Միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագիր (անգլ.՝ Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons, TPNW), միջազգային համաձայնագիր, որն արգելում Է միջուկային զենքի մշակումը, փորձարկումը, պահպանումը, ձեռքբերումը, փոխադրումը և օգտագործումը։ Պայմանագիրն ընդունվել է 2017 թվականի հուլիսի 7-ին Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում[1]։ Պայմանագիրն օրինական ուժի մեջ կմտնի այն բանից հետո, երբ այն կվավերացնեն 50 պետություններ։

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը ողջունել է նոր պայմանագրի ընդունումը՝ նշելով, որ այդ փաստաթուղթը վերջին 20 տարվա ընթացքում առաջին իրավաբանորեն պարտադիր գործիքն է միջուկային զինաթափման հարցերի շուրջ։

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը նշանակվել է նոր պայմանագրի դեպոզիտ։

Կոնցեպցիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագիրը, նրա կողմնակիցների խոսքով, պետք է «միանշանակ քաղաքական պարտավորություն» դառնա[2]։ Սակայն, ի տարբերություն միջուկային զենքի վերաբերյալ համապարփակ կոնվենցիայի, պայմանագիրը պարունակում է ոչ բոլոր իրավական և տեխնիկական միջոցները, որոնք անհրաժեշտ են սպառնալիքի վերացման համար։ Նման դրույթները կլինեն հետագա բանակցությունների առարկա, որոնք թույլ կտան նախնական համաձայնագիր կնքել առանց միջուկային զենք ունեցող պետությունների մասնակցության[3]։

Արգելքի մասին պայմանագրի կողմնակիցները հայտարարել են, որ դա կօգնի «ստիգմատիզացնել» միջուկային զենքը և կատալիզատոր կհանդիսանա այն վերացնելու համար[4]։ Աշխարհի երկրների շուրջ երկու երրորդը պարտավորվել է միասին աշխատել միջուկային զենքը կարգավորող միջազգային ռեժիմով իրավական անհամապատասխանությունները վերացնելու համար[5], և նրանք միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագիրը դիտարկում են որպես այդ նպատակին հասնելու տարբերակներից մեկը[6]։

Միջուկային զենքը, ի տարբերություն քիմիական և կենսաբանական զենքի, հակահետևակային ականների և կասետային զինամթերքի, դեռևս չի արգելվել համապարփակ և ունիվերսալ ձևով[7]։ 1968 թվականի չտարածման մասին պայմանագիրը պարունակում է միայն մասնակի արգելքներ, իսկ միջուկային փորձարկումներն արգելելու մասին պայմանագրերն արգելում են միջուկային զենքը միայն աշխարհագրական որոշ շրջաններում։

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ-ի Աշխատանքային խումբը Ժնևում 2016 թվականի մայիսին քննարկում է միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագրի գաղափարը

Առաջին անգամ միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագրի վերաբերյալ առաջարկություններն ի հայտ են եկել 2010 թվականին ամփոփիչ խորհրդաժողովից հետո, որտեղ հինգ պաշտոնապես ճանաչված միջուկային տերությունները՝ Միացյալ Նահանգները, Ռուսաստանը, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Չինաստանը, մերժել են միջուկային զենքի մասին համապարփակ կոնվենցիայի շուրջ բանակցություններ սկսելու կոչերը։

2013 և 2014 թվականներին «միջուկային զենքի կիրառման հումանիտար հետևանքների» վերաբերյալ երեք խոշոր միջկառավարական խորհրդաժողովները Նորվեգիայում, Մեքսիկայում և Ավստրիայում ամրապնդել են միջուկային զենքը օրենքից դուրս հայտարարելու միջազգային վճռականությունը[8][9]։

2015 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան ստեղծել է աշխատանքային խումբ՝ «կոնկրետ և արդյունավետ իրավական միջոցների, օրենսդրական դրույթների և նորմերի» մանդատով՝ առանց միջուկային զենքի ազատ խաղաղության հասնելու և պահպանելու համար[10]։ 2016 թվականի օգոստոսին ՄԱԿ-ը զեկույց է ընդունել, որում խորհուրդ է տվել 2017 թվականին բանակցություններ վարել «միջուկային զենքի արգելման մասին իրավաբանորեն պարտավորեցնող փաստաթղթի շուրջ, որը հանգեցնում է դրա լիակատար վերացման»[11]։

2017 թվականի հուլիսի 7-ի քվեարկությունը ՄԱԿ-ում
     Կողմ      Դեմ      Ձեռնպահ      Չեն մասնակցել

