Միներալոկորտիկոիդներ

Միներալոկորտիկոիդներ
Տեսակ	հորմոններ
Ենթադաս	հորմոններ և Կորտիկոստերոիդներ
Մասն է	mineralocorticoid catabolic process?, mineralocorticoid metabolic process?, response to mineralocorticoid?, cellular response to mineralocorticoid stimulus?, mineralocorticoid secretion? և mineralocorticoid biosynthetic process?
MeSH	D27.505.696.399.472.673
	Mineralocorticoids Վիքիպահեստում

Միներալոկորտիկոիդներ, կորտիկոստերոիդների դասին (սրանք էլ իրենց հերթին՝ ստերոիդ հորմոնների դասին) պատկանող հորմոններ, որոնք արտադրվում են մակերիկամների կեղևային շերտում և կարգավորում օրգանիզմի ջրաաղային հավասարակշռությունը (էլեկտրոլիտային և ջրային հավասարակշռություն)։ Հիմնական միներալոկորտիկոիդը ալդոստերոնն է։

Ֆիզիոլոգիա

Միներալոկորտիկոիդ անվանումը ծագել է վաղ դիտարկումներից, որոնք ցույց էին տալիս, որ այս հորմոնները մասնակցում են օրգանիզմում նատրիում հանքանյութի պահպանմանը։ Հիմնական էնդոգեն միներալոկորտիկոիդը ալդոստերոնն է, թեև մի շարք այլ էնդոգեն հորմոններ (ներառյալ պրոգեստերոնը^[4] և դեզօքսիկորտիկոստերոնը) նույնպես ունեն միներալոկորտիկոիդային գործառույթ։

Ալդոստերոնն ազդում է երիկամների վրա՝ ակտիվացնում նատրիումի ռեաբսորբցիան և դրան ուղեկցող ջրի պասիվ հետներծծումը, ինչպես նաև ակտիվացնում է կեղևային հավաքող խողովակների գլխավոր բջիջներով կալիումի սեկրեցիան և հավաքող խողովակների α բջիջների (intercalated cells) լուսանցքային թաղանթում պրոտոնների ակտիվ արտազատումը պրոտոնային ԱԵՖ-ազների միջոցով։ Սա հանգեցնում է արյան զարկերակային ճնշման բարձրացմանը և շրջանառվող արյան ծավալի մեծացմանը։

Ալդոստերոնն արտադրվում է մակերիկամների կեղևի կծիկային գոտում, և նրա սեկրեցիան հիմնականում միջնորդված է անգիոտենզին II-ով, սակայն արտազատման վրա նաև ազդում են ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոնը (ԱԿՏՀ) և կալիումի մակարդակի փոփոխությունները։

Ազդեցության մեխանիզմ

Միներալոկորտիկոիդների ազդեցությունները միջնորդվում են ինչպես դանդաղ գենոմային մեխանիզմներով՝ կորիզային ընկալիչների միջոցով, այնպես էլ արագ ոչ գենոմային մեխանիզմներով՝ թաղանթային ընկալիչների և ազդանշանային կասկադային մեխանիզմների միջոցով։

Ստերոիդոգենեզը՝ ներկայացված վերին աջ անկյունում շրջանագծված միներալոկորտիկոիդներով^[5]։ Խումբը խիստ սահմանագծված չէ, այլ ներկայացնում է կառուցվածքների շարունակականություն՝ աստիճանաբար մեծացող միներալոկորտիկոիդային ազդեցությամբ։ Հիմնական օրինակ ալդոստերոնը գտնվում է վերին մասում։

Գենոմային մեխանիզմներ

Միներալոկորտիկոիդները կապվում են միներալոկորտիկոիդային ընկալիչներին բջջի ցիտոզոլում և կարող են ազատ անցնել բջջի լիպիդային երկշերտով: Ընկալիչի այս տեսակն ակտիվանում է լիգանդի կապումից հետո: Երբ հորմոնը կապվում է համապատասխան ընկալիչին, ձևավորվում է նոր ընկալիչ-լիգանդ կոմպլեքս, որը տեղափոխվում է բջջակորիզ և կապվում ԴՆԹ-ի թիրախային գեների պրոմոտոր շրջանում տեղակայված բազմաթիվ հորմոնային պատասխանի տարրերի (hormone response elements, HREs) հետ:

Հակառակ մեխանիզմը կոչվում է տրանսռեպրեսիա։ Այս դեպքում հորմոնային ընկալիչը առանց լիգանդի կապման՝ ջերմային շոկի սպիտակուցներով միջնորդված, կանխում է թիրախ գեների տրանսկրիպցիան։

Ալդոստերոնը և կորտիզոլը (գլյուկոկորտիկոոիդ) նմանորեն են կապվում միներալոկորտիկոիդային ընկալչին, սակայն գլյուկոկորտիկոիդների շրջանառությունն օրգանիզմում մոտ 100 անգամ ավելի մեծ է, քան միներալոկորտիկոիդներինը: Միներալոկորտիկոիդների թիրախային հյուսվածքներում կա ֆերմենտ, որը կանխում է գլյուկոկորտիկոիդներով գերխթանումը։ Այդ ֆերմենտը՝ II տիպի 11-բետա հիդրոքսիստերոիդ դեհիդրոգենազը (HSD11B2), կատալիզում է գլյուկոկորտիկոիդների ապաակտիվացումը՝ վերածելով դրանք 11-դեհիդրո մետաբոլիտների։ Քաղցրարմատը հայտնի է որպես այս ֆերմենտի արգելակիչ, և դրա երկարատև օգտագործումը կարող է հանգեցնել «պսևդոհիպերալդոստերոնիզմ» կոչվող վիճակին^[6]։

