիներին նա ծանոթացել է Ալեքսանդր Սոլժենիցինի հետ:

1954 թվականին, ազատվելով բանտարկությունից, Մերժանովը բնակություն է հաստատել Կրասնոյարսկում, որտեղ գլխավորել է քաղաքի ճարտարապետական նախագծերով զբաղվող հիմնարկությունը: Ի դեպ, այդ տարիներին Կրասնոյարսկի գլխավոր ճարտարապետը նույնպես աքսորի մեջ գտնվող Գևորգ Քոչարն էր: Կրասնոյարսկում Մերժանովի նախագծով կառուցվել են Խորհուրդների տունը` Հեղափոխության հրապարակում, ԽՄԿԿ կենտրոնական շրջկոմի շենքը, Պետբանկի Կրասնոյարսկի մասնաճյուղը, բժշկական ինստիտուտի գլխավոր մասնաշենքը, «Կրասմաշ» գործարանի մշակույթի պալատը, «Սովկինո» կինոթատրոնին կից շինությունը և այլն:

Միրոն Մերժանովը արդարացվել է 1956 թվականի մայիսի 30-ին[4]: 1960 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա:

Անձնական կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1922 թվականին Միրոն Մերժանովը ամուսնացել է Ելիզավետա Խոջաևայի հետ, ով մահացել է 1940-ական թվականների կեսերին` բանտարկության մեջ: Նրանց որդին` Բորիս Մերժանովը, ճարտարապետության դոկտոր և պրոֆեսոր էր[5], իսկ թոռը լրագրող Սերգեյ Մերժանովն է[6]:

Միրոն Մերժանովը մահացել է 1975 թվականին, Մոսկվայում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Акулов, А. А. Архитектор Сталина: документальная повесть. — Рязань: Издательство «Ситников», 2006. — ISBN 5-902420-11-3
  • Хмельницкий Д. Зодчий Сталин. — М.: «Новое литературное обозрение», 2007. — ISBN 5-86793-496-9

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. По проекту политзаключённого
  2. «Здания старого Пятигорска — Казённая гостиница (пр. Кирова, 25)»։ КМВ Лайн։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-05-13-ին։ Վերցված է 2013-05-11 
  3. Гершман М. Д. Приключения американца в России (1931–1990). — Нью-Йорк, 1995. — С. 134. — 314 с.
  4. Мержанов Мирон Иванович в биографическом справочнике сайта г. Королев М. О. геоКоролёв
  5. А. В. Слабуха Архитекторы Приенисейской Сибири. Конец 19-го — начало 21 века М.: «Прогресс-традиция» 2004
  6. Денис Шабалин. Ему всего лишь пятьдесят // сайт «Спортивный некрополь»