2016 թվականի հոկտեմբերին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի առաջին կոմիտեն ընդունել է այդ հանձնարարականը՝ ընդունելով մի բանաձև, որը 2017 թվականին միջուկային փորձարկումների արգելման մասին պայմանագրի շուրջ բանակցությունների մանդատ է սահմանում (123 պետություն բանաձևի ընդունման քվեարկությանը կողմ է քվեարկել, 38-ը՝ դեմ, 16-ը՝ ձեռնպահ)[12]։ 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ի երկրորդ քվեարկության ժամանակ 113-ը կողմ է քվեարկել, 35-ը՝ դեմ, 13-ը՝ ձեռնպահ[13]։ Քվեարկության արդյունքների հիման վրա ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան բանաձև է ընդունել պայմանագրի բանակցային մանդատով[14] և որոշել է հրավիրել ՄԱԿ-ի խորհրդաժողով՝ պայմանագրի դրույթները համաձայնեցնելու համար։ Բանակցությունների առաջին փուլը կայացել է Նյու Յորքում մարտի 27-ից 31-ը, երկրորդը՝ 2017 թվականի հունիսի 15-ից հուլիսի 7-ը[15]։ Առաջին խորհրդաժողովին մասնակցել է 132, երկրորդին՝ 124 երկիր ՄԱԿ-ի անդամ 193 պետություններից[16]։

Ընդհանուր առմամբ անցկացվել է 20 լիագումար նիստ։ Դրանցից վերջինին՝ հուլիսի 7-ին, միջուկային զենքի արգելման մասին իրավաբանորեն պարտավորեցնող փաստաթղթի տեքստը քվեարկության է դրվել։ Նրան աջակցել է 122 պետություն, Նիդեռլանդները դեմ է քվեարկել և Սինգապուրը ձեռնպահ է մնացել։ Շատ պետություններ ընդհանրապես չեն մասնակցել խորհրդաժողովի աշխատանքներին (այդ թվում՝ «Միջուկային ակումբի» բոլոր 9 երկրները՝ ԱՄՆ-ն, Ռուսաստանը, ՉԺՀ-ն, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Հնդկաստանը, Պակիստանը, ԿԺԴՀ-ն և Իսրայելը

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Антониу Гутерриш объявил об открытии к подписанию Договора о запрещении ядерного оружия»։ 2017-09-20։ Վերցված է 2018-02-03 
  2. Рабочий документ 34. Рабочая группа ООН по ядерному разоружению, Женева, 11 мая 2016 года.
  3. «Запрет ядерного оружия без участия стран, обладающих им»։ Октябрь 2013։ Վերցված է 2017-07-15 
  4. Reaching Critical Will and Article 36, «A treaty banning nuclear weapons» (Май 2014)
  5. Гуманитарный залог Archived 2020-02-15 at the Wayback Machine.. Рабочая группа Австрии, 9 декабря 2014 года.
  6. Рабочий документ 36. Рабочая группа ООН по ядерному разоружению, Женева, 4 мая 2016 года.
  7. Filling the legal gap: the prohibition of nuclear weapons. ICAN (Апрель 2015)
  8. Достижение критической воли, «Гуманитарное воздействие ядерного оружия» Международная лига женщин за мир и свободу, n.d. retrieved 10 Июля 2017
  9. Tim Wright, «Nayarit — a point of no return» Archived 2016-08-01 at the Wayback Machine. ICAN Апрель 2014, 20 страниц
  10. Резолюция генеральной ассамблеи ООН 70/33, adopted 7 Декабря 2015
  11. «Majority of UN members declare intention to negotiate ban on nuclear weapons in 2017», ICAN media release, 19 Августа 2016
  12. ICAN Результат голосования Archived 2019-11-30 at the Wayback Machine. в ООН по резолюции L.41, adopted 27 Октября 2016
  13. Позиции, на голосовании в ООН 23 Декабря 2016, ICAN
  14. «Генеральная Ассамблея ООН одобрила историческую резолюцию»։ ICAN (անգլերեն)։ 2016-12-23։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-09-10-ին։ Վերցված է 2017-07-14 
  15. Taking forward multilateral nuclear disarmament negotiations : pDF. — 2016. — 14 October. — Дата обращения: 14.07.2017.
  16. «United Nations Conference to Negotiate a Legally Binding Instrument to Prohibit Nuclear Weapons, Leading Towards their Total Elimination»։ ООН (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-07-14