Jump to content

Միացյալ Նահանգների երկրորդ բանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Միացյալ Նահանգների երկրորդ բանկ
բանկի շենք Խմբագրել Wikidata
Ստեղծում1824 Խմբագրել Wikidata
ԵրկիրԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ Խմբագրել Wikidata
Վարչատարածքային միավոր• Փենսիլվանիա
 • Ֆիլադելֆիա շրջան
  • Ֆիլադելֆիա Խմբագրել Wikidata
Տեղակայված էChestnut Street Խմբագրել Wikidata
Կոորդինատներ39°56′55″N 75°8′54″W Խմբագրել Wikidata
Գլխամասի վայրՖիլադելֆիա Խմբագրել Wikidata
Նախորդ• Միացյալ Նահանգների առաջին բանկ Խմբագրել Wikidata
ՀաջորդողԴաշնային պահուստների համակարգ Խմբագրել Wikidata
Նախորդողը• Հյուսիսային Ամերիկայի բանկ
 • Միացյալ Նահանգների առաջին բանկ Խմբագրել Wikidata
Նշանակալից իրադարձությունպատրաստման կամ շինարարության սկիզբ Խմբագրել Wikidata
ՃարտարապետWilliam Strickland Խմբագրել Wikidata
Ճարտարապետական ոճGreek Revival architecture Խմբագրել Wikidata
Ժառանգության կարգավիճակԱՄՆ-ի ազգային պատմական հուշարձաններ, Վայր՝ ԱՄՆ պատմական վայրերի ազգային ցանկից Խմբագրել Wikidata
Պաշտոնական կայքlink Խմբագրել Wikidata
Քարտեզ

Միացյալ Նահանգների երկրորդ բանկը Միացյալ Նահանգներում դաշնային մակարդակով լիազորված երկրորդ ազգային բանկն էր, որը ձևավորվել էր Համիլթոնյան տնտեսական ուղղության հիման վրա։ Այն տեղակայված է եղել Փենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում և ուներ լիցենզիա 1816 թվականի փետրվարից մինչև 1836 թվականի հունվար[1]։ Բանկի պաշտոնական անվանումը, ինչպես նշված է Կոնգրեսի կողմից ընդունված լիցենզիայի 9-րդ հոդվածում, եղել է՝ «Միացյալ Նահանգների Բանկի Նախագահը, Տնօրենները և Ընկերությունը»[2]։ Ի տարբերություն այլ բանկերի, որոնք ԱՄՆ-ում լիցենզավորվում էին առանձին նահանգների կողմից և կարող էին գործել միայն մեկ նահանգում, այս բանկին իրավունք էր տրված բացել մասնաճյուղեր տարբեր նահանգներում և վարկեր տրամադրել ԱՄՆ կառավարությանը։

Չնայած հանդիսանալով մասնավոր կորպորացիա՝ պետական պարտականություններով, բանկը վարում էր Միացյալ Նահանգների կառավարության բոլոր ֆինանսական գործարքները և հաշվետու էր Կոնգրեսին ու ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությանը[3][4]։ Դրա կապիտալի 20 տոկոսը պատկանում էր դաշնային կառավարությանը, որը բանկի խոշորագույն բաժնետերն էր։ Մնացած 80 տոկոսը բաժանված է եղել մոտ չորս հազար մասնավոր ներդրողների միջև, որոնցից երեք հազարը՝ եվրոպացի։ Բաժնետոմսերի հիմնական մասը կենտրոնացած է եղել մի քանի հարյուր ամերիկացի մեծահարուստների ձեռքում[5]։ Իր գոյության ժամանակաշրջանում այս հաստատությունն աշխարհի ամենամեծ ֆինանսական կորպորացիան էր[6]։

Բանկի հիմնական գործառույթը մասնավոր բանկային հաստատությունների կողմից թողարկվող հանրային վարկի կարգավորումն էր՝ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության համար իր կատարած ֆինանսական պարտականությունների միջոցով, ինչպես նաև երկրի համար կայուն և վստահելի ազգային արժույթի ստեղծումը[7][8]։ Դաշնային ավանդները բանկին ապահովում էին վերահսկողական լիազորություններով[1][9]։

Ալեքսանդր Համիլթոնի ստեղծած առաջին ազգային բանկի օրինակով ձևավորված երկրորդ ազգային բանկը հիմնադրվել է 1816 թվականին[10]՝ նախագահ Ջեյմս Մեդիսոնի կողմից, որը 1791-ին ընդդիմացել էր Առաջին Բանկին՝ այն համարելով սահմանադրությանը հակասող։ Բանկը սկսել է գործել 1817 թվականի հունվարի 7-ին Ֆիլադելֆիայում իր գլխավոր մասնաճյուղում[11][12] և մինչև 1832 թվականը ղեկավարում էր երկրի տարբեր հատվածներում բացված 25 մասնաճյուղ[13]։

Բանկի կանոնադրության վերանորոգման փորձերը դարձան 1832 թվականի ընդհանուր ընտրությունների կենտրոնական հարցը։ Բանկի նախագահ Նիկոլաս Բիդլը և Հենրի Քլեյի գլխավորությամբ գործող բանկամետ ազգային հանրապետականները բախվեցին նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնի վարչակազմի և արևելյան ֆինանսական շահերի հետ[14][15]՝ այսպես կոչված «Բանկային պատերազմում»[16][17]։ Քանի որ բանկը չկարողացավ նորացնել իր կանոնադրությունը, այն 1836 թվականին դարձավ մասնավոր ընկերություն[1][18] և վերջնական լուծարում եղավ 1841 թվականին[19]։ Դրանից հետո Ամերիկայում ազգային բանկեր չկային մինչև 1863-64 թվականներին ընդունված Ազգային բանկային ակտը։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաստատություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգային բանկային համակարգի վերականգնման քաղաքական աջակցությունը հիմք ուներ 19-րդ դարի սկզբի այն փոփոխությունների մեջ, երբ երկիրը աստիճանաբար հեռանում էր պարզ Ջեֆերսոնյան գյուղատնտեսական մոդելից և շարժվում դեպի արդյունաբերության և ֆինանսների հետ փոխկապակցված համակարգ[20][21][22]։ 1812 թվականի պատերազմի արդյունքում ֆեդերալ կառավարությունը տուժեց կարգավորված արժույթի բացակայությունից և ֆինանսական անկայունությունից, իսկ ձեռնարկությունները փնտրում էին անվտանգության երաշխիք իրենց պետական պարտատոմսերի համար[3][23]։ Արդյունքում ձևավորվեց ազգային դաշինք՝ ազգային բանկի մասին օրենսդրություն ընդունելու նպատակով՝ այս խնդիրները լուծելու համար[23][24]։

Քաղաքական մթնոլորտը[24]՝ որին տրվել է «Լավ հարաբերությունների դարաշրջան» անվանումը[25], նպաստում էր ազգային ծրագրերի և հաստատությունների զարգացմանը, որոնց մեջ ներառվում էին պաշտպանության մաքսատուրքը, ներքին բարեփոխումները և Միացյալ Նահանգների բանկի վերականգնումը[10][22][26]։ Հարավի և Արևմուտքի աջակցությունը բանկին, որը գլխավորում էին Հարավային Կարոլինայից հանրապետական ազգայնական Ջոն Ս. Քալհունը և Քենթուկիից Հենրի Քլեյը, վճռորոշ դեր խաղաց հիմնադրամի թույլտվության հաջող ընդունման գործում[8][27][28]։ Հիմնադիր կանոնադրությունը օրենքի ուժ ստացավ 1816 թվականի ապրիլի 10-ին՝ Ջեյմս Մադիսոնի ստորագրությամբ։[29]։ Քալհունի և Քլեյի հետագա փորձերը, որոնց նպատակն էր բանկի 1.5 միլիոն դոլար հիմնադրման «բոնուսը» և տարեկան մոտավոր 650,000 դոլար դիվիդենդները վերապահել ներքին բարեփոխումների հիմնադրամին, նախագահ Մադիսոնի կողմից հակադրվեցին խիստ կոնստրուկտիվ պատճառներով[30]։

1824 թվականին բանկի անունից գրված և ստորագրված պարտատոմս Դենիել Ուեբստերի կողմից, ով այն ժամանակ բանկի իրավաբանն էր և Բոստոնի մասնաճյուղի տնօրենը։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Երկրորդ Բանկի կողմից 1840 թվականի դեկտեմբերի 15-ին տրված մի մուրհակ, $1,000 գումարի չափով։

Նոր բանկի դեմ դուրս եկան երկու շահեր։ Հին հանրապետականները, որոնց ներկայացնում էին Կարոլինայից Ջոն Թեյլորը և Ռոանոկեից Ջոն Ռանդոլֆը[31], բոլորը 2-րդ բանկը համարում էին ոչ միայն սահմանադրապես անվավեր, այլև Ջեֆերսոնյան ագրարիզմի, նահանգային ինքնիշխանության և ստրկատիրության ինստիտուտի ուղղակի սպառնալիք, ինչը արտահայտվում էր Թեյլորի հետևյալ հայտարարությամբ՝ «...եթե Կոնգրեսը կարող է հիմնադրել բանկ, ապա կարող է նաև ազատել ստրուկին»[32][33]: Ազգային բանկի կարգավորող ազդեցություններին հակադրվող[34], մասնավոր բանկերը՝ որոնք բազմացել էին նահանգային թույլտվություններով կամ առանց դրանց[35], խափանել էին Առաջին Բանկի նորացման թույլտվությունը 1811 թվականին[36][37]։ Այս շահերը կարեւոր դեր խաղացին հաստատության դեմ պայքարում ԱՄՆ նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնի (1829–1837) վարչակազմի ընթացքում[38]։

Տնտեսական գործառույթներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ բանկը եղել է ազգային բանկ։ Սակայն այն չէր իրականացնում ժամանակակից կենտրոնական բանկի գործառույթները՝ այն չէր սահմանում դրամավարկային քաղաքականություն, չէր կարգավորում մասնավոր բանկերը, չէր պահում նրանց ավելցուկային պահուստները և չէր գործում որպես վերջին միջոցի վարկատու[39]։

Բանկը հիմնադրվեց գլոբալ շուկայական մեծ վերադասավորումի շրջանում, երբ Եվրոպան վերականգնվում էր Նապոլեոնյան պատերազմներից[40]։ Այն պարտավոր էր զսպել անխոչընդոտ մասնավոր բանկերի նոտաների թողարկումը[40][41], որը արդեն ընթացքի մեջ էր և սպառնում էր ստեղծել տնտեսական պղպջակներ և ֆինանսական կոլապսի վտանգ։ Արևմուտքում կառավարության հողերի վաճառքը, որին նպաստում էր Եվրոպայի գյուղատնտեսական ապրանքների պահանջարկը, երաշխավորում էր, որ կձևավորվի սպեկուլյատիվ փուչիկ[42]։ Միաժամանակ՝ ազգային բանկը զբաղված էր կրեդիտի ժողովրդավարացված ընդլայնման խթանմամբ՝ հարմարեցնելով laissez-faire ուղղորդումներին արևելյան բիզնես ձեռներեցների և կրեդիտի պահանջող արևմտյան ու հարավային ֆերմերների համար[43][44]։

Բանկի առաջին նախագահ Վիլյամ Ջոնսի կառավարման ներքո բանկը չկարողացավ վերահսկել իր արևմուտք և հարավ բաժանմունքներից թողարկվող թղթադրամը, ինչը նպաստեց հետպատերազմյան հողերի սպեկուլյատիվ բումին[45][46]։ Երբ 1819 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ ԱՄՆ-ի շուկաները փլուզվեցին՝ գլոբալ տնտեսական հարմարեցումների հետևանքով[40][47], բանկը սաստիկ քննադատության առարկա դարձավ իր ուշացած կոշտ դրամավարկային քաղաքականության համար, որը խորացրեց զանգվածային գործազրկությունն ու գույքի արժեքների անկումը[48]։ Բացի այդ, պարզվեց, որ Բալթիմորի բաժանմունքի տնօրենները ներգրավված են եղել խարդախության և գողության մեջ[49]։

1819 թվականի հունվարին հրաժարական տված Ջոնսին փոխարինեց Լենգդոն Չիվսը[50], որը շարունակեց վարկի կրճատումը՝ փորձելով կանգնեցնել գնաճը և կայունացնել բանկը, չնայած տնտեսության արդեն սկսված հարմարմանը։ Բանկի արձագանքը ճգնաժամին՝ անկաշկանդ ընդլայնում, ապա կտրուկ վարկի կրճատում, ցույց տվեց դրա թուլությունը, ոչ թե ուժը[51]։ Հետևանքները կործանարար էին՝ երկարատև անկում, զանգվածային գործազրկություն և գույքի արժեքների կտրուկ անկում, որը շարունակվեց մինչև 1822 թվականը[48][52]։ Ֆինանսական ճգնաժամը կասկածներ առաջացրեց ամերիկյան հասարակության շրջանում թղթադրամի արդյունավետության և այն հարցում՝ ում շահերին է ծառայում ազգային ֆինանսական համակարգը[53]։ Այս լայն տարածված դժգոհության վրա հակաբանկային ջեքսոնյան դեմոկրատները 1830-ականներին կազմակերպեցին բանկի դեմ ընդդիմություն[53]։ Բանկը լայնորեն վարկաբեկված էր ամերիկացիների շրջանում, երբ 1823 թվականին Ջեյմս Մոնրոյի կողմից նշանակվեց բանկի երրորդ և վերջին նախագահ Նիկոլաս Բիդլը[54]։

Նիկոլաս Բիդլի ղեկավարությամբ բանկը զարգացավ որպես հզոր հաստատություն, որը ստեղծեց ամուր և կայուն ազգային վարկային և արժութային համակարգ[55]։ 1823 թվականից 1833 թվականներին Բիդլը վարկավորման ծավալները աստիճանաբար, բայց խիստ վերահսկված կերպով ընդլայնեց՝ ծառայելով Ամերիկայի զարգացող տնտեսության պահանջներին[56]։ 1831 թվականին Ալբերտ Գալատինը, Թոմաս Ջեֆերսոնի և Ջեյմս Մադիսիոնի նախարարությունը ստանձնած նախկին ֆինանսների նախարարը, գրել է, որ բանկը իրագործում է իր կանոնադրական պարտավորությունները[34]։

Ջեքսոնի բանկային պատերազմ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1833 թվականի Դեմոկրատական քաղաքական ծաղրանկար, որտեղ Ջեքսոնը պատկերված է, թե ինչպես է իր «Վերափոխման հրամանով» կործանում Երկրորդ ազգային բանկը։ Աջ կողմում, «Քեռի Սեմին» նմանվող կերպարը հաստատում է գործողությունը, մինչդեռ բանկի նախագահը ներկայացված է որպես հենց Սատանան։ Քաղաքական գործիչներ և խմբագիրներ, ովքեր բանկից արտոնյալ վարկեր էին ստացել, փախչում են՝ երբ ֆինանսական տաճարը փուլ է գալիս։

Երբ 1829 թվականին Էնդրու Ջեքսոնը ստանձնեց ԱՄՆ նախագահի պաշտոնը, Ազգային Երկրորդ բանկն, ըստ երևույթին, կայուն դիրք ուներ։ Գերագույն դատարանը դեռ 1819 թվականին՝ «Մաքքալոք ընդդեմ Մերիլենդի» գործով, որը Դենիել Ուեբստերը հաջողությամբ պաշտպանել էր բանկի անունից[57], ճանաչել էր դրա սահմանադրականությունը[54]։ Գանձապետարանը նույնպես գնահատում էր բանկի մատուցած ծառայությունները, և ազգային արժույթը համարվում էր առողջ և կայուն։ Հանրային ընկալումը ևս հիմնականում դրական էր[58][59]։ Այնուամենայնիվ, 1829-ի դեկտեմբերին Ջեքսոնի վարչակազմը սկսեց քննադատել բանկը՝ պնդելով, որ այն ի վիճակի չէր ապահովելու կայուն ազգային արժույթ և չուներ սահմանադրական հիմք[60][61][62]։ Պատգամավորների պալատն ու Սենատը պատասխանեցին համապատասխան հանձնաժողովների զեկույցներով, որոնք ընդգծում էին բանկի սահմանադրական նախադեպերն ու միատեսակ արժույթ ապահովելու գործում դրա առանցքային դերը[63]։ Սակայն Ջեքսոնը մերժեց այդ եզրակացությունները և մասնավոր զրույցներում բնութագրում էր բանկը որպես կոռումպացված ու ազատությունների համար վտանգավոր հաստատություն[64]։

Բիդլը բազմիցս դիմել էր Ջեքսոնին և նրա կաբինետին՝ փորձելով փոխզիջումային տարբերակ գտնել բանկի արտոնագրի երկարաձգման հարցում (որն ավարտվել է 1836 թվականին), սակայն ապարդյուն[65][66]։ Ջեքսոնն ու բանկի դեմ հանդես եկող քաղաքական ուժերը շարունակում էին բանկի հանդեպ իրենց խիստ քննադատական դիրքորոշումը[60][67]։ Սա դրդեց բանկի կողմնակից Ազգային Հանրապետական կուսակցությանը՝ Հենրի Քլեյի ղեկավարությամբ[68][69], նախաձեռնել արտոնագրի վաղաժամ նորացման քարոզարշավ։ Քլեյի քաղաքական վերջնագրին[70]՝ Բիդլի ֆինանսական և քաղաքական աջակցությամբ ուղեկցվող, հետևեց բանկային պատերազմը[71][72], որը բանկի ճակատագրի հարցը[73][74] բերեց 1832 թվականի նախագահական ընտրությունների կենտրոն[75]։

Ջեքսոնը մոբիլիզացրեց իր քաղաքական աջակցությունը[76]՝ վետո դնելով բանկի արտոնագրի նորացման մասին օրենքի վրա[73], և երբ վետոն պահպանվեց[77], հեշտությամբ վերանշանակվեց նախագահ՝ հակաբանկային ծրագրով[78]։ Այնուհետև նա ձեռնարկեց քայլեր՝ բանկը ֆինանսական ու քաղաքական ազդեցությունից զրկելու նպատակով․ դաշնային պահուստները դուրս բերվեցին բանկից[79][80][81], և 1833 թվականին գործադիր հրամանով դաշնային եկամուտներն ուղղվեցին ընտրված մասնավոր բանկեր։ Այս քայլով Երկրորդ Բանկը զրկվեց իր կարգավորիչ դերից[1][Ն 1]։

Հույս ունենալով ստիպել կառավարությանը փրկել բանկը, Բիդլը միտումնավոր ֆինանսական ճգնաժամ հրահրեց[54][82], որն ի սկզբանե վերագրվեց Ջեքսոնի գործողություններին[83][84]։ Սակայն մինչև 1834 թ․ արդեն ձևավորվեց ընդհանուր հակազդեցություն Բիդլի մարտավարության դեմ, ճգնաժամը մարվեց[85][86], և արտոնագրի նորացման բոլոր փորձերը դադարեցվեցին[18]։

Պետական ​​բանկ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1836 թվականի փետրվարին բանկը դարձավ մասնավոր ընկերություն՝ համաձայն Փենսիլվանիայի օրենսդրության[1]։ Այդ փոփոխությունից հետո առաջացած պինդ արժույթի (արծաթի և ոսկու) պակասը հանգեցրեց 1837 թվականի տնտեսական ճգնաժամի հայտնի ֆինանսական փլուզման, որը տևեց մոտ յոթ տարի[19]։ Բանկը դադարեցրեց վճարումները 1839 թ. հոկտեմբերից մինչև 1841 թվականի հունվար, իսկ 1841 թվականի փետրվարին վերջնականապես դադարեց գործել։ Այնուհետև սկսվեց երկարատև լուծարման գործընթաց՝ լցված դատական գործընթացներով, որը ավարտվեց 1852 թվականին, երբ բանկը իր մնացած ակտիվները փոխանցեց վստահված անձանց և հրաժարվեց իր պետական արտոնագրից[87]։

Մասնաճյուղեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանկը պահպանել է հետևյալ մասնաճյուղերը։ Նշված է յուրաքանչյուր մասնաճյուղի բացման տարեթիվը[88]

Նախագահներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Միացյալ Նահանգների Երկրորդ Ազգային Բանկի բաժնեմասի վկայագիր՝ տրված 1838 թվականի հունիսի 18-ին, ստորագրված է բանկի նախագահ Նիքոլաս Բիդլի կողմից։
  • Ուիլյամ Ջոնս, 1817 թվականի հունվարի 7 – 1819 թվականի հունվարի 25
  • Ջեյմս Ֆիշեր, 1819 թվականի հունվարի 25 – 1819 թվականի մարտի 6 (գործող)
  • Լանգդոն Չևզ, 1819 թվականի մարտի 6 - 1823 թվականի հունվարի 6
  • Նիկոլաս Բիդլ, 1823 թվականի հունվարի 6– 1836 թվականի մարտ
  • Մեթյու Լ. Բևան, 1836-1837 թվականների մարտ (դաշնային բանկի գույք)
  • Նիկոլաս Բիդլ, 1836 թվականի մարտ – 1839 թվականի փետրվար
  • Թոմաս Դանլապ, 1839 թվականի մարտ - 1841 թվականի փետրվար
  • Ուիլյամ Դրեյթոն, 1841թվական
  • Ջեյմս Ռոբերտսոն, 1841 թվական – 1852 թվականի մարտի 22

Կանոնադրության պայմանները

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկայի Երկրորդ Բանկը երկրի ազգային բանկն էր, համեմատելի՝ Անգլիայի և Ֆրանսիայի բանկերի հետ, մեկ հիմնական տարբերությամբ՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությունը տիրապետում էր նրա կապիտալի մեկ հինգերորդին (20 տոկոսին)։ Մինչդեռ այդ ժամանակի այլ ազգային բանկերը ամբողջությամբ մասնավոր էին, Երկրորդ Բանկը առավելապես պետական բանկի բնույթ ուներ[89]։

Բանկի կանոնադրությամբ նրա կապիտալը սահմանված էր 35 միլիոն դոլար, որից 7.5 միլիոնը պատկանում էր կառավարությանը։ Որպես փոխհատուցում՝ հանրային միջոցները առանց տոկոսների օգտագործելու արտոնության դիմաց, բանկը պարտավոր էր կառավարությանը վճարել «պարգևավճար»՝ ընդհանուր 1.5 միլիոն դոլարի չափով՝ երեք վճարումով[4][90]։ Բանկը պատասխանատու էր իր գործունեության համար ԱՄՆ գանձապետարանի[3] և Կոնգրեսի առջև և ենթարկվում էր գանձապետարանի ստուգումներին[4]։

Որպես դաշնային կառավարության բացառիկ ֆինանսական գործակալ[3][91]՝ բանկը, իր կանոնադրության շրջանակում, կատարում էր մի շարք ծառայություններ, ներառյալ՝ ԱՄՆ-ի բոլոր պետական միջոցների պահպանումը և փոխանցումը, պետական բոլոր գործարքների մուտքագրումն ու վճարումը, ինչպես նաև հարկային վճարումների մշակումն ու հաշվառումը[13]։ Այլ կերպ ասած, բանկը հանդիսանում էր դաշնային կառավարության կառավարության պահուստային բանկ, որը նաև նրա հիմնական բաժնետերն ու հաճախորդն էր[3][92]։

Բանկի ղեկավար կազմը բաղկացած էր 25 տնօրեններից, որոնցից հինգին նշանակում էր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահը՝ Սենատի հավանությամբ[4]։ Կառավարության կողմից նշանակված տնօրենները չունեին իրավասություն պաշտոնավարելու այլ բանկերում։ Բանկի երեք նախագահներից երկուսը՝ Ուիլյամ Ջոնսը և Նիկոլաս Բիդլը, ընտրվել էին հենց այդ նշանակված տնօրենների շարքում[3]։

Բանկի կենտրոնակայանը գտնվում էր Ֆիլադելֆիայում, սակայն նրան տրվել էր իրավասություն մասնաճյուղեր հիմնել իր համար նպատակահարմար համարվող վայրերում, և այդ մասնաճյուղերն ազատված էին նահանգային հարկումներից[4]։

Կարգավորող մեխանիզմներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ Բանկի հիմնական կարգավորիչ գործառույթը, ըստ Կոնգրեսի՝ 1816 թվականին ընդունած արտոնագրի, եղել է վերահսկել թղթադրամների՝ պետական կամ մասնավոր վարկատուների կողմից անսահմանափակ թողարկումը[34], ինչը այդ հաստատությունների համար չափազանց շահութաբեր էր[93]։ Այս դերակատարմամբ բանկը հսկողություն էր իրականացնում վարկերի ժողովրդավարացման գործընթացի նկատմամբ[11][94]՝ խթանելով բանկային վարկերի լայնածավալ և շահավետ բաշխում գյուղացիների, փոքր արտադրողների ու ձեռնարկատերերի շրջանում, որը նպաստում էր տնտեսության արագ և առողջ աճին[11]։ Պատմաբան Բրեյ Համոնդը հետևյալ կերպ է նկարագրում, թե ինչպես էր բանկը զսպում գնաճային միտումները.

Հարկահավաքների կողմից բանկում ներկայացված տեղական բանկերի վճարային հանձնարարականներն ու պարտավորագրերը ստանալով՝ բանկը հարկադրված էր շարունակաբար դիմել այդ տեղական բանկերին՝ նշված փաստաթղթերով պահանջվող գումարների մարումն ապահովելու նպատակով։ Դա անհրաժեշտ էր, քանի որ այդ գումարները անմիջապես հասանելի էին Գանձարանին՝ ըստ անհրաժեշտության։ Թղթադրամների փոխհատուցումը տեղի էր ունենում իրական գումարով՝ արծաթե և ոսկե կոպեկներով, և հենց այս վճարման պահանջը էր ավտոմատ կարգավորում տեղական բանկերի վարկային քաղաքականությունը․ որքան ավելի շատ վարկ էին տալիս տեղական բանկերը, այնքան ավելի շատ էին շրջանառվում նրանց վճարային հանձնարարականներն ու պարտավորագրերը, ուստի մեծանում էր անհրաժեշտ իրական գումարի չափը՝ փոխհատուցման համար։ Այդ իրական գումարի կորուստը նվազեցնում էր նրանց վարկառության կարողությունը։[95]

Այս բանկային համակարգի պայմաններում հնարավոր էր խուսափել՝ կամ գոնե մեղմել գերշահարկումների միտումը, ինչը կարող էր հանգեցնել ազգային ֆինանսական ճգնաժամի[7][11][94]։ Ճիշտ այս կարգավորող մեխանիզմն էր, որ տեղական մասնավոր բանկերը համարում էին անընդունելի, քանի որ այն կապում էր իրենց վարկային քաղաքականությունը ազգային կառավարության ֆինանսական գործառույթների հետ՝ պարտադրելով պահպանել բավարար ոսկու և արծաթի պաշարներ՝ ԱՄՆ գանձապետարանին իրենց պարտավորությունները կատարելու համար[34]։ Մասնավոր բանկային հաստատությունների կտրուկ աճը՝ 1801 թվականի 31 բանկից մինչև 1837 թվականի 788-ը[38], դարձնում էր Երկրորդ Բանկը այս հատվածի խիստ ընդդիմության թիրախ Ջեքսոնի վարչակազմի օրոք[11]։

Ճարտարապետություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ ազգային բանկի ճարտարապետը Ուիլյամ Սթրիքլենդն էր (1788–1854), ով եղել էր ամերիկյան ճարտարապետության առաջին մասնագիտացված ներկայացուցիչներից Բենիամին Լաթրոբի (1764–1820) աշակերտը։ Լատրոբն ու Սթրիքլենդը երկուսն էլ հին հունական վերածննդի ոճի հետևորդներն էին։ Սթրիքլենդն այս ոճով նախագծել էր մի շարք հասարակական շենքեր ԱՄՆ-ում, ներառյալ ֆինանսական կառույցներ՝ ինչպես, օրինակ, Մեխանիկների ազգային բանկը Ֆիլադելֆիայում։ 1833 թվականին նա նաև նախագծել էր ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա դրամահատարանի երկրորդ շենքը, ինչպես նաև 1830-ականների կեսերից մինչև վերջը՝ Նյու Օռլեանի, Դալոնեգայի և Շառլոթի մասնաճյուղային դրամահատարանները։

Սթրիքլենդի նախագծած Երկրորդ ազգային բանկի ճարտարապետական լուծումը էությամբ հիմնված է Աթենքի Պարթենոնի վրա և համարվում է հին հունական վերածննդի ոճի վաղ և վեհաշուք օրինակ[96]։ Այս ոճին բնորոշ գծերը ակնհայտ են հատկապես շենքի հյուսիսային և հարավային ճակատներում, ուր լայն աստիճանաշարը բարձրանում է դեպի շենքի հիմնական հարթակը՝ ստիլոբատը։ Այս հարթակի վրա Սթրիքլենդը տեղադրել էր ութ խիստ դորիական սյուն, որոնք կրում են անտաբլեմենտ՝ ներառյալ տրիգլիֆային ֆրիզ և պարզ եռանկյունաձև ճակտոն։ Շենքը հիշեցնում է հնագույն հունական տաճար, ինչով էլ պայմանավորված է իր ճարտարապետական ոճի անվանումը։ Ներսում, հյուսիսային ճակատում, կենտրոնում տեղակայված է մուտքի միջանցք, որին կից՝ աջ ու ձախ, կան երկուական սենյակներ։ Մուտքը բացվում է երկու ընդարձակ սրահների վրա, որոնք մեկը մյուսի հետևից ձգվում են արևելքից արևմուտք՝ ամբողջ լայնքով։ Առաջին մեծ սրահի արևելյան և արևմտյան պատերն ունեն խոշոր կիսաշրջանաձև վանդակաձև պատուհաններ։ Շենքի արտաքին երեսապատման համար օգտագործվել է Փենսիլվանիայի կապտավուն մարմար, որը, վերամշակման ձևի պատճառով, սկսել է քայքայվել՝ ի հայտ բերելով քարի թույլ հատվածները, որոնք ենթարկվել են արտաքին ազդեցության[97]։ Այս երևույթը հատկապես նկատելի է հարավային ճակատի դորիկյան սյուների վրա։ Շինարարությունը տևել է 1819-ից մինչև 1824 թվականը։

Երկրորդ ազգային բանկի համար ընտրված հին հունական վերածննդի ճարտարապետական ոճը տարբերվում է ավելի վաղ՝ դաշնային ոճից, որը կիրառվել էր Ամերիկայի Առաջին ազգային բանկի շենքի կառուցման ժամանակ։ Վերջինս նույնպես պահպանվել է և գտնվում է նույն վայրում՝ Ֆիլադելֆիայում, Երկրորդ բանկի հարևանությամբ։ Այս տարբերությունը հատկապես նկատելի է Առաջին բանկի ճակատային մասում՝ հռոմեական ազդեցությամբ հագեցած զանգվածային կորյնթոսյան սյուների շնորհիվ։ Շենքի ճակատը հարդարված է նաև կորյնթոսյան որմնասյուներով, և ճակատային մասի երկու հարկերը թափանցող սահող փեղկավոր պատուհանների սիմետրիկ դասավորությամբ։ Տանիքի եզրը գահավորված է զարդապատ պատնեշով, իսկ ճակատոնի հարդարանքը՝ ծանր մոդիլիոններով, շենքին տալիս է ոչ թե հունական տաճարի, այլ հռոմեական վիլլայի տեսք։

Շենքի ներկայիս օգտագործում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ջորջ Վաշինգտոն՝ Ուիլյամ Ռաշի կողմից

Բանկի փակվելուց հետո 1841 թվականին՝ շենքը ժամանակի ընթացքում ունեցել է տարբեր գործառույթներ։ Ներկայումս այն ընդգրկված է Ֆիլադելֆիայի Անկախության ազգային պատմական պարկի կազմում[98]։ Շինությունը բաց է հասարակության համար՝ առանց մուտքի վճարի, և ծառայում է որպես կերպարվեստի պատկերասրահ՝ ներկայացնելով Չարլզ Ուիլսոն Փիլիի և այլ նկարիչների կողմից նկարված վաղ շրջանի ամերիկյան նշանավոր գործիչների դիմանկարների հարուստ հավաքածու[99]։ Պատկերասրահում ցուցադրվում է նաև Ջորջ Վաշինգտոնի փայտե արձանը՝ ստեղծված Ուիլյամ Ռաշի կողմից[100]։

Շենքը 1987 թվականին հռչակվել է ազգային պատմական հուշարձան՝ իր ճարտարապետական և պատմական կարևորության համար[96]։

Նյու Յորք քաղաքի Ուոլ Սթրիթի մասնաճյուղը հետագայում վերածվել է ԱՄՆ-ի Թանկարժեք մետաղների փորձաքննական գրասենյակի՝ մինչև 1915 թվականին քանդվելը։ Շենքի դաշնային ոճով ճակատային մասը պահպանվել է և 1924 թվականին տեղադրվել Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի Ամերիկյան բաժնում։

Հանրաճանաչ մշակույթում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ ազգային բանկի շենքը նկարագրված էր Չարլզ Դիքենսի կողմից իր 1842 թվականի «Ամերիկյան նոթեր ընդհանուր ընթերցման համար» ճանապարհորդական  գրքում, մասնավորապես այն գլխում, որը նվիրված է Ֆիլադելֆիային և նրա առանձնացած բանտին։

Մենք ուշ գիշերով հասանք քաղաք։ Նախքան անկողին մտնելը, նայելով իմ սենյակի պատուհանից՝ ճանապարհի հակառակ կողմում տեսա սպիտակ մարմարից գեղեցիկ մի շինություն, որն ուներ թախծոտ, ուրվականային տեսք՝ մռայլ ու մենակ։ Այդ տպավորությունը վերագրեցի գիշերվա մռայլ ազդեցությանը, սակայն երբ առավոտյան վեր կացա և նորից դուրս նայեցի՝ ակնկալելով, որ դրա աստիճաններն ու սյունազարդ մուտքը լեցուն կլինեն մարդկանցով, զարմանքով տեսա, որ դուռը դեռ փակ էր։ Նույն ցուրտ ու անտարբեր մթնոլորտն էր։ Շինությունը թվաց, թե միայն մարմարե Դոն Գուսմանի արձանն ունի այնտեղ գործեր անելու։ Շտապեցի տեղեկանալ դրա անվան և նպատակի մասին, և այդժամ իմ զարմանքը չքացավ։ Դա շատ բախտերի դամբարանն էր. ներդրումների մեծ գերեզմանը՝ հիշարժան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բանկը։

Այս բանկի փակումը՝ իր բոլոր կործանարար հետևանքներով, ինչպես ինձ ամեն կողմից պատմեցին, մռայլության շղարշ էր սփռել Ֆիլադելֆիայի վրա, որի ճնշող ազդեցության տակ քաղաքը դեռ շարունակում էր տառապել։ Անկասկած՝ այն տպավորություն էր թողնում տխուր և ոգեզուրկ քաղաքի[101]

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Տես՝ Andrew Jackson's State of the Union Addresses 1829–1836 Gutenberg

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 5 Hammond 1947, էջ. 155.
  2. ↑ Hall & Clarke 1832, էջ. 625.
  3. 1 2 3 4 5 6 Hammond 1947, էջ. 149.
  4. 1 2 3 4 5 Dangerfield 1966, էջ. 12.
  5. ↑ Hofstadter 1948, էջեր. 60–61.
  6. ↑ Hammond 1956, էջ. 102.
  7. 1 2 Hammond 1947, էջեր. 149–150.
  8. 1 2 Dangerfield 1966, էջեր. 10–11.
  9. ↑ Hammond 1956, էջ. 9.
  10. 1 2 Remini 1993, էջ. 140.
  11. 1 2 3 4 5 Wilentz 2005, էջ. 205.
  12. ↑ Remini 1993, էջ. 145.
  13. 1 2 Wilentz 2005, էջ. 365.
  14. ↑ Meyers 1953, էջեր. 212–213.
  15. ↑ Schlesinger 1945, էջեր. 115–116.
  16. ↑ Hammond 1956, էջ. 100.
  17. ↑ Hammond 1957, էջ. 359.
  18. 1 2 Wilentz 2005, էջ. 401.
  19. 1 2 Hammond 1947, էջ. 157.
  20. ↑ Hammond 1956, էջ. 10.
  21. ↑ Dangerfield 1966, էջեր. 88–89.
  22. 1 2 Wilentz 2005, էջ. 181.
  23. 1 2 Wilentz 2005, էջեր. 204–205.
  24. 1 2 Dangerfield 1966, էջ. 10.
  25. ↑ Wilentz 2005, էջ. 182.
  26. ↑ Schlesinger 1945, էջ. 11.
  27. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 203, 205.
  28. ↑ Schlesinger 1945, էջեր. 11–12.
  29. ↑ Dangerfield 1966, էջ. 11.
  30. ↑ Minicucci 2004[Հղում աղբյուրներին]
  31. ↑ Remini 1981, էջ. 32.
  32. ↑ Schlesinger 1945, էջեր. 20–21.
  33. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 203, 214.
  34. 1 2 3 4 Hammond 1947, էջ. 150.
  35. ↑ Dangerfield 1966, էջ. 87.
  36. ↑ Hammond 1947, էջ. 152.
  37. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 203–204.
  38. 1 2 Hammond 1947, էջ. 153.
  39. ↑ Hill 2015, online.
  40. 1 2 3 Wilentz 2005, էջ. 206.
  41. ↑ Dangerfield 1966, էջ. 76.
  42. ↑ Dangerfield 1966, էջեր. 73–74.
  43. ↑ Hofstadter 1948, էջեր. 55–56.
  44. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 205–207.
  45. ↑ Dangerfield 1966, էջեր. 80–81, 85.
  46. ↑ Remini 1981, էջ. 28.
  47. ↑ Dangerfield 1966, էջեր. pp. 86, 89.
  48. 1 2 Dangerfield 1966, էջ. 84.
  49. ↑ Dangerfield 1966, էջեր. 81, 83.
  50. ↑ Dangerfield 1966, էջ. 80.
  51. ↑ Dangerfield 1966, էջեր. 85–86.
  52. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 207–208.
  53. 1 2 Dangerfield 1966, էջ. 89.
  54. 1 2 3 Hammond 1947, էջ. 151.
  55. ↑ Remini 1981, էջ. 229.
  56. ↑ Hofstadter 1948, էջ. 62.
  57. ↑ Killenbeck 2006, էջեր. 98–109.
  58. ↑ Hammond 1957, էջ. 371.
  59. ↑ Schlesinger 1945, էջ. 77.
  60. 1 2 Wilentz 2005, էջ. 362.
  61. ↑ Hammond 1947, էջեր. 151–152.
  62. ↑ Remini 1981, էջեր. 228–229, 303.
  63. ↑ Hammond 1957, էջեր. 377–378.
  64. ↑ Hammond 1957, էջ. 379.
  65. ↑ Hofstadter 1948, էջեր. 59–60.
  66. ↑ Schlesinger 1945, էջ. 81.
  67. ↑ Remini 1981, էջեր. 301–302.
  68. ↑ Remini 1981, էջեր. 341–342.
  69. ↑ Hammond 1957, էջ. 385.
  70. ↑ Remini 1981, էջ. 365.
  71. ↑ Wilentz 2005, էջ. 369.
  72. ↑ Remini 1981, էջ. 343.
  73. 1 2 Schlesinger 1945, էջ. 87.
  74. ↑ Remini 1981, էջ. 361.
  75. ↑ Remini 1981, էջ. 374.
  76. ↑ Schlesinger 1945, էջ. 91.
  77. ↑ Wellman 1966, էջ. 132.
  78. ↑ Remini 1981, էջեր. 382–383, 389.
  79. ↑ Remini 1981, էջեր. 375–376.
  80. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 392–393.
  81. ↑ Schlesinger 1945, էջ. 98.
  82. ↑ Hofstadter 1948, էջեր. 61–62.
  83. ↑ Wilentz 2005, էջ. 396.
  84. ↑ Schlesinger 1945, էջ. 103.
  85. ↑ Wilentz 2005, էջ. 400.
  86. ↑ Schlesinger 1945, էջեր. 112–113.
  87. ↑ Brown 1912, էջեր. 193–199
  88. ↑ PhiladelphiaFed 2021, էջ. 7.
  89. ↑ Hammond 1947, էջ. 140.
  90. ↑ Wilentz 2005, էջ. 364.
  91. ↑ Wellman 1966, էջ. 92.
  92. ↑ Hammond 1957, էջ. 9.
  93. ↑ Wilentz 2005, էջեր. 74–75.
  94. 1 2 Hofstadter 1948, էջ. 56.
  95. ↑ Hammond 1956, էջեր. 9–10.
  96. 1 2 NPS 2017, online.
  97. ↑ NPS 2009, online.
  98. ↑ Independence Hall 2020, online.
  99. ↑ «Second Bank of the United States». National Park Service. «The building houses the People of Independence exhibit.»
  100. ↑ «Wooden Statue of George Washington inside main gallery of Second Bank». National Park Service.
  101. ↑ Dickens 1913, էջ. 81.

Մատենագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Միացյալ_Նահանգների_երկրորդ_բանկ&oldid=10726804» էջից