Միթելշմերց
| Միթելշմերց | |
|---|---|
 | |
| Տեսակ | առողջական խնդիր, ախտանիշ կամ նշան և ախտանուն |
| Բժշկական մասնագիտություն | գինեկոլոգիա |
| ՀՄԴ-9 | 625.2 |
| ՀՄԴ-10 | N94.0 |
| Բուժում | պարացետամոլ և Իբուպրոֆեն |
Միթելշմերց (գերմ.՝ Mittelschmerz) տերմինը օգտագործվում է ձվազատման ընթացքում առաջացող ցավը նկարագրելու համար։ Այն առաջանում է դաշտանային ցիկլի միջնամասում՝ սովորաբար 7-րդից 24-րդ օրերի միջև, և կարող է տևել մի քանի րոպեից մինչև մի քանի օր[1]։ Ցավը հիմնականում զգացվում է որովայնի ստորին հատվածի մի կողմում և կարող է լինել թե՛ բութ, թե՛ սուր բնույթի[2]։ Լրացուցիչ ախտանշաններից կարող են նկատվել թեթև արյունային արտադրություններ։ Շատ դեպքերում միթելշմերցը կրկնվում է ամեն ամիս և կարող է հաջորդաբար փոխել կողմը՝ ձախից աջ կամ հակառակը[1][2]։
Հիմքում ընկած մեխանիզմը ամբողջությամբ պարզ չէ, սակայն ենթադրվում է, որ այն կարող է կապված լինել ֆոլիկուլից արյան և հեղուկի արտազատման հետևանքով առաջացած գրգռման հետ, կամ լյուտեինացնող հորմոնի բարձր մակարդակների պատճառով հարթ մկանների կծկման հետ[1][2][3]։ Ախտորոշումը կատարվում է այլ հնարավոր պատճառների բացառման միջոցով, ինչպիսիք են ապենդիցիտը, էնդոմետրիոզը, ձվարանների կիստաները, արտարգանդային հղիությունը և սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակները։
Բուժումը կարող է ներառել պարացետամոլ կամ իբուպրոֆեն։ Կանխարգելման նպատակով երբեմն կիրառվում են հորմոնալ հակաբեղմնավորիչ հաբեր։ Միթելշմերցը լուրջ վիճակ չէ, սակայն կարող է կրկնվել[3]։ Այն հանդիպում է կանանց մոտավորապես 20–40 տոկոսի մոտ[1][2]։ Տերմինը ծագում է գերմաներենից և նշանակում է «միջին ցավ»[3]։ Դրա առկայությունը երբեմն օգտագործվում է նաև պտղաբերության կառավարման համար[1]։
Ախտանշաններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Միթելշմերցը բնորոշվում է որովայնի ստորին հատվածի և կոնքի շրջանում առաջացող ցավով, որը ի հայտ է գալիս կնոջ դաշտանային ցիկլի մոտավորապես միջնամասում։ Ցավը կարող է սկսվել հանկարծակի և սովորաբար անցնում է մի քանի ժամվա ընթացքում, սակայն որոշ դեպքերում կարող է տևել երկու կամ երեք օր[4]։ Որոշ դեպքերում ցավը կարող է պահպանվել մինչև հաջորդ դաշտանային ցիկլը։ Որոշ կանանց մոտ միթելշմերցը բավականին տեղայնացված է լինում, ինչի շնորհիվ նրանք կարողանում են հասկանալ, թե տվյալ ամսում որ ձվարանն է արտազատել ձվաբջիջը։ Քանի որ օվուլյացիան յուրաքանչյուր ցիկլում տեղի է ունենում պատահական ձվարանում, ցավը կարող է մեկ ցիկլից մյուսը փոխել կողմը կամ շարունակվել նույն կողմում։
Այլ ախտանիշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Միթելշմերցի ընթացքում կամ օվուլյացիային մոտ օրերին որոշ կանայք կարող են նկատել նաև այլ ֆիզիկական նշաններ։ Ամենատարածված նշանը օվուլյացիային նախորդող օրերին պտղաբեր արգանդավզային լորձի առաջացումն է։ Արգանդավզային լորձը պտղաբերության իրազեկման տարբեր մեթոդներում օգտագործվող հիմնական ցուցանիշներից մեկն է։ Մնացած ախտանշանները երբեմն կոչվում են երկրորդային պտղաբերության նշաններ, որպեսզի տարբերակվեն երեք հիմնական նշաններից։
- Ցիկլի միջնամասում կամ օվուլյացիային ուղեկցող թեթև արյունահոսությունը համարվում է էստրոգենի մակարդակի կտրուկ նվազման հետևանք, որը տեղի է ունենում օվուլյացիայից անմիջապես առաջ։ Այս հորմոնային անկումը կարող է առաջացնել այսպես կոչված «հետքաշման արյունահոսություն»՝ նույն մեխանիզմով, ինչ տեղի է ունենում, երբ հակաբեղմնավորիչ հաբերից անցում է կատարվում ակտիվ հաբերից պլացեբոների։ Օվուլյացիայից հետո հորմոնների մակարդակի բարձրացումը թույլ չի տալիս, որ այս միջցիկլային շճուկավորումը դառնա այնքան ուժեղ կամ երկարատև, որքան սովորական դաշտանը։ Շճուկավորումը ավելի հաճախ հանդիպում է երկար դաշտանային ցիկլերի դեպքում[5]։
- Օվուլյացիայից անմիջապես առաջ կնոջ վուլվան կարող է փոքր-ինչ ուռել, հատկապես այն կողմում, որտեղ տեղի է ունենալու օվուլյացիան[5]։
- Բացի այդ, աճուկային ավշահանգույցներից մեկը (այն կողմում, որտեղ տեղի է ունենում օվուլյացիան) կարող է մեծանալ՝ հասնելով մոտավորապես ոլոռի չափի և դառնալ զգայուն կամ ցավոտ[5]:
Պատճառներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ենթադրվում է, որ միթելշմերցը կարող է ունենալ մի քանի պատճառներ․
- Ֆոլիկուլների ուռճեցում – օվուլյացիայից առաջ ձվարաններում ֆոլիկուլները մեծանում են։ Թեպետ սովորաբար միայն մեկ կամ երկու ձվաբջիջ են հասունանում և ազատվում, ֆոլիկուլային փուլի ընթացքում հասունանում են մի շարք ֆոլիկուլներ (ոչ դոմինանտ ֆոլիկուլները օվուլյացիայից առաջ ենթարկվում են հետաճման)։ Քանի որ ֆոլիկուլները զարգանում են երկու ձվարաններում էլ, այս տեսությունը բացատրում է այն դեպքերը, երբ միթելշմերցը միաժամանակ զգացվում է որովայնի երկու կողմերում[5]։
- Ձվարանի պատի պատռում – ձվարանները չունեն բնական բացվածք, և օվուլյացիայի ժամանակ ձվաբջիջը դուրս է գալիս՝ պատռելով ձվարանի պատը։ Որոշ կանանց մոտ հենց այս գործընթացը կարող է ցավ առաջացնել[5]։
- Արգանդափողերի կծկում – օվուլյացիայից հետո արգանդափողերը կծկվում են (նման կերակրափողի պերիստալտիկ շարժումներին), ինչը որոշ կանանց մոտ կարող է ցավի պատճառ դառնալ[4]։
- Հարթ մկանային բջիջների կծկում – օվուլյացիայի ժամանակ ցավը կարող է կապված լինել ձվարանի և դրա կապանների հարթ մկանների կծկման հետ։ Այս կծկումները տեղի են ունենում պրոստագլանդին F2-ալֆայի մակարդակի բարձրացման արդյունքում, որը պայմանավորված է լյուտեինացնող հորմոնի (LH) կտրուկ բարձրացմամբ[6]։
- Գրգռում – օվուլյացիայի պահին պատռված ֆոլիկուլից կարող են դուրս գալ արյուն կամ այլ հեղուկներ։ Այս հեղուկները կարող են գրգռել որովայնի խոռոչի պատը և առաջացնել ցավ:
Ախտորոշում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Միթելշմերցի ախտորոշումը սովորաբար դրվում է այն դեպքում, երբ կինը գտնվում է դաշտանային ցիկլի միջնամասում, իսկ կոնքի զննման ժամանակ որևէ ախտաբանական շեղում չի հայտնաբերվում։ Եթե ցավը երկարատև է կամ ուժեղ, կարող են կիրառվել լրացուցիչ հետազոտություններ, օրինակ՝ որովայնի ուլտրաձայնային քննություն, որպեսզի բացառվեն որովայնային ցավի այլ հնարավոր պատճառները։ Միթելշմերցի ցավը երբեմն կարող է շփոթվել ապենդիցիտի հետ, և այն համարվում է ապենդիցիտի տարբերակիչ ախտորոշման հնարավոր պատճառներից մեկը վերարտադրողական տարիքի կանանց մոտ։
Բուժում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս ցավը վնասակար չէ և չի նշանակում որևէ հիվանդության առկայություն։ Հիմնականում բուժում անհրաժեշտ չէ։ Երկարատև կամ ուժեղ ցավի դեպքում կարելի է օգտագործել ցավազրկող միջոցներ (անալգետիկներ), օրինակ՝ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր (NSAID)[7]։ Օվուլյացիան կանխելու համար հնարավոր է օգտագործել հորմոնալ հակաբեղմնավորիչ միջոցներ, ինչը կարող է կանխարգելել նաև օվուլյացիայային ցավը, սակայն բացի դրանից, հայտնի կանխարգելման այլ մեթոդներ չկան[7]։
Օգտագործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կանայք, որոնք օգտագործում են որոշակի վերարտադրողական իրազեկման մեթոդներ, կարող են միթելշմերցը համարել օգտակար երկրորդական նշան՝ օվուլյացիան հայտնաբերելու համար։ Այնուամենայնիվ, քանի որ նորմալ սերմնաբջջի կյանքի տևողությունը մինչև հինգ օր է, միթելշմերցը միայնակ պակաս է կանխարգելման համար անհրաժեշտ նախազգուշացման, որպեսզի հնարավոր լինի խուսափել հղիությունից։ Նախագնացվող որովայնի թեթև ցավի այլ պատճառները շատ տարածված են, ուստի միթելշմերցը մեկուսացված կերպով նույնպես չի կարող օգտագործվել որպես վստահ նշան պոստ-ովուլյացիոն անբեղմնավոր շրջանի սկիզբը հաստատելու համար[4][5]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Brott, NR; Le, JK (2023 թ․ հունվար). «Mittelschmerz». StatPearls. PMID 31747229. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 11-ին.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Bekaert, Sarah; Bright, Phil (2018 թ․ ապրիլի 19). Women's Health: Medical Masterclass Questions and Explanatory Answers, Pt. 1 (անգլերեն). CRC Press. էջ 81. ISBN 978-1-4987-9064-2. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 11-ին.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Dolan, Brian; Holt, Lynda (2013 թ․ հունիսի 4). Accident & Emergency: Theory into Practice (անգլերեն). Elsevier Health Sciences. էջ 452. ISBN 978-0-7020-4315-4. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 11-ին.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Kippley, John; Sheila Kippley (1996). The Art of Natural Family Planning (4th ed.). Cincinnati, OH: The Couple to Couple League. էջեր 83–84. ISBN 0-926412-13-2.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Weschler, Toni (2002). Taking Charge of Your Fertility (Revised ed.). New York: HarperCollins. էջեր 65–68, 228. ISBN 0-06-093764-5.
- ↑ Michael H. Ross; Wojciech Pawlina (2006). Histology: A Text and Atlas (5th ed.). Hagerstown, MD: Lippincott Williams & Wilkins. էջ 788. ISBN 978-0-7817-7221-1.
- ↑ 7,0 7,1 «Mittelschmerz». PubMed Health. 2009 թ․ ապրիլի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-02-19-ին.
|