Ախտաֆիզիոլոգիա

Հիպերալդոստերոնիզմը (տարածված համախտանիշ, որը առաջանում է ալդոստերոնի բարձր մակարդակից) հաճախ պայմանավորված է մակերիկամների կեղևի բնածին հիպերպլազիայով կամ մակերիկամային ադենոմայով։ Դրա երկու հիմնական հետևանքներն են՝

Գերճնշումը և այտուցները՝ նատրիումի իոնների և ավելորդ ջրի պահպանման պատճառով
Կալիումի իոնների (K⁺) արագացված արտազատում։ Կալիումի շատ մեծ կորուստը հանգեցնում է մկանային թուլության և ի վերջի պարալիզի

Հիպոալդոստերոնիզմը (տարածված համախտանիշ, որն առաջանում է ալդոստերոնի թերարտադրությունից) հանգեցնում է աղային կորուստի, որը դիտվում է Ադիսոնի հիվանդության ժամանակ, չնայած դասական մակերիկամների կեղևի բնածին հիպերպլազիան և այլ պաթոլոգիկ վիճակներ նույնպես կարող են առաջացնել այս վիճակը։ Հեմոռագիկ ադրենալիտը հաճախ կյանքին սպառնացող վիճակ է։

Դեղաբանություն

Ֆլուդրոկորտիզոն (սինթետիկ միներալոկորտիկոստերոիդ)

Սինթետիկ միներալոկորտիկոիդների օրինակ է ֆլուդրոկորտիզոնը (Florinef):

Հիմնական հակամիներալոկորտիկոիդներն են սպիրոնոլակտոնը և էպլերենոնը։

Տես նաև

Ծանոթագրություններ

↑ United States National Library of Medicine Medical Subject Headings — 1960.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 Gene Ontology release 2019-11-16 — 2019.
↑ Gene Ontology release 2020-05-02 — 20200502 — 2020.
↑ Baker ME, Katsu Y (2020 թ․ հուլիս). «Progesterone: An enigmatic ligand for the mineralocorticoid receptor». Biochem Pharmacol. 177: 113976. doi:10.1016/j.bcp.2020.113976. PMID 32305433.
↑ Häggström, Mikael; Richfield, David (2014). «Diagram of the pathways of human steroidogenesis». WikiJournal of Medicine. 1 (1). doi:10.15347/wjm/2014.005. ISSN 2002-4436.
↑ Omar, HR; Komarova, I; El-Ghonemi, M; Fathy, A; Rashad, R; Abdelmalak, HD; Yerramadha, MR; Ali, Y; Helal, E; Camporesi, EM (2012). «Licorice abuse: Time to send a warning message». Therapeutic Advances in Endocrinology and Metabolism. 3 (4): 125–138. doi:10.1177/2042018812454322. PMC 3498851. PMID 23185686.

Գրականություն

Stewart P (2008): "The Adrenal Cortex " In: Kronenberg, Melmed, Polonsky, Larsen (eds.) Williams Textbook of Endocrinology (11 ed)., Saunders Elsevier, Philadelphia, pp. 445–504.
Bennett PN and Brown MJ (2008) "Adrenal corticosteroids, antagonists, corticotropin", in Clinical Pharmacology (10ed), Churchill Livingstone Elsevier, Publ. pp. 593–607.
Hu X, Funder JW (2006) The evolution of mineralocorticoid receptors. Mol Endocrinol. 20(7):1471-8.
McKay L, Renoir JM, Weigel NL, Wilson EM, McDonnell DP, Cidlowski JA. (2006) International Union of Pharmacology. LXV. The pharmacology and classification of the nuclear receptor superfamily: glucocorticoid, mineralocorticoid, progesterone, and androgen receptors. Pharmacol Rev. Dec;58(4):782-97.
Pippal JB, Fuller PJ. (2008) Structure-function relationships in the mineralocorticoid receptor. J Mol Endocrinol. 41(6):405-13.

Արտաքին հղումներ

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միներալոկորտիկոիդներ» հոդվածին։

[_2ed4eb950d1dd947-1] United States National Library of Medicine Medical Subject Headings — 1960.

[_ed61470655180797-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 Gene Ontology release 2019-11-16 — 2019.

[_abfebc83b6eab974-3] Gene Ontology release 2020-05-02 — 20200502 — 2020.

[pmid32305433-4] Baker ME, Katsu Y (2020 թ․ հուլիս). «Progesterone: An enigmatic ligand for the mineralocorticoid receptor». Biochem Pharmacol. 177: 113976. doi:10.1016/j.bcp.2020.113976. PMID 32305433.

[HäggströmRichfield2014-5] Häggström, Mikael; Richfield, David (2014). «Diagram of the pathways of human steroidogenesis». WikiJournal of Medicine. 1 (1). doi:10.15347/wjm/2014.005. ISSN 2002-4436.

[6] Omar, HR; Komarova, I; El-Ghonemi, M; Fathy, A; Rashad, R; Abdelmalak, HD; Yerramadha, MR; Ali, Y; Helal, E; Camporesi, EM (2012). «Licorice abuse: Time to send a warning message». Therapeutic Advances in Endocrinology and Metabolism. 3 (4): 125–138. doi:10.1177/2042018812454322. PMC 3498851. PMID 23185686.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